Donderdag 22/04/2021

Vlaamse Don Quichots in Madrid

Zes dichters vechten tegen de windmolens van de Spaanse eentaligheid

Madrid

Van onze medewerkster

Jelle Van Riet

Om een Spaans criticus te citeren: "De gedichten van deze dichters ontvlammen in rood, komen tot stilstand in blauw, openen zich groenig en tonen de rijke ambiguïteit van wit en zwart, de som der kleuren." Gedoeld wordt op zes Vlaamse dichters die voor het Vlaams-Spaans culturele uitwisselingsproject Un Quijote contemporáneo een gedicht over Don Quichot schreven en het dezer weken in hoogsteigen persoon aan de Madrilenen voorlezen.

Of zij geen zes Vlaamse dichters wist die een gedicht wilden schrijven over Don Quichot, de vernuftige edelman uit La Mancha? Die vraag stelde de Chileens-Barcelonese schilder Víctor Ramírez aan Anne-Marie Segers, frontvrouw van de Antwerpse voorleesclub Les Liseuses Fabuleuses. Ramírez zou zich dan op zijn beurt door die gedichten laten inspireren tot nieuwe schilderijen. Voor de ridder in kwestie had hij altijd al grote sympathie en nu dit jaar in Spanje zijn vierhonderdste verjaardag wordt gevierd, diende het ijzer te worden gesmeed. Segers haalde Benno Barnard, Frans Denissen, Jef Aerts, Nabil Khazzaka, Dimitri Casteleyn en haar alter ego Ouche de Saint-Lala over om verse verzen uit hun pen te laten vloeien en die aan het Spaanse publiek te presenteren. Wekelijks vliegt nu dus een dichter naar Madrid om er voor te lezen in het prachtige pand van de Fundación Carlos de Amberes. In deze zeventiende-eeuwse liefdadigheidsinstelling, uitgegroeid tot een belangrijk Europees cultuurhuis, worden activiteiten georganiseerd die alle de culturele ruil beogen tussen Spanje en de voormalige Zeventien Provinciën der Lage Landen: België, Nederland, Luxemburg en Noord-Frankrijk.

Zo dus nu ook Un Quijote contemporáneo, de cyclus die naast de Vlaamse poëzie en de schilderkunst van Ramírez ook een muzikaal onderdeel omvat. "Zonder muziek was dit project ondenkbaar", vertelt Catherine Geens, directrice van de Fundación, aan De Morgen. "Je krijgt geen Madrileen zo gek dat hij puur naar een lezing van een Vlaamse dichter komt. We spreken over een volk met een imperiaal verleden, dat niet voorbij het Spaans komt. Aangezien ze alleen Hugo Claus kennen, worden we weliswaar niet geleid door ronkende namen en kunnen we ook onbekende dichters een podium geven. Zo hadden we hier onlangs Nabil Khazzaka (een in Elsene geboren dichter van Libanese afkomst, JVR) te gast. Het publiek kwam voor de muziek van Schubert, Paganini en Bach, maar stapte geheel van Khazzaka gecharmeerd naar buiten."

Aldus verging het ook Benno Barnard, toen die vorige week Madrid aandeed. De muziekliefhebbers die naar de Claudio Cuello waren afgezakt om er pianowerk van Manuel de Falla en Federico Mompou aan te horen, werden ongewild ook door poëzie beroerd. "Van poëzie en muziek worden we andere, betere mensen", had de Spaanse dichter Luis Alberto de Cuenco aan het begin van de avond gesteld. Later zou hij ook nog in een even aandoenlijk moraliserende stijl Barnard interviewen, de Spaanse vertaling van de gedichten lezen en ons zo nu en dan enige levenswijsheid meegeven. Wat dacht u bijvoorbeeld van "woorden hebben geen enkele waarde als ze niet uit het hart komen"? Een boutade die ook, of misschien vooral, voor dichters geldt, want de reactie van de toeschouwers loog er niet om. "Recht uit het hart," zo vatte een vrouw de lezing samen. "Ik begreep er niets van, maar dit moet een dichter met diepgang zijn." Een andere vrouw sprak over "een zucht van verlichting te midden van alle agressiviteit, stress en terrorisme in de wereld". Graag had ze een bundel van Barnard gekocht om achterover op de bank de gedichten te herlezen tot ze de gelaagdheid ervan had ontrafeld. Ook wat Barnard betreft mag er van een verdere Spaanse vertaling werk worden gemaakt: "Ik ben ijdel genoeg om mezelf in het Spaans opwindend te vinden. In vertaalde toestand voel ik me altijd jong, onschuldig, onbelast door de erfzonde van een literaire carrière."

Un Quijote contemporáneo brengt overigens niet alleen onze dichters naar Spanje, want Les Liseuses Fabuleuses plannen dit najaar een tournee in Vlaanderen met de zes betrokken Vlaamse dichters, zes van hun Spaanse collega's en de schilderijen van Ramírez. Onze kennis van de Spaanse poëzie dient immers evenzeer te worden bijgewerkt. Barnard: "Ten eerste lees ik geen Spaans, dat belemmert de toegang tot de poëzie in die taal nogal. Ten tweede zijn er bij mijn weten maar weinig dichters de Pyreneeën over geraakt sinds García Lorca. Het Spaans heeft een uitzonderlijke positie: de meeste medesprekers van de Spanjaarden bevinden zich aan de overkant van de oceaan. De hele Spaanse geestesgesteldheid is trouwens nogal peninsulair tegenover Europa, wat nog versterkt wordt door het feit dat het ook politiek een halve eeuw een schiereiland is geweest. Dat franquistisch-autistische is niet in een generatie uit de geest te bannen."

Een nieuw gedicht plegen over een zo Spaanse aangelegenheid als Don Quichot bleek echter geen opdracht. "Literair huiswerk vind ik aantrekkelijk. Dan schrijf ik over onderwerpen die anders blanco blijven. Don Quichot is dankbaar, hij zwerft buiten zijn boek nog altijd rond, door het hele Europese bewustzijn. Bovendien bezit een held die het nationale symbool van de Hollanders te lijf gaat, een speciale aantrekkingskracht voor mij."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234