Dinsdag 15/10/2019

Vlaamse randgevallen

Wij trokken op zoek naar prille vleugjes vakantie de grens over, van het Franse Kassel tot het Verdronken land van Saeftinghe. Goed voor een stevige portie Vlamsche geschiedenis, geinige gerechjes en de pure natuur van de Zeeuwse Rivièra.

Dat u zo'n vijftien kilometer voorbij Plopsaland een van de mooiste stadjes uit het zeventiende-eeuwse Vlaanderen kunt bezoeken, is weinigen bekend. Dat op een halfuur van Antwerpen maagdelijke zandstranden liggen, evenmin.

Hoe dat komt, is de schuld van de geschiedenis. Alvorens we ons richting grens begeven, halen we de historische atlas van onder het stof en bladeren door naar het Graafschap Vlaanderen. Tien eeuwen lang stond dit gebied onder heerschappij van de Nederlanden. Het strekte zich in grote lijnen uit over de huidige provincies West-, Oost-, Zeeuws- en Frans-Vlaanderen. In 1678 moest Nederland haar grondgebied achter de huidige Frans-Vlaamse grens afstaan aan Louis Quatorze van Frankrijk, en in 1843 werd ook de grens tussen België en Nederland officieel vastgelegd. Toch blijft de leeuw, het oude wapen van het graafschap Vlaanderen, tot op vandaag fier klauwen op de vlaggen van onze noorder- en zuiderburen.

Hoewel Frans-Vlaanderen al meer dan drie eeuwen onder Franstalig bewind staat, behielden veel gemeentes hun oorspronkelijke Vlaamse naam. Wormhout, Hazebrouck of Steenvoorde, het bekt nog behoorlijk goed. Eikelsbeek daarentegen wordt vandaag als Esquelbecq uitgesproken en tongentwister Sint-Winoksbergen geraakte verbasterd tot Bergues. Want een nostalgische dorpsnaam mag dan wel mooi klinken, erg praktisch is het niet wanneer de eigen inwoners hem niet over hun lippen krijgen.

Sinds de aanhechting bij Frankrijk werd het West-Vlaamse dialect gedoogd, maar allerminst gepromoot, wat maakt dat het Vlamsch sinds de zeventiende eeuw nauwelijks geëvolueerd is. Tot spijt van een groep actieve Franse Flaminganten wordt de taal nog maar door enkele tienduizenden inwoners - veelal pensioengerechtigden - gesproken. Doorheen de jaren nestelden zich wel verschillende Vlaamse termen in het Noord-Franse vocabulaire. Zo spreken Frans-Vlamingen van betch (een beetje) in plaats van un petit peu en zwaaien ze elkaar uit met anostaké (tot anoste keer).

In Zeeuws-Vlaanderen dan weer verwijzen veel plaatsnamen naar het maritieme verleden van de streek, al passeren we onderweg ook een pak bizarre gehuchten als Boerenhol, Kwakkel, Maagd van Gent, Naaikussen en Schapenbout. Je zult maar op huisnummer 47 in het dorpje Nummer Eén wonen, of een vierkantshoeve betrekken in het gehucht Pyramide.

De Zeeuwen zelf spreken Nederlands, zij het in een zachtere variant dan die van hun landgenoten boven de Westerschelde. Komt rond Hulst en Sas-Van-Gent al eens een Gentse of Wase tongval naar boven, dan vertoont het dialect van Sluis meer overeenkomsten met ons eigen West-Vlaams. Sinds Sergio Herman zijn sappige oneliners de huiskamers binnen vuurt, kent het Zeeuws-Vlaams voor de meeste Vlamingen weinig geheimen meer. Dankzij de topchef weten we inmiddels allemaal waaraan een sexy gerechje moet voldoen.

Pot'je vleesch

Herman, die in 2013 de deur van zijn driesterrenzaak Oud Sluis achter zich dichttrok, zette Zeeuws-Vlaanderen wereldwijd culinair op de kaart. Mede dankzij hem vinden steeds meer Vlamingen 's zomers de weg naar Sluis of Philippine, om op een zomers terrasje te genieten van een pot Zeeuwse mosselen. Wie een glimp van de getatoeeerde chef hoopt op te vangen, kan altijd een poging wagen in Pure C, de luxebrasserie die Herman uitbaat in de duinen van Cadzand en naar eigen zeggen moet aanvoelen als "Ibiza aan de Noordzee".

De perfect gestylede loungebar staat in schril contrast met het interieur dat we aantreffen wanneer we Estaminet Saint-Erasme in het Franse Sercus binnenstappen. Het is een van de vele sfeervolle volkscafés uit de streek waar de tijd honderd jaar lijkt stil te hebben gestaan. De menukaart toont Vlaamse klassiekers als konijn met pruimen, carbonnades à la flamande en dé absolute klassieker uit de streek: pot'je vleesch. Het concept - stukken vlees in gelei, die bewaard worden in een pot - werd honderden jaren geleden al toegepast om vlees gedurende een langere periode te kunnen bewaren.

Ook chicorei heeft nog altijd een plaats in de Vlamsche keuken. Vanonder het obligate God-ziet-u-plakkaat, dat ons streng aankijkt van boven de kachel, lepelen we een chocomousse met chicorei naar binnen. Lekker wel.

Na de Vlamsche koffie, een bakje troost aangelengd met een scheut lokale jenever, doen we er voor de gezelligheid nog een lokaal biertje bovenop. Net als in de rest van Frankrijk zit bier brouwen ook hier stevig in de lift. Jeugdvrienden Olivier Duthoit en Mathieu Lesenne bliezen tien jaar geleden nieuw leven in de vervallen brouwerij van Blaringhem en doopten ze Brasserie du Pays Flamand. De brouwerij surft alvast mee op de Vlaamse hype - karbonades, stoverij, reuzen, beiaarden... op alles kleeft men hier een Vlaams etiket - en gaf haar bieren klinkende namen als 'Wilde Leeuw' en 'Anosteké'. De brouwers streven ernaar zo veel mogelijk lokale producten in hun inmiddels twaalf biersoorten te verwerken. Zo komt de mout uit Pas de Calais, de gist uit Brussel en is de helft van de hop van Vlaamse teelt.

Met Marckensteijn heeft ook Zeeuws-Vlaanderen sinds enkele jaren een eigen biermerk. Oprichters Marc Menue en Stijn Jordans opereren momenteel nog vanuit brasserie De Drie Koningen in het pittoreske dorpje Groede, maar door de beperkte brouwcapaciteit kunt u hun pilsen en tripels slechts op een beperkt aantal plekken degusteren. Al ziet de toekomst er veelbelovend uit, als een toprestaurant als The Jane in Antwerpen - daar is Sergio Herman weer - tot de klanten behoort. Marc en Stijn zijn druk in de weer om de oude gemeenteschool van Groede om te bouwen tot een grotere brouwerij annex biologisch restaurant, winkel, proeflokaal en bed-and-breakfast. Ondertussen heeft bierbrouwer Thibo de ploeg versterkt, al zal zijn naam niet in het biermerk verwerkt worden. Marckensteijnenthibo, het zou misschien toch wat patserig klinken.

Van twee walletjes

Vanuit Groede zetten we koers landinwaarts, richting Hulst. Het charmante vestingstadje wordt omwald door een 3,5 kilometer lange verdedigingsmuur, waarop het superfijn wandelen is en u een mooi uitzicht hebt op de stad. Wanneer het 's winters vriest dat het kraakt, komt iedereen massaal naar buiten om te schaatsen op de grachten rond de omwalling. Heel breugeliaans. Van alle Zeeuwse stadjes bleef Hulst het langst in handen van de Spanjaarden, en daardoor ook het langst onder katholiek bewind. Hulstenaars hebben bijgevolg de reputatie Bourgondiërs te zijn. Misschien wel de reden waarom veel Vlamingen in het weekend zo graag afzakken naar het grensstadje.

Ook vlak over de grens, maar dan in Frankrijk, ligt die andere middeleeuwse stad: Kassel. Net als Hulst ommuurd en toegankelijk via stadspoorten, alleen ligt Kassel met haar 176 meter op het hoogste punt van Frans-Vlaanderen. Op de grote markt is, behalve Friterie Du Mont, ook het hoofdkwartier van Radio Uylenspieghel gevestigd. Vanop de Kasselberg zendt de radio-omroep een breed gamma aan muziek uit, doorspekt met culturele weetjes uit de streek. Met het nieuwe programma Goesting hopen de radiomakers de inwoners zin te doen krijgen om Nederlands te leren. Songs van De Nieuwe Snaar en Diggy Dex featuring Eva Deroovere moeten daarbij helpen. Podcasts zijn te downloaden.

Anosteké!

An Kokken

10 must do's in Frans- en Zeeuws-Vlaanderen

Een belfort beklimmen

1 Het ingedommelde stadje Bergues wist niet wat haar overkwam toen de film Bienvenue chez les Ch'tis alle bezoekersrecords uit de Franse cinemageschiedenis verpulverde. Het verhaal over een Fransman die tegen zijn zin in de Noord-Franse stad tewerkgesteld wordt, zette Bergues in 2008 onherroepelijk op de kaart. Sindsdien wordt het kleine broertje van Brugge overrompeld door Franse toeristen, die zelf eens frieten uit een Baraque à Frites willen eten of het - voor hen exotische - Belfort beklimmen. Ook Sluis heeft als enige stad in Nederland een belfort, van waarop u een mooi zicht hebt op de Zwin-streek en de Westerschelde.

Strand, zee en cocktails

2Wie van Knokke langs het Zwin richting Breskens fietst, kan nauwelijks geloven dat dit dezelfde Noordzee-kust is. Hier ziet u brede stranden in plaats van dijken, en duinen in plaats van appartementsblokken. Om honger en dorst en honger te stillen, kunt u terecht in een van de zeventien gezellige paviljoens tussen Cadzand en Breskens, met als topper Beachclub 25. Vanuit steigerhouten loungezetels en met chillax muziek op de achtergrond kijkt u, tapaatje in de hand, uit op de Rivièra van Zeeland. Heerlijk.

La Route du Lin

3In juni staan de velden rond het Franse Hondschoote vol prachtige blauwe vlasbloemen. Hét uitgelezen moment om La Route du Lin te fietsen, die 30 kilometer lang door de vlasvelden slingert en u langs kerken en andere historische sites voert. De Vlasroute wordt ieder jaar officieel geopend half juni, tijdens de Rally Blue. Een dag lang is er langs het parcours animatie.

Geschiedenis opsnuiven

4Om meer te weten over de Vlaamse volkscultuur in Noord-Frankrijk, moet u naar het Musée de Flandre in Kassel. Naast een uitgebreide collectie van religieuze, historische, etnografische en geografische voorwerpen krijgt u er ook kunst van oude meesters en hedendaagse kunstenaars te zien, zoals Panamarenko. Het Warenhuis van Axel vertelt meer over de inwoners van Zeeuws-Vlaanderen tussen 1850 en 1950. U komt te weten hoe ze eruit zagen, waarin ze geloofden en hoe ze het landschap naar hun hand zetten. Om Bokrijk-achtige ambachtslieden aan het werk te zien, moet u in het Museumstraatje van Groede zijn.

De Marathon van Zeeuws-Vlaanderen lopen

5Geen betere manier om het landschap van weilanden, knotwilgen en schattige dorpjes te verkennen dan al lopend. De Marathon van Zeeuws-Vlaanderen heeft start en finish op de markten van Hulst en Terneuzen en loopt ongeveer een derde door natuurgebied. Wie de 42 kilometer toch wat ver vindt, kan ook deelnemen aan de achtste-, kwart- of estafettevariant. De editie van 2016 was vorig weekend, dus u hebt nog een jaar tijd om te trainen voor volgend jaar.

Verhalen van de molenaar

6Telt Zeeuws-Vlaanderen 14 traditionele windmolens, dan schakelen ze in Frankrijk met 21 stuks een tandje hoger. Frans-Vlaanderen bezit met de Noordmeulen in Hondschoote zelfs een van de oudste windmolens van Europa. Volgens bepaalde bronnen zou hij al actief zijn sinds 1127. Voor animatie moet u naar de Steenmeulen in Terdeghem, waar molenaar Jef Markey de ene anekdote na de andere uit zijn stofjas schudt. De zoon van Veurnese ouders maakte van zijn molen een museum dat ieder jaar 6.000 bezoekers over de vloer krijgt. De moeite.

Winkelen op zondag

7Nog nood aan een lastminutecadeautje? In Sluis en Hulst zijn de winkels ook open op zondag. Sluis kunt u combineren met een namiddag vliegeren op het strand van Retranchement. Dit kleine paradijs aan de Zwingeul is misschien wel het mooiste plekje van de hele Noordzeekust. Met laag water kunt u de geul oversteken en naar Knokke wandelen.

Wandelcafés uittesten

8Het Franse en Vlaamse Heuvelland ontwikkelden samen een netwerk van grensoverschrijdende knooppuntenwandelingen. De regio's zetten met Village Patrimoine/ Charmant Dorp ook 35 Franse en Belgische grensdorpen op de kaart, die getuigen over hoe het leven er in het Vlaanderen van weleer aan toe ging. Met Cafés Rando bracht Frans-Vlaanderen 45 gezellige cafésop een boogscheut van de wandelpaden in kaart.

Oerlandschap verkennen

9Op laarzen door de grootste brakwaterwildernis van Europa banjeren, het is misschien niet uw eerste keuze voor een dagje uit. Toch staat een tocht door het Verdronken Land van Saeftinghe garant voor de nodige oe's en a's. Een gids loodst u door dit oerlandschap van slikken en schorren, langs geulen die bij elk hoogtij weer vol lopen.

Selfie aan de grens

10Na de Belgische onafhankelijkheid, duurde het nog tot 1843 eer de gietijzeren grenspalen op de landsgrenzen geplaatst werden, beginnend met nummer 1 in Vaals en eindigend met nummer 365 bij Retranchement. Altijd leuk om op een paal te stoten en een selfie te nemen. Al kunt u met hulp van grensmarkeringen.be ook actief op grenspalenjacht.

frans-vlaanderen.be, vvvzeeland.nl, zeeuwseankers.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234