Donderdag 23/05/2019

Van hier en ginder

"Vlaamse Marokkanen hebben een Vlaamse mentaliteit"

Fikry El Azzouzi: 'Nu ben ik trots op de mix die ik ben.' Beeld Joris Casaer

Is je afkomst ook je toekomst in Vlaanderen? Hoe bepalend is migratie voor je leven hier? Clara van den Broek, dochter van een Vlaamse vader en een Algerijnse moeder, praat met vrouwen en mannen die het kunnen weten.

"Wat is jouw lievelingsplek? Laten we daar vrijdag afspreken." Fikry El Azzouzi, auteur en zoon van een geïmmigreerd Marokkaans echtpaar, moet niet lang nadenken. "Een theehuis in de Handelstraat. Ik kan nog niet zeggen welk, want het kan er druk zijn vanwege het vrijdaggebed." Ik zie een slecht verlichte plek voor me, vol mannen. "Mag ik daar wel binnen?" vraag ik. "Ja, maar alleen met een nikab. No worries, ik heb er thuis eentje liggen, ik zal die meebrengen."

Ik vraag me af hoe ik het aan mijn moeder zal uitleggen, een 78-jarige Algerijnse feministe. Als Fikry en ik plaatsnemen in Club Samen Zijn, zegt hij: "Grapje! Een vrouw in een theehuis is zoals een hetero in een holebicafé. Je kunt er wel zijn, maar je bent er niet helemaal op je plaats. Wat vind je van de muntthee? Hier hebben ze de beste."

Fikry El Azzouzi is geboren en getogen in het Waasland. Dat hebben we gemeen. Ik ben van '74, hij van '78, zelfde generatie. We hebben elkaar nooit ontmoet. Ik herinner me twee andere Marokkaanse families in onze straat. We hadden geen contact. Op een dag kwam er weleens een moeder de klas binnenstormen. Ze voer uit in het plat Waaslands, met een Marokkaans accent.

"Wij spraken thuis een mengeling van Arabisch, Berbers en Nederlands", zegt hij. "We hadden onze eigen taal. Als we op bezoek gingen bij familie in Marokko, verstonden zij ons niet altijd. Dat creëerde een verbondenheid onder ons. Mijn Arabisch, en ook mijn Darija, een mix van Berbers en Arabisch, is niet perfect. Nederlands is mijn taal."

Ga je nog vaak naar Marokko?
Fikry El Azzouzi: "Ik ga elk jaar, soms zelfs voor een paar maanden. Ik ga in het voor- of najaar. Niet in de zomer, wanneer de Marokkanen uit de diaspora daar zijn. Zij worden beschouwd als toeristen. Ik ga er onder meer om te schrijven. Ik hou van de ontspannen sfeer, de zee, de verse vis."

"Mensen lijken er veel gelukkiger, misschien door het weer. Hier zijn mensen vaak somber. Maar ik kan daar niet aarden. Als ik lang in Marokko ben, begin ik Vlaanderen te missen: de Vlaamse krant, de straten, de vrienden, het theater, het sporten, de banale dingen. Wat ik niet mis: de racistische praat, de boodschappen van de N-VA, de haatdragende of stigmatiserende berichtgeving."

"Misschien zou ik Vlaanderen minder missen als ik voor een paar jaar in Marokko zou wonen. Net zoals mijn ouders jaar na jaar minder heimwee kregen naar Marokko. In het begin was het alsof ze naar Mars waren verhuisd. Alles was anders. Nu hebben ze minder vaak de behoefte om terug te gaan. Mijn vader gaat soms nog terug om zijn moeder te zien. De ouders van mijn moeder zijn intussen allebei overleden."

Hoe verhoud jij je tot Marokkanen die in Marokko leven?
"Zij hebben een andere manier van praten, andere humor. Soms liggen ze strijk en vraag ik mij af wat er grappig is. De taalcode is ook anders. Er is een taalkloof die afstand schept, waardoor er geen diepgaand gesprek mogelijk is, zelfs niet over de finesses van het couscous maken. Het is eigenlijk dezelfde kloof als die tussen volbloed Vlamingen en Marokkanen. Vlaamse Marokkanen hebben een Vlaamse mentaliteit. Net zoals Nederlandse Marokkanen vlotter zijn, assertiever, overal een mening over hebben."

"De Marokkanen in de diaspora zijn nu eenmaal geassimileerd in het land waar ze wonen. Daarom is het zo absurd dat Vlaanderen onzeker is over zijn eigen identiteit, en bang is voor besmetting. De Vlaamse identiteit is net dominant.'"

Azzouzi's ouders verhuisden midden jaren 70 van Marokko naar Temse. Zijn vader werkte zes lange dagen op zeven in een pottenbakkerij. Zijn moeder, een ondernemende, sociale en artistieke vrouw, bracht ondertussen negen kinderen groot.

"De Marokkaanse families in onze straat droegen flamboyante kleren. Typerend: een rok boven een broek. Reden tot hoongelach. Later, toen ik 16 was en naar een chique school ging in een nabijgelegen stad, dook die combinatie plots op in het modebeeld. De coolste meisjes kon je spotten met broek én rok. Lachen deed er niemand."

Heb jij vaak last gehad van racisme?
"Ja. In het zesde leerjaar had ik meer dan 80 procent. Toch adviseerde de directeur dat ik naar het tso zou gaan. Mijn ouders waren niet goed op de hoogte, waren onzeker, hadden het druk, beheersten de taal niet goed, en boden daardoor geen weerwerk. In het tso werd ik doorverwezen naar het bso omdat ik niet handig bleek. Omdat ik gedragsproblemen had, heeft het PMS (nu CLB, nvdr.) mij onderzocht, en uit mijn IQ-test bleek dat ik hoogbegaafd was."

"Vaak hoor of lees ik racistische opmerkingen, en ik heb problemen ondervonden om een appartement of werk te vinden. Als kind was ik vaak in de war. Thuis was alles anders dan op school. Dat was dubbel: ik hoorde er niet echt bij, maar was ook speciaal. Het was niet per se negatief. Er zat nog een andere Marokkaanse jongen in de klas. Dat heeft me zeker geholpen: tenminste hij was hetzelfde."

"Nu ben ik trots op de mix die ik ben. Eigenlijk is iedereen een samenstelling van verschillende puzzelstukjes. Maar als je jong bent, wil je ergens bij horen. Jongeren van vandaag die vatbaar zijn voor radicalisering, zijn ook op zoek om ergens bij te horen, ze zijn op zoek naar warmte en antwoorden."

"In de roman Onderwerping van Michel Houellebecq krijgt Frankrijk een islamitische president. Hij voert de sharia in, mannen kunnen met meerdere vrouwen trouwen, en de vrouwen moeten binnen blijven. Veel Europese denkers, zowel links als rechts, vinden dat boek visionair. Het is beangstigend dat men dat verhaal waarschijnlijk vindt, en denkt dat moslims wolven in schaapsvacht zijn die wachten om hun slag te slaan en de boel over te nemen."

"Het racisme krijgt me echter niet klein. Ik kan vallen, maar ik kan ook goed opstaan. Kritiek geeft me een extra stimulans. Ik ben heel onzeker, maar tegelijk ook heel zelfverzekerd. Dat botst soms, maar dat trekt me ook omhoog."

Ben je ambitieus?
"Ik wil wat bereiken ondanks mijn voorgeschiedenis, het racisme, de oriëntatie naar het bso, het analfabetisme van mijn ouders, die zich hebben ingespannen om mij een zo goed mogelijke opvoeding te geven maar hun weg hebben moeten zoeken in een vreemd land. Voor hen is het bijna surreëel dat ik romans en theater schrijf, met kunst bezig ben. Ze zijn trots, en kunnen het tegelijk niet goed vatten."

"Maar ik ben ook gewoon ambitieus omdat ik een ego heb zoals iedereen, en het fijn vind dat mijn werk aandacht krijgt. Dat heeft niets met migratie te maken. Ik wil gewoon graag succesvol zijn als auteur. Maar niet ten koste van alles. Ik ga bijvoorbeeld meestal niet in op uitnodigingen voor tv-optredens, die de boekenverkoop nochtans de hoogte in zouden jagen."

Waarom schrijf je over migratie en interculturaliteit? Waarom geen romans die, zoals Flaubert zei, zichzelf recht zouden kunnen houden door de stijl alleen?
"Voor mij is het belangrijk om maatschappelijk relevant werk te maken, de vinger op de wonde te leggen."

"Ik wil verhalen schrijven die niet verteld worden. Velen kennen de wereld van de drarries niet, de Marokkaanse straatjongens. Hoe ze denken, hoe het komt dat ze denken zoals ze denken, hoe ze functioneren. De vier jongeren die zijn opgepakt omdat ze een aanslag beraamden in Antwerpen, zijn zulke drarries. Ze willen iemand zijn. Ze worden van hogerhand beïnvloed. Eentje is het haantje de voorste, en trekt de anderen mee. Vrienden staan onvoorwaardelijk achter elkaar, stellen geen vragen."

"In Drarrie in de nacht heb ik onder andere situaties uit mijn eigen jeugd, en wonden die toen geslagen zijn, uitvergroot. Ik heb ze met soms donkere humor verteerbaar gemaakt voor de lezer."

"De laatste tijd vraag ik me af of er zoiets bestaat als seksueel racisme", zegt Fikry El Azzouzi nog. "Stel nu dat jij alleen op blonde mannen valt met blauwe ogen. En ik alleen op zwarte vrouwen. Is dat racistisch?" "Wellicht maak je jezelf wat wijs", zeg ik. "Ik dacht altijd dat ik op beren van venten viel, maar mijn huidige lief is dunner dan ik." "Een beetje zoals ik?" vraagt Fikry. Die Marokkanen toch, altijd charmeren. "Ja, een beetje zoals jij", antwoord ik. "Misschien worden je voorkeuren bepaald door de omstandigheden? En kunnen die veranderen in je leven..." "Vind je het een domme vraag?' zegt Fikry. Eerst wel een beetje, denk ik, maar eigenlijk vat dat de essentie misschien wel. We hebben voorkeuren, maar die kunnen veranderen. De wereld kan elke dag opnieuw gemaakt worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.