Maandag 17/02/2020

Vlaamse auteurs en

Berichten van de kinder- en jeugdboekenbeurs in Bologna

illustratoren maken

goede beurt

Annemie Leysen

Vorige zondag sloot de Fiera del libro per ragazzi 1998 in Bologna zijn deuren. Vier dagen lang waren de grote hallen van de beurs het internationale trefpunt voor uitgevers van kinder- en jeugdboeken uit de hele wereld. Bologna is een commerciële beurs, die niet, zoals onze Antwerpse Boekenbeurs, voor het grote publiek toegankelijk is. Uitgevers leggen er contacten voor aankoop en verkoop, literaire agenten doen er gouden zaken. De diversiteit, vooral van het aangeboden illustratiewerk, is enorm.

Taiwan, Japan en China staan er met blitse stands vol kitscherige konijnen en beertjes. De Engelse uitgevers, vaak gigantische ondernemingen, zetten er heuse kantoortjes en toonruimten neer en drijven als vanouds hun protectionistische handel. Hartroerend was de lege stand van een Russische uitgever, die lange tijd vergeefs op de aankomst van zijn kleine lading boeken zat te wachten. Een schril contrast met de imposante presentatie van Amerikaanse en ook Italiaanse uitgevers, waar merchandising belangrijker lijkt dan het product waar die op slaat.

Aandoenlijke taferelen genoeg, zoals die Koreaanse uitgever, met laptop en mobilofoon in de aanslag, die bij een Italiaanse gigant met veel sérieux onderhandelde over een kartonnen boekje vol aangeklede beestjes. Al even aandoenlijk was de wat bejaarde uitgever uit Bombay die in zijn kleine expositieruimte dagenlang gelaten voor zich uit zat te kijken, vergeefs wachtend op bezoekers.

Voor echte vernieuwing in de kinderboekensector zijn kleine uitgeverijen als het Duitse Hanser Verlag, het Engelse Bloomsbury of het Franstalig-Belgische Pastel interessante promotoren. Al blijkt over het algemeen kitsch het, commercieel althans, nog altijd beter te doen.

In de centrale hal van de beurs wordt elk jaar een grote internationale tentoonstelling gehouden met nieuw werk van illustratoren. Wie daarvoor geselecteerd wordt, kan zich gelukkig prijzen, want uitgevers gaan ook daar hun licht opsteken. De voorbije jaren was er op die Mostra heel wat vernieuwend werk te zien. Dat viel nu tegen. Het zag er allemaal wat braafjes uit, met weinig zin voor experiment.

Op de Vlaamse tentoonstellingGiganti fiamminghi - Vlaamse reuzen was werk te zien van 23 Vlaamse illustratoren. De expositie genoot de hele tijd grote belangstelling. Ze was mooi opgezet en gaf een goed overzicht van de groeiende kwaliteit van onze 'kinderboekverluchters'.

De Vlaamse illustratrice Gerda Dendooven was royaal vertegenwoordigd op Giganti fiamminghi. Ze vertelde me dat het werk van de Vlamingen volgens haar best kan concurreren met dat van buitenlandse tekenaars. Dat heeft veel te maken met de toenemende aandacht voor het vak van illustrator in de kunstscholen. Vlaanderen heeft, zegt ze, het beperkte grondgebied in acht genomen, een relatief hoog potentieel. Er wordt hard en vernieuwend gewerkt. De tijd van 'het plaatje bij het verhaaltje' lijkt stilaan voorbij. Tekenaars zijn nu ook meer inhoudelijk bezig, sluiten beter aan bij de tekst, en streven meer diepgang na.

Doorbreken in het buitenland is echter een moeilijke zaak. De concurrentie en de beperkingen van ons taalgebied blijven Vlamingen parten spelen. Gerda Dendooven vindt het dan ook jammer dat de Vlaamse Uitgeversvereniging (VUV), die in samenwerking met de Vlaamse Gemeenschap de tentoonstelling organiseerde, de geselecteerde illustratoren geen inspraak gaf in de keuze van het geëxposeerde werk en dat de VUV ook werk dat bij buitenlandse uitgeverijen verscheen niet opnam. Dat vindt Gerda Dendooven een wat smalle benadering. Zo komt het ook dat veel van de tentoongestelde tekeningen al wat gedateerd zijn, en niet altijd representatief voor de huidige stijlontwikkelingen.

De Vlaamse uitgevers op de beurs waren over het algemeen tevreden over contacten en contracten. Auteur Henri van Daele (Lannoo en Averbode) was verguld met acht aanbiedingen voor vertalingen van zijn boeken. Uitgeverij Clavis deed goede zaken. Bakermat verkocht op de valreep Water van zout van Bettie Elias. De Eenhoorn, een kleine uitgeverij die vooral grafisch baanbrekend werk verricht, verbaasde zich over het feit dat net de boeken van Marjolein Pottie, toch wel de mooiste uit het fonds, geen belangstelling kregen, terwijl andere dan weer goed in de markt lagen.

Volgens Norbert Vranckx (Averbode) blijft het voor Vlaamse uitgevers knokken om in het buitenland door te dringen, ook al omdat je met zovelen in hetzelfde kleine vijvertje naar talent moet vissen. Vijfentwintig nieuwe titels per jaar zijn een noodzaak om concurrerend te blijven en dan moet je weleens toegevingen doen. Averbode voert een actief vertaalbeleid en introduceerde met succes een aantal interessante Britse en Duitse auteurs in Vlaanderen (onder meer Tim Bowler, Gillian Cross en Gudrun Mebs). De kooi, het boekproject van Gregie de Maeyer en Koen van Mechelen, vond grote weerklank in Bologna, ook door de workshops eromheen en de twee echte kanjers van Vlaamse reuzen die in een van de kooien waren ondergebracht.

Norbert Vranckx wil bewust een ruim lezerspubliek bereiken met toegankelijke verhalen. Dat is volgens hem ten slotte echt leesbevorderend werken. En daar komt het toch op aan. Niet zonder ergernis ziet hij dan ook de fine fleur van de Vlaamse jeugdauteurs de overstap maken naar de Nederlandse uitgeverij Querido, die nu ook in Antwerpen haar tenten heeft opgeslagen. En die Vlaamse aanwezigheid valt inderdaad op, met grote foto's van Bart Moeyaert en Anne Provoost als blikvangers op de Querido-stand.

Jacques Dohmen, jeugdboekuitgever bij Querido, vindt die verhuizing dan weer heel normaal. Ook in Nederland, zegt hij, trekt zijn uitgeverij literaire auteurs aan, die dan ook heel wat literaire prijzen winnen. Trouwens, de meeste belangrijke Vlaamse auteurs voor volwassenen zoeken hun toevlucht in het Noorden, waarom zou het voor jeugdschrijvers anders zijn? Querido vindt redactionele begeleiding belangrijk. En die ontbreekt nogal eens in Vlaanderen, meent Dohmen. Bovendien wordt hij erg aangetrokken door wat er in Vlaanderen op cultureel en literair gebied beweegt, in het bijzonder door de typisch Vlaamse breedvoerige manier van vertellen van bijvoorbeeld Henri van Daele en Anne Provoost.

Ook de beknopte maar sterk beeldende stijl van Bart Moeyaert vindt hij een verrijking voor de Nederlandse jeugdliteratuur. Ten slotte behoren Noord en Zuid tot één groot taalgebied, met weliswaar culturele verschillen; maar die zijn er evengoed tussen Groningen en Zuid-Limburg.

Wim De Mont van de VUV kijkt tevreden op de voorbije beurs terug. De Vlaamse tentoonstelling genereerde meteen nieuwe contacten en werd door de directeur van de Fiera bijzonder gewaardeerd. Allicht zullen de Giganti fiamminghi sporen achterlaten. De kinder- en jeugdboeken maken ongeveer een kwart van de Vlaamse boekproductie uit, en vertegenwoordigen dan ook een aanzienlijk aandeel in de netto-omzet.

Al bij al maakten de Vlamingen een goede beurt in Bologna, tot tevredenheid van minister van Cultuur Luc Martens, de uitgevers en de agenten. Bovenal blijft de Fiera een trefpunt voor jong talent, een ideale ontmoetingsplaats voor auteurs, illustratoren en recensenten - voor al wie zich bezighoudt met wat kinderen kunnen, mogen of zouden moeten lezen.

Illustraties van Gerda Dendooven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234