Dinsdag 07/07/2020

Coronavirus

Vlaamse epidemioloog in Italië roept politiek op om eindelijk drastisch in te grijpen: ‘Waarop wacht u eigenlijk?’

Een ziekenhuismedewerker ontfermt zich over een coronapatiënt in Brescia.Beeld AFP

‘Eigenlijk moet u als beleidsmaker maar één fundamentele keuze maken’, schrijft Iris De Ryck (40), de Vlaamse epidemioloog die woont en werkt in het Italiaanse Siena, in een open brief. Ze roept op om op beleidsniveau te stoppen met treuzelen. ‘Aanvaardt u dat getroffen maatregelen potentieel ‘overdreven’ blijken of aanvaardt u liever de kans dat u niet voldoende hebt ingegrepen?’

“Het is misschien een stilaan afgezaagde boodschap, maar toch: kijk naar Italië”, zegt Iris De Ryck aan de telefoon. In haar brief die ze eerder vandaag via sociale media verspreidde, somt ze de feiten nog eens haarfijn op. Die feiten in Italië zijn de toekomst die ons wacht, legt ze ook uit: de crisis is daar negen dagen voor op de ontwikkeling bij ons. “Lombardije heeft 10,3 miljoen inwoners, 37 ziekenhuisbedden en 1,3 bedden op intensieve zorgen per 10.000 inwoners. België respectievelijk 11,4 miljoen, 31 en 1,6. Er is dus geen reden om aan te nemen dat Lombardije en België significant verschillen wat betreft capaciteit van gezondheidszorg - behalve dat Lombardije een iets oudere populatie heeft, wat de nood aan het aantal bedden op intensieve zorgen kan opdrijven.” 

“Op 15 maart telde Lombardije 1.420 doden, 14.650 gediagnosticeerde gevallen - er wordt niet meer systematisch getest nu - waarvan 6.171 gehospitaliseerd en 823 op intensieve zorgen. In Milaan zijn onvoldoende ambulances beschikbaar voor vervoer van kritieke patiënten - zowel van mensen die besmet zijn met het coronavirus als andere zieken. Ondanks de annulatie van alle niet-urgente ingrepen, extra bedden, triage en verspreiding over ziekenhuizen in andere regio’s zijn in Lombardije momenteel 95 à 100 procent van alle ICU bedden ingenomen, waarvan meer dan 60 procent door Covid-19-patiënten. Groeimodellen voorspellen dat de totale capaciteit met 10 procent zal worden overschreden binnen 1 week. Dan zullen er keuzes gemaakt moeten worden over wie blijft leven of niet.”

Niet promoten maar verplichten

De Ryck zei vorige week nog in een interview dat ze hoopte dat België lessen zou trekken uit de Italiaanse situatie en dat is ook nu - hoewel de piek daar mogelijk bereikt is - nog altijd wat men in ons land probeert te vermijden. Een week later hebben we hier een sluiting van cafés en restaurants en op zaterdag moeten ook gewone winkels dicht, worden mensen aangemoedigd om zoveel mogelijk thuis te werken en zijn alle sportieve en culturele evenementen afgelast. Maar, zo schrijft de epidemioloog, dat is niet voldoende. “Waarop wacht u precies om het hele pakket aan beschikbare maatregelen uit te vaardigen en social distancing niet alleen te promoten, maar te verplichten?”

Ze merkt, op basis van het nieuws bij ons en uit gesprekken met collega-artsen in ons land, dat het uitblijven van echt drastische maatregelen voor onzekerheid zorgt. “Volgens de Belgische beleidsmakers bestaat de vrees dat de burgers niet mee willen met strenge maatregelen als het allemaal te snel gaat. Terwijl in Italië net het omgekeerde is gebeurd: van zodra premier Conti de drastische maatregelen afkondigde, na vijf minder verregaande ministeriële besluiten, heeft de Italiaan de ernst van de situatie ingezien. Mensen weten dat ze niet meer buiten moeten komen en controleren elkaar erop: een groepje dat over straat wandelt, zal het wel horen. Zelfs het gehamster is gestopt, omdat iedereen weet dat de bevoorrading van de levensmiddelen gegarandeerd blijft.”

Artsen krijgen spoedcursussen

De inconsequentie van een aantal maatregelen in ons land, zorgt er waarschijnlijk net mee voor dat het virus zich verder kan verspreiden, meent De Ryck. “Er zijn nog altijd mensen die het niet snappen en dan maar verder doen. Maar tegelijk: je oogst wat je zaait. De kritiek op de lockdownparty’s is terecht. Maar als je de sluiting van de cafés verplicht vanaf middernacht, is het niet zo vreemd dat mensen nog één keer op stap willen gaan. Hetzelfde met de scholen. Ze gaan niet formeel dicht, er komt nauwelijks een kind, maar de leerkrachten moeten er allemaal wel zijn. Dat lijkt niet duidelijk, als boodschap. Maar tegelijk krijgen artsen in andere specialisaties in de ziekenhuizen wel spoedcursussen om zich voor te bereiden op de te verwachten golf van zieken. En dan heb je mensen, vooral ondernemers, die de maatregelen wel willen implementeren, maar daarvoor wachten op de overheid. Dat heb ik in Italië ook gezien: bij (niet alleen maar grote) bedrijven zijn ook geen protocollen om met dit soort van crisissituaties om te gaan.”

Dezelfde curve als Italië en Spanje

Het zoemt nu alweer een aantal dagen dat de huidige maatregelen in België strenger zullen worden. Bovendien: een groot deel van de bevolking vráágt om een lockdown. Toch blijft de overheid wachten, en dat doet waarschijnlijk meer kwaad dan goed, meent De Ryck. “Er zijn geen objectieve criteria om te beslissen wanneer het tijd is. Want je ziet geen verschil tussen vandaag en gisteren. Hoe krijg je dat dan uitgelegd: de feiten lijken dezelfde, maar de maatregelen plots niet meer? Je ziet wél hoe het in Italië is geëvolueerd. Dáár moet je naar kijken, en niet naar de actuele toestand in België. Dáár moet je naar handelen. Ik heb het gevoel dat er bij de Belgische beleidsmakers een soort van stille hoop leeft dat het virus zich anders zal gedragen. Dat doet het niet: de feiten tonen perfect dat de ontwikkeling hier op precies dezelfde curve als Spanje en Italië zit. Een deel van de infecties van vandaag, zullen de ziekenhuisopnames en doden van over twee à drie weken zijn.”

Lees hieronder haar integrale open brief

Beste beleidsmaker,

Situaties zonder precedent en handleiding zoals de Covid-19-pandemie vragen om proactieve uitzonderlijke maatregelen, waarbij u als beleidsmaker eigenlijk maar één fundamentele keuze moet maken; aanvaardt u dat getroffen maatregelen potentieel ‘overdreven’ blijken of aanvaardt u liever de kans dat u niet voldoende heb ingegrepen? Die keuze is het, want zekerheid over de juiste (hoeveelheid) maatregelen zal alleen de toekomst geven, maar daarvoor is geen tijd. Niemand ‘weet het’, maar de geschiedenis zal milder zijn voor hen die zich niet laten leiden door angst, noch door hoop, maar door feiten.

Feit 1: Maatregelen geleidelijk uitbreiden op basis van ‘real time’ Belgische gegevens kan niet, maar Lombardije (Italië) biedt blik op de toekomst van België over 9 dagen

• Het effect van elke maatregel wordt pas met een vertraging van 2 weken duidelijk (omwille van ‘tijd tot symptomen’ en ‘tijd tot overlijden’), dus worden stapsgewijze aanpassingen onmogelijk juist geïnformeerd door real time gegevens uit België zelf.

• Lombardije heeft 10,3 miljoen inwoners, 37 ziekenhuisbedden en 1,3 ICU bedden per 10.000 inwoners. België respectievelijk 11,4 miljoen, 31 en 1,6. Er is dus geen reden om aan te nemen dat Lombardije en België significant verschillen wat betreft capaciteit van gezondheidszorg (NB: Lombardije heeft oudere populatie wat nood aan aantal ICU bedden kan opdrijven).

• Door de gelimiteerde testcapaciteit is Fase 1 (‘beperkt’) van normale epidemiecontrole in België niet meer mogelijk. Daardoor is het aantal werkelijke gevallen vandaag onbekend, maar gediagnosticeerde gevallen zijn een onderschatting van de werkelijke gevallen met minstens factor 5-10.

• België volgt wat betreft het aantal echte Covid-19-gevallen dezelfde exponentiële trend als Wuhan en Italië voor lockdown met 9 dagen vertraging. Het aantal gevallen verdubbelt elke 3-5 dagen.

Feit 2: Het gezondheidssysteem in Lombardije zit stilaan aan maximale capaciteit, en dus staat België minstens iets gelijkaardigs te wachten, zeker gezien België momenteel minder strikte maatregelen hanteert dan Italië

• Op zondag 15 maart telde Lombardije 1.420 doden, 14.650 gediagnosticeerde gevallen (er wordt niet meer systematisch getest nu), waarvan 6.171 gehospitaliseerd en 823 op ICU (intensive care unit).

• Er is een tekort aan getraind (gezond) personeel, beschermend materiaal (bijvoorbeeld maskers) en beademingstoestellen. Gezondheidswerkers lopen hoog risico en velen zijn al besmet. De overheid moet beroep doen op vrijwillig personeel.

• In Milaan zijn onvoldoende ambulances beschikbaar voor vervoer van kritieke (Covid en niet-Covid) patiënten.

• Ondanks annulatie van alle niet urgente ingrepen, extra bedden, triage en verspreiding over ziekenhuizen in andere regio’s zijn in Lombardije momenteel 95-100% van alle ICU bedden ingenomen, waarvan >60% door Covid-19-patiënten. Lineaire groeimodellen voorspellen dat de totale capaciteit met 10% zal worden overschreden binnen 1 week, exponentiële modellen met 150%. Dan zullen er keuzes gemaakt moeten worden over wie blijft leven of niet.

Feit 3: Vertraagde, onvolledige en/of inconsequente maatregelen kosten levens

• Wuhan ((China); 11 miljoen inwoners cf België), en ook Taiwan, Hong Kong, Signapore gingen in lockdown met (minder dan) 0.4 gediagnosticeerde gevallen per 10.000 inwoners en binnen 1 week van het moment waarop het aantal gevallen per dag voor het eerst minstens verdubbelde. Deze gebieden lijken er met simultane gebruikmaking van het volledige gamma aan door de overheid opgelegde en gecontroleerde Fase 1 and Phase 2 epidemie controle middelen in geslaagd de exponentiële groei van nieuwe gevallen te stoppen en mortality rate te beperken. *(Fase 1 ‘Beperk’: test ieder mogelijk geval, isoleer positieve gevallen, spoor contacten op, plaats in quarantaine en volg op/ Fase 2: Maximale door de overheid opgelegde en gecontroleerde social distancing measures om piek epidemie te vertragen en af te vlakken en zo overbelasting gezondheidssysteem te vermijden).

• Lombardije ((Italië); 10,3 miljoen inwoners cf België) ging in lockdown op het moment van 6 gediagnosticeerd gevallen per 10.000 inwoners en 16 dagen na het moment waarop het aantal gevallen per dag voor het eerst minstens verdubbelde (i.e. 12-voudig aantal gevallen en 9 dagen vertraging vs gebieden onder punt 1). Tot het moment van lockdown groeide het aantal gevallen gemiddeld met 40% per dag.

• Vandaag 15 maart heeft België waarschijnlijk al meer dan 6 gevallen per 10.000 inwoners (gebaseerd op modellen die extrapoleren van aantal sterfgevallen).

• Met een gemiddelde geschatte sterftecijfer tussen 3-5% en het feit dat het aantal gevallen iedere 3-5 dagen verdubbelt, betekent iedere dag wachten met extra maatregelen extra (mogelijk vermijdbare) doden.

Tot slot geen feit maar een vraag:

Als u dit als Belgische (of andere Europese) beleidsmaker allemaal al weet, waarop wacht u dan precies om het hele pakket aan beschikbare maatregelen uit te vaardigen en social distancing niet alleen te promoten maar te verplichten? Weinigen zullen het u verwijten dat u ‘teveel’ hebt gedaan ter bescherming van iedere burger en in de eerste plaats van het ziekenhuis- en ander medisch en verplegend personeel dat ongetwijfeld elke dag met 100% beroepsernst deze strijd wil leveren, maar even ongetwijfeld liever niet wil dweilen met de kraan open, noch vechten met de handrem op.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234