Donderdag 26/11/2020

Vlaamse op Kreta: "Alles is naar de haaien, maar we trekken het ons niet aan"

Stelios (71), zoon Nikos (45) en diens zoon Ilias (9) in hun pas aangelegde 'crisistuin'.Beeld UNKNOWN

Op Kreta hebben we afspraak met het echtpaar Nikos (45) en Nadia (44). De Vlaamse antropologe kwam vijftien jaar geleden als receptioniste op Kreta werken en ontmoette hier Nikos Vernadakis. Hij was bouwaannemer maar legde eind vorig jaar de boeken neer. Nadia en Nikos hebben twee kinderen - Ariadne (14) en Ilias (9) - en verhuren in het kustplaatsje Kavros vakantiestudio's en fietsen aan toeristen. Het kleinschalige toerisme lijdt zwaarder onder de crisis dan de resorts en de grote hotels. "Er zijn voorlopig minder boekingen dan vorig jaar, maar mensen beslissen steeds meer last minute en zo hopen we ons seizoen nog goed te maken", zegt Nadia, die met de Facebookpagina 'Ariadnes Dream' benadrukt dat vakantiegangers er net nu goed aan doen een Griekenlandvakantie te boeken. Haar man gaat de harde tijden telijf door samen met zijn vader groenten en fruit voor eigen gebruik te telen. "Op Kreta zal niemand honger lijden", stelt Nikos. "Alles is naar de kloten door de crisis, maar we proberen het ons niet aan te trekken".

Nikos haalt ons op aan de luchthaven van Chania. Staalblauwe lucht, aangename lentezon, overdadig bloeiende oleanders. "Gooi hier een zaad in de grond en het groeit", weet Nikos. Maar eerst tanken. "Hier in dit station, dat is het goedkoopste tussen Chania en Kavros: 1,749 euro per liter benzine".

Kreta onafhankelijk?
Nikos werd geboren in Athene, waar zijn Kretenzische ouders in de vroege jaren zestig naartoe waren getrokken omdat ze op Kreta geen toekomst zagen. "Heel wat Grieken migreerden toen naar het buitenland, maar mijn pa verkoos naar Athene te gaan". Op zijn twintigste keerde Nikos terug naar Kreta, samen met zijn ouders. "Ik ben nog één keer terug naar Athene geweest, voor twee dagen om administratieve redenen. Ze zien me daar niet meer, geef mij maar de pure lucht van Kreta. We zijn hier zelfbedruipend, er gaan zelfs meer en meer stemmen op om Kreta onafhankelijk te maken van het centrale gezag in Athene. Zeker nu met de crisis".

Nul euro of nul drachme
"Je hoort over niets anders meer praten: de crisis en de politiek, revolutie of niet, euro of drachme? Wat maakt het me uit of ik nul euro of nul drachme op zak heb? We willen wel Europeanen zijn, maar ons systeem is niet in overeenstemming met andere Europese landen. Het is nog maar een paar jaar dat er controles op belastingen zijn. Twintig jaar geleden waren we nog een primitief land. Mijn pa had zijn eerste paar schoenen toen hij in het leger ging, daarvoor liep hij op lappen van versleten autobanden. En plots, in de jaren negentig, boomde het toerisme. Op twintig jaar tijd hebben we een enorme groei gekend, haast onvoorstelbaar. Die snelle evolutie zorgde ook voor corruptie. In de politiek, maar ook onder de mensen. Het was de tijd van snel, gemakkelijk geld".

"Het kon niet op"
"Europa schonk subsidies en voerde geen controles uit. Boeren kregen geld om niets te doen. Een bekend voorbeeld is dat van de vijf broers. Elk geeft aan dat hij vijfhonderd schapen heeft, waarvoor hij dan navenant subsidies krijgt. Maar in werkelijkheid hebben ze elk maar honderd schapen. Wel, als er controle kwam bij één van hen, belde die zijn vier broers op en brachten ze al hun schapen bij elkaar. 'Zie je wel, vijfhonderd schapen'. Mensen kochten nieuwe wagens, een extra wagen, een terreinwagen. Het kon niet op. De Griekse overheid controleerde niets, de EU al evenmin. Dat geldt voor Kreta, we hebben hier een traditie van verzet, van revolutie. Ook al zijn we het niet altijd eens, we verklikken elkaar niet, dat is een ongeschreven wet".

Beeld UNKNOWN
De Vlaamse Nadia Peeters trouwde vijftien jaar geleden met de Griek Nikos.Beeld UNKNOWN

Geld verdampt
"En toch, de Europese Unie moet ons helpen. Maar niet met geld. In Griekenland heeft geld de neiging te verdampen. Met groei moeten ze ons helpen, met ontwikkeling. Jobs hebben we nodig. Die groei wordt al heel lang tegengewerkt door een onpeilbaar logge bureaucratie. Wil je bijvoorbeeld olijfolie exporteren naar Japan, dan moet je drie maanden aan je administratie knoeien. Alles moet efficiënter, transparanter. De ambtenarij draait nog altijd op vriendjespolitiek en corruptie. Jammer genoeg gaan mensen rechts of zelfs extreemrechts stemmen tegen dat systeem van corruptie en inefficiëntie".

"Ik heb al links, rechts en liberaal gestemd. Als ik de meerderheidspartijen maar schade kan toebrengen. Ik ben tegendraads, revolutionair. Nu stem ik op Tsipras en zijn SYRIZA-partij. Die wordt afgeschilderd als radicaal-links, maar eigenlijk zijn hun standpunten centrumlinks".

Het experiment van de EU
"Griekenland is het experiment van de Europese Unie. Als hun tactiek van uitpersing door extreme besparingen hier werkt, zal hij ook in andere landen worden toegepast. Maar het werkt niet. Hoe kunnen we de leningen terugbetalen? Er is geen groei en er zijn geen inkomsten uit belastingen want de grote ondernemingen betalen omzeggens geen taksen. Hoe kunnen we dan terugbetalen?"

"Net als in de VS"
"Van 2004 tot 2009 kregen we elke dag telefoon of sms'en van de banken. Zelfs midden in de nacht. Met voorstellen voor makkelijke leningen en kredietkaarten. Mensen hebben toen massaal enorm veel schulden gemaakt. Nu nemen de banken hun huizen terug. Precies wat ook in de VS gebeurde".

Medelijden en solidariteit
Maria wipt binnen bij Nadia en Nikos. Maria is Servische, gescheiden van een Griekse man, alleenstaande moeder met twee kinderen. Sinds twee weken heeft ze weer werk: tickets verkopen voor het toeristentreintje. Ze hoopt zo 800 euro per maand te verdienen, maar ze heeft geen contract, geen sociale zekerheid. Als ze op jaarbasis 50 dagen officieel werkt, heeft ze recht op 300 euro steun. Per jaar.

"Maria woont in een studiootje met haar twee kinderen", vertelt Nikos. "Haar oudste zoon is zeventien en meet 1,85 meter. Hij rijdt op een fiets voor een kind van tien jaar, die kerel schaamt zich. Maria komt langs omdat we de kleren van onze dochter doorgeven voor haar dochter. Ik heb medelijden met haar".

Beeld UNKNOWN

Nadia: "Op enkele jaren tijd gingen we van een West-Europese levensstandaard naar derdewereldtoestanden. Dat is echt shocktherapie. Zelf leven we van het toerisme, en die sector is heel belangrijk voor Griekenland. Hoewel het toerisme deelt in de klappen, kan je op Kreta en andere eilanden nog altijd op de bonnefooi rondreizen. Begin mei heeft een koppeltje met onze fietsen het westen van Kreta verkend, tot in Elafonissi. Bij hun terugkeer raakten ze er niet over uitgepraat hoe vriendelijk en gastvrij de mensen hier waren. Kreta heeft niets van zijn charme verloren, daar kan geen crisis iets aan veranderen". (*)

Tomaten en patatten op een roe
Samen met zijn vader, de 71-jarige gepensioneerde bouwvakker Stelios, bewerkt Nikos een lap grond dat nog van zijn grootouders was en al jarenlang verwilderd lag. "Dat is mijn manier om aan de crisis onderuit te komen. We hebben aardappelen geplant, we telen ajuin, zoete maïs, okra, bonen, paprika, aubergine, tomaten, courgette en honingmeloen. We gebruiken geen pesticiden, enkel natuurlijke meststoffen. Een maand geleden hebben we deze tuin aangelegd, over twee maanden kunnen we beginnen oogsten. Water halen we uit de bron vijfhonderd meter hier vandaan. Op Kreta is genoeg water uit de bergen, maar ook daar hebben privé-ondernemingen hun oog al laten op vallen".

"Vandaag heeft mijn pa de hele dag gewied. De meeste ouders proberen hun kinderen te helpen, dus blijven ze werken".

Stelios ging op zijn 58ste met pensioen. Altijd zwaar werk gedaan in de bouw. Zijn pensioen bedraagt 750 euro, het minimum voor bouwvakkers. Sinds de besparingen heeft hij maar 30 euro pensioen moeten inleveren. Zijn vrouw werkte in een naaiatelier en als schoonmaakster en kampt al jaren met rugproblemen. Ze krijgt een pensioen van 610 euro. (**)

Patriotten gezocht
Stelios geeft de politici de schuld van de huidige crisis. "Je hebt geen patriotten meer in de politiek. Een politicus moet toch in de eerste plaats patriot zijn en opkomen voor het welzijn van zijn volk? Ach, zo lang we arm waren, ging alles goed. Maar toen het geld kwam, zonder controle, werd iedereen corrupt. Het is triest, maar het is waar. Tussen 1980 en 2000 ging alles goed, er was veel groei toen. Daarna begonnen de grote problemen".

Olympische Spelen
Nikos valt bij: "Door de Olympische Spelen hebben we veel geld verloren. Alle infrastructuur werd één keer gebruikt en daarna bleven we met de kosten van het onderhoud achter. Het fietsstadium in Chania is nooit afgewerkt. Nu zijn ze van plan er beton op te gieten, voor een houten velodroom heeft de stad geen geld".

Geld onder tafel bij dokter
Stelios lijkt gelaten, maar vanbinnen is hij boos en triest. "We zijn onze lach kwijtgeraakt, ons plezier is zoek. Dat doet pijn. Je leeft zonder perspectief. Dat raakt je in je ziel. Jonge mensen zien die zelfs geen eten kunnen kopen, dat doet pijn. Je moet geld onder tafel geven om door een dokter verzorgd te worden. Zelf ben ik nog nooit bij een dokter geweest, maar ik hoor het elke dag".

Verwende generatie
Stelios wijst ook met de vinger naar een nieuwe, verwende generatie. "Ze hebben geleerd dat je alles zomaar kan krijgen, ze zijn verwend. Dat begint deel uit te maken van onze cultuur, en dat is jammer. Jongeren verkochten de grond van hun ouders en op geen tijd was dat geld opgesoupeerd. Wie wil werken, kan hier nog altijd geld verdienen. In ruil voor een minieme huur, pakweg 50 euro per jaar, mag eender wie hier gerust een stukje grond komen bewerken". (***)

Beeld UNKNOWN
Kostas kweekt groenten in zijn stadstuintje van tien vierkante meter. "Het enige nadeel is mijn waterrekening. Vorige zomer moest ik voor vier maanden 220 euro aan water betalen".Beeld lb

Groenten in bloembakken
Daar droomt Kostas Kalaboukas (39) van. Hij is ICT-specialist en woont in een buitenwijk van Athene. Kostas kweekt groenten in zijn stadstuintje van tien vierkante meter.

"Via een organisatie die zaden uitwisselt, kreeg ik de smaak te pakken. Een oude man leerde me de knepen van het vak, intussen spoor ik familie en vrienden aan op hun balkons groenten en kruiden te kweken in bloembakken. Voor de crisis lachten mijn vrienden me daar mee uit, nu zijn er al enkele die mijn voorbeeld volgen. Het enige nadeel is mijn waterrekening. Vorige zomer moest ik voor vier maanden 220 euro aan water betalen".

Terug naar oude waarden
"Maar het gaat ook om een mentaliteitswijziging. Zo verplaats ik me nu veel meer met de fiets. Aanvankelijk omdat de benzine onbetaalbaar is, maar intussen haat ik mijn auto. Fietswinkels zijn zowat de enige handelaars in Athene die gouden zaken doen. De crisis brengt ook positieve zaken teweeg. Zo leren de mensen elkaar weer helpen. Vroeger heerste de mentaliteit van 'mijn buurman heeft een nieuwe auto, ik wil een nog duurdere'. Dat begint te kantelen. Oude waarden worden weer opgepikt. Ik spaar nu geld omdat ik niet meer uitga, ik zit in mijn tuin. Mijn vrouw is zelfs landbouwkunde gaan studeren. Zo zie je: de crisis treft ons hard, maar tegelijk dwingt ze ons ook na te denken en er een positieve draai aan te geven".

(*): Het toerisme is één van de belangrijkste economische sectoren in Griekenland, bijna één op de vijf Grieken is er werkzaam. Deze zomer zouden dertig procent minder Duitsers, traditioneel een belangrijke groep in het Griekse toerisme, naar Griekenland op vakantie gaan.

(**): Volgens gegevens van het OESO uit 2011 blijkt dat de Griekse mannen gemiddeld met pensioen gaan als ze 61,9 jaar zijn, een maand later dan Duitse mannen. Griekse vrouwen stoppen gemiddeld met werken als ze 59,6 jaar zijn, tegen 60,5 jaar in Duitsland.

(***): De Grieken hebben in 2008 gemiddeld 2120 uren gewerkt, dat is 740 uren meer dan de Nederlanders, 690 uren meer dan de Duitsers, 570 uren meer dan de Belgen, 470 uren meer dan de Britten.

LEES MAANDAG:
GESPREK MET KANDIDAAT VOOR SYRIZA, DE RADICAAL-LINKSE PARTIJ DIE IN MEI ALS GROTE OVERWINNAAR UIT DE VERKIEZINGEN KWAM

"GEEF ONS DRIE JAAR UITSTEL VAN SCHULDAFLOSSING OM ER BOVENOP TE KOMEN. DUITSLAND KREEG IN HET MARSHALLPLAN ZES JAAR"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234