Zondag 20/10/2019

Vlaamse filmvrouwen maken indruk

Dat Vlaamse regisseurs het goed doen, bewezen de Ensors zaterdagavond met de zegetocht van Fien Troch en Nathalie Teirlinck. Geen toeval dat Cinematek, het Koninklijk Belgisch Filmarchief, net nu een programma aan de Vlaamse filmvrouwen wijdt.

Er bestaat niet zoiets als De Club van Vlaamse Vrouwelijke Filmmakers. Ja, ze kennen elkaar. En elkaars werk. Maar samen op café gaan, is nog nooit gebeurd. "Wij hebben wel vriendschapsbandjes", lacht Nathalie Teirlinck, die zaterdag de Ensor voor het beste debuut en de Industry Award kreeg voor haar langspeelfilmdebuut Le passé devant nous.

Toch zoomt Cinematek in op dat onbestaande groepje cineastes. Op het programma in Flagey staan ook Ensor-slokop Home van Fien Troch (goed voor zes prijzen, waaronder die voor beste film), Lost Persons Areavan Caroline Strubbe en Café Derbyvan Lenny Van Wesemael.

Maken jullie andere cinema dan mannen?

Caroline Strubbe: "Het is gewoon véél beter. (lacht) Nee, serieus, als ik naar een film ga, kijk ik niet of die door een man of een vrouw is gemaakt. Maar in Belgische films heb ik wel de meeste voeling met de dames hier, of met de vrouwen die hier niet zijn. Toen ik de eerste keer een film van Chantal Akerman zag, wist ik: hier heb ik iets mee."

Fien Troch: "Maar als ik aan Chantal Akerman denk, denk ik aan een regisseur. Of een film nu door een man of een vrouw is gemaakt, I couldn't care less."

Lenny Van Wesemael: "Volgens mij maakt het wel een verschil, we vertellen vanuit een andere invalshoek. Of dat beter is, daar gaat het niet om. Ik merk gewoon dat ik me er op een andere manier toe aangetrokken voel. Films van Andrea Arnold of Sofia Coppola, daar voel ik een vrouwelijke hand in. Maar misschien ben ik verkeerd."

Troch: "Je mág dat vinden, hè."(lacht)

Nathalie Teirlinck: "Er zijn natuurlijk thema's waar we een andere gelaagdheid in leggen, omdat we simpelweg geen man zijn."

Strubbe: "Er zijn nu eenmaal zaken die ook in het gewone leven anders zijn, door het feit dat we kinderen kunnen baren."

Zou het kunnen dat een mannelijke regisseur vaker vertrekt vanuit de mannelijke hoofdrol?

Teirlinck: "Zouden er tout court niet meer mannelijke hoofdpersonages zijn? We dragen een lange geschiedenis mee van verhalen vertellen, die opgebouwd werden uit mannelijke archetypes."

Moet dat doorbroken worden?

Teirlinck: "Ik ben daar niet militant in. Het is de plicht van een regisseur om ál zijn personages zo gelaagd mogelijk te maken. Doe je dat niet, dan krijg je stereotypen. Ik geef wel toe dat het makkelijker is om een vrouwelijk personage te schrijven, omdat ik kan vertrekken vanuit mijn intuïtie."

Strubbe: "Als ik een mannelijk personage schrijf, denk ik soms: dat is vanuit mijn mannelijke kant."

Troch: "Maar het is ook des mensen, of des regisseurs, dat het een reflectie op jezelf wordt. Hoe groot de afstand met je onderwerp ook is. Daarom denk ik dat ik even gelaagd over een man als over een vrouw kan vertellen.

"Misschien is dit niet politiek correct, maar ik ben gevoelig voor wat cultureel bepaald is. Ik zeg niet dat we onderdanig moeten zijn tegenover een man, maar er is wél zoiets als een natuurlijk proces. Als de vrouwen in mijn films het land zouden besturen, dan zou ik liegen. Als filmmaker schep je een beeld van de wereld waarin je leeft. Maar ik voel me als vrouw niet onderdrukt. Het is niet omdat ik twee kinderen heb en thuis de was en de plas doe, dat ik in een hoekje zit te huilen. Ik ben de sterkste van ons twee." (lacht)

Van Wesemael: "Rondom mij zie ik toch nog veel stereotypen. Ik ga dan wel om met geëmancipeerde mensen, toch komt het huishoudelijke nog vaak bij de vrouwen terecht. Of die in een hoekje zitten te huilen, weet ik niet. Maar volgens mij weerhoudt het sommige vrouwen er nog altijd van om te slagen en te volharden in het maken van films."

Films maken en een gezin zijn dus moeilijk te combineren?

Troch: "Kijk, ik kies hiervoor. Ik heb twee kinderen gebaard en wil die graag bij mij hebben. Wanneer ik draai, lukt dat niet altijd. Dan zorgt Nico (Leunen, haar partner en monteur, RB)voor hen. Maar als ik elke dag tot 's avonds laat zou werken, dan zou mijn hart breken. Instinctief wil ik hen beschermen, wil ik de mama zijn."

Strubbe: "Ik heb dat gevoel helemaal niet, ik wil eerder de papa zijn. Tomas (Leyers, haar partner en producent, RB) heeft die moederrol voor een deel overgenomen. Hij wou graag een kind, en de afspraak is dat hij voor haar zorgt wanneer ik ga draaien. Maar het schuldgevoel dat anderen je aanpraten, daar heb ik het wel lastig mee gehad. 'Is dat dan niet moeilijk voor je dochter?' 'De moederrol is toch bepalend?'"

Troch: "Je mag je dat niet aantrekken. Iedereen heeft het recht de dingen anders aan te pakken. Maar dat bedoelde ik met die geschiedenis. Een mama is een mama."

Van Wesemael: "Daarom denk ik dat het moeder-zijn mee bepaalt dat minder vrouwen films maken. Als je goed omringt bent door familie, helpt dat al een eind. Niet iedereen heeft dat geluk."

Teirlinck: "Ik ben hier dus de enige die geen kinderen heeft."

Troch: "Sorry dat we daar de hele tijd over praten."

Teirlinck: "Ik ben daar wel bezorgd om. Niet om mijn letterlijke afwezigheid, maar mijn mentale afwezigheid. Als ik schrijf, ben ik de slechtste versie van mezelf."

Troch: "Ik ook."

Teirlinck: "Maar dat is wel de langste periode in het film maken. Dan ben ik zo rusteloos en bezeten. Hoe ga ik dat dan doen? Ze zeggen: met een kind leer je alles relativeren. Maar ga je dan niet te veel berusten? Ik pieker daarover."

Troch: "Ik ben net productiever geworden na mijn eerste kind, uit angst in een huismoeder te veranderen. De vraag blijft dan: waarom heeft een man daar minder last van. In mijn geval? Omdat ik dat zelf wil."

Regisseren vrouwen anders?

Teirlinck: "Dat denk ik niet. Ik heb me ook nooit bekeken gevoeld, alsof ik niet serieus genomen werd omdat ik vrouw ben."

Troch: "Ik heb er ook nog nooit bij stilgestaan of de mensen in mijn ploeg mannen of vrouwen zijn, ze moeten gewoon goed werk leveren en mij respecteren."

Strubbe: "Voor mijn eerste film had ik besloten dat ik geen hiërarchie wou, maar sommigen hadden het daar moeilijk mee. Je moet natuurlijk weten wat je wilt, maar geef me alsjeblief de tijd om te zoeken naar de juiste vorm. Natuurlijk staan er meteen mensen klaar die zeggen: 'Zie je wel, ze weet het niet.' Dat hebben we in het begin allicht allemaal voorgehad."

Troch: "Ja, maar zouden mannen dat ook niet hebben meegemaakt? In het begin voelde ik dat sommigen zich graag wilden bewijzen. Dat waren vooral oudere mannen, omdat zij toevallig die functies bekleedden en meer ervaring hadden. Voor mij was het zaak dat te counteren. Ik ben de baas. 'We kunnen er twee uur over lullen, of je kunt gewoon doen wat ik vraag.' Vaak werd er dan twee uur geluld, maar ik draaide niet bij."(lacht)

Strubbe: "Ik werd daar nogal snel onzeker van. Maar ik wou geen dictator op de set zijn, puur om geaccepteerd te worden."

Teirlinck: "Ik kan niet tegen mensen die zich positioneren. Waarom zou ik me kwetsbaar opstellen tegenover zo'n persoon? We maken een film, intieme zones worden compleet overschreden. Voor zulke mensen is er geen plaats."

Troch: "Maar is dat dan een man, of een ambetante persoon?"

Teirlinck: "Ik heb ook al serieuze bitches ontmoet.(lacht)En dan geldt precies hetzelfde."

Troch: "Iedereen zal ooit wel gedacht hebben: dit gebeurt omdat ik vrouw ben. Maar ik heb nooit medelijden met mezelf gehad. We moeten ons niet groeperen als vrouwen, dan stellen we ons zwakker op. Ik doe het gewoon. Let op, dat is gezegd vanuit een luxepositie. Sommige mensen hebben die kans niet, de kracht niet. Dit is puur mijn reflex."

Bij ons krijgen vrouwelijke regisseurs ook erkenning en filmprijzen. Dat staat in schril contrast met het hoerageroep onlangs over de eerste ere-Oscar voor een vrouw, Agnès Varda. Wat verklaart dat verschil?

Troch: "Naar verluidt bestaat er geen groter mannenbastion dan de Academy."

Teirlinck: "Er is in de VS ook een grotere industrialisering van de cinema."

Strubbe: "Waarom vrouwen zoveel aandacht krijgen, komt doordat studies hebben uitgewezen dat de grootste groep bioscoopbezoekers vrouwen boven de 50 zijn. Ik krijg zelf plots veel vragen naar scenario's voor vrouwen. Puur uit marketingbehoefte. Kijk maar naar die ladies' nights in de bioscoop: dat zit bomvol. Het is een economische vraag, aangestuurd door mannen.(lacht)

"Maar in vergelijking met andere landen hebben we hier veel vrouwelijke filmmakers. Niemand van ons heeft blijkbaar problemen ondervonden om dit beroep uit te oefenen."

Troch: "Als mijn films geen succes zouden hebben of nergens geselecteerd zouden worden, dan zijn ze niet goed genoeg. Dat heeft dan niets met mijn vrouw-zijn te maken."

Strubbe: "Eigenlijk zijn wij geprivilegieerd. Voor ons is het redelijk vlot gegaan, we hebben geld gekregen. Maar als ik het bekijk in de wereld, is er een groot probleem. Ik ben een feministe. Er gebeuren nog zo veel zaken in de wereld waarbij de vrouw misbruikt wordt. Dat is hallucinant."

Troch: "Daarom heb ik het niet met studies over vrouwen in de cinema. Als er een probleem is, pakken we dat wel aan. Maar intussen staat de wereld in brand."

Van Wesemael: "Tegelijk ben ik blij dat de vraag gesteld wordt, dat er mensen zijn die zich daar zorgen over maken. We zijn nog altijd met minder, dus is het belangrijk dat we vrouwelijke stemmen aanmoedigen."

Hoe zit het met de instroom van jonge vrouwelijke filmmakers?

Teirlinck: "Ik geef soms gastlessen aan het KASK (de kunstacademie in Gent, RB)en de man-vrouwverhouding is fiftyfifty. Volgens mij zijn er geen vooroordelen waardoor vrouwen er minder snel in stappen. Maar er moet wel iets zijn wat hen tegenhoudt om ook echt films te maken, want hoogstens 10 procent stoot door."

Troch: "Ik krijg vaak mails van studenten die een thesis schrijven over het tekort aan vrouwen in de cinema. Weet ik veel hoe dat komt, denk ik dan. Ik doe het wel, aan mij moet je dat niet vragen. Toch is dat overal een issue. Ik kwam onlangs op een festival, en daar werd speciaal een panel georganiseerd met enkel vrouwen. Qua welkom kon dat tellen."

Teirlinck: "Welkom in de zoo!"(lacht)

Troch: "Met alle respect, maar je zit dan tussen allemaal gefrustreerde mensen. Die discussies gaan nooit over inhoud, maar over hoe we kunnen voorkomen dat er zo weinig vrouwen films maken. Hoe ga je dat oplossen? Ga je uit de 100 scenario's die meedingen naar subsidies die van vrouwen eruit filteren? Of ga je ze lezen, en dan hopen dat ze door een vrouw geschreven zijn?

"In Venetië was iedereen van slag omdat er maar twee vrouwen in de competitie zaten. Ik heb gevraagd hoeveel vrouwen effectief een film hadden ingediend. Er waren veel inzendingen. Als dat ook goede films waren, dan is er een serieus probleem. Maar dat kom je nooit te weten. Het enige wat je kunt doen, is erop toekijken dat de commissies gemengd zijn."

Teirlinck: "Quota's opleggen zou het ergste zijn. Ik denk oprecht dat kunst vrij moet zijn van elke vorm van dwang. Al geloof ik wel in gemengde commissies."

Als er bij ons wél kansen zijn, wil dat dan zeggen dat het goed gaat met de Vlaamse film?

Teirlinck: "Er is een verschil tussen kansen voor vrouwen en kansen in het algemeen. Mannen en vrouwen zullen bij subsidieaanvragen niet anders behandeld worden, maar het blijft wel vechten om een film te maken. Daarom is het belangrijk dat er een beleid blijft bestaan waarin ook risico's worden genomen, want alleen zo kan een filmcultuur groeien. Wie alle risico uitsluit, sluit ook vernieuwing uit."

Strubbe: "In de wereld draait alles om economie, dus hebben we een reactie nodig, een verlangzaming. Met een langetermijnaanpak die begint in de scholen, met een filmclub. Zonder elitair te worden: geef het aan iedereen. Die reflectie is nodig en moet beginnen bij de wortels."

Tot 28 oktober bij Cinematek in Flagey, cinematek.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234