Maandag 20/05/2019

Vlaams Belang trekt weg uit de stad

In de grote steden hebben we niets meer te zoeken, beseft het Vlaams Belang. De bevolking is er te gekleurd om nog veel stemmen te halen met een extreemrechts discours. Dus zoekt de partij het elders. Maar wat dan met bakermat Antwerpen?

Vlaams Belang trapt de campagne naar de gemeenteraadsverkiezingen in oktober 2018 af. Vandaag met een persconferentie, zondag met een groot feest in Antwerpen naar aanleiding van de 40ste verjaardag van de partij.

De campagne wordt anders dan alle voorgaande. Voor het eerst zal bakermat Antwerpen niet langer het absolute speerpunt zijn. "We zitten op een kantelpunt", geeft voorzitter Tom Van Grieken aan. "We laten de grote steden niet los, maar we moeten realistisch zijn en niet langer enkel daar op inzetten."

Bij het Vlaams Belang hebben ze de rekening gemaakt. De tijd dat ze de bange blanke man uit de Seefhoek - vereeuwigd door Paul Jambers eind jaren 80 - als trouwe achterban hadden is voorbij. Die bange blanke man woont daar niet meer. "De laatste kans om echt door te breken in Antwerpen was in 2012, nu is dat gezien de etnische en demografische samenstelling niet meer mogelijk", analyseert Antwerps kopstuk Filip Dewinter.

In 2006 stuwde hij zijn partij tot boven de 30 procent. Zes jaar later volgde de vrije val, naar 10 procent, onder meer door de steile opgang van N-VA'er Bart De Wever. Volgend jaar beter doen dan dat desastreuze resultaat uit 2012 is nu de ambitie geworden.

"De grote steden zijn multicultureel geworden", stelt Dewinter. "Bij de vreemdelingen, ook van tweede en derde generatie, zullen wij geen stemmen halen. En bij de jonge autochtone Vlamingen is gewenning ontstaan. Zij zijn opgegroeid met islam en diversiteit. Het verzet dat er ooit bij die bevolkingsgroep ooit was, is weggevallen. Het is enkel bij de oudere kiezers dat we nog echt sterk staan."

Le Pen als voorbeeld

Van Grieken heeft heel aandachtig gekeken naar de Franse presidentsverkiezingen. Eerder dit jaar scoorde Marine Le Pen van het extreemrechtse Front National eerder zwak in de stadscentra van Parijs, Bordeaux en Rijsel, maar boomde wel in de agglomeraties er rond.

Ook het Vlaams Belang lonkt daarom voortaan naar het "verstedelijkte platteland": de rand rond Antwerpen en Brussel, tot in het Waasland en de Denderstreek. Voorzitter Van Grieken komt bijvoorbeeld op in Schoten, waar de partij in 2006 met Marie-Rose Morel nog bijna 35 procent haalde.

Maar ook gemeenten als Ninove en Denderleeuw, hoopt het Belang potten te breken. "Denderleeuw, maar eigenlijk heel de Denderstreek, heeft te maken met de 'verbrusseling'", legt Kristof Slagmulder uit, de lokale sterke man. "De hoofdstad ligt maar op 25 minuten. De laatste jaren zien we heel wat vreemde nieuwkomers die hier huizen kopen. Congolezen en Rwandezen vooral. Sinds kort ook meer moslims. Ze komen met te veel tegelijk, waardoor er van integratie geen sprake is."

Vlaams Belang kiest er daarom volgend jaar voor om heel gericht campagne te voeren, in gemeenten waar ze echt denken een kans te maken. De ambities zijn eerder bescheiden: zo vaak mogelijk boven de 10 procent uitkomen. De tijd dat extreemrechts overal in Vlaanderen opkwam en mikte op een kwart van de stemmen is voorbij. Van Grieken hoopt er vooral op om ergens het cordon sanitaire te kunnen doorbreken. Dat Vlaams Belang dan steeds meer als een normale partij wordt beschouwd, is een overwinning op zich.

Dat Van Grieken het focuspunt verlegt, betekent een belangrijke breuk met het verleden. "Ze hebben in het verleden altijd alle middelen ingezet om van die stadscentra, en zeker Antwerpen, hun stronghold te maken", zegt Peter Thijssen, politicoloog aan de Universiteit van Antwerpen. "Ze richtten buurthuizen op en verdeelden massaal hun flyers en drukwerk in de stad."

Thijssen deed onderzoek naar wat het 'inktvlekmodel' is gaan heten. De grote steden worden daarbij gebruikt als basis om daarna het omliggende gebied te veroveren. Bij PVDA zie je nu dezelfde strategie. In het geval van het Vlaams Belang komt er nu een gat te liggen in het midden van de inktvlek. Met een beetje verbeelding heeft het kiesgebied waar ze sterk scoren de vorm van een donut aangenomen.

De verklaring zoekt Thijssen bij de 'contact-theorie'. "Vroeger leefde binnen de politieke wetenschap de overtuiging diversiteit extreemrechts een boost geeft omdat er meer conflicten zouden zijn", zegt hij. "Nu is gebleken dat door veelvuldige contacten tussen de verschillende bevolkingsgroepen xenofobie net afneemt. Wie in een multiculturele wijk woont heeft geen andere keuze: de diversiteit bestaat en je moet ermee leven. En wie het niet aanstaat, die verhuist."

Cas Mudde, professor aan de universiteit van Georgia en gespecialiseerd in extreemrechts, vult aan: "Het is omgekeerd ook logisch dat populistische radicaal-rechtse partijen beter scoren in monoculturele voorsteden: er zijn relatief meer blanke kiezers en ze hebben nog het idee dat ze de zogenaamde islamisering kunnen stoppen. Dat is niet het geval in pakweg Borgerhout."

Als je de resultaten van de voorbije gemeenteraadsverkiezingen afzet tegen de diversiteit van een wijk is de conclusie eveneens overduidelijk: hoe meer vreemdelingen er wonen, hoe minder succes voor Vlaams Belang (zie grafiek).

'Cordon heeft ons uitgeput'

Maar levert die nieuwe strategie van het Vlaams Belang ook iets op? Of is het niet meer dan wegvluchten voor de electorale realiteit? Het overweldigende succes van N-VA en burgemeester Bart De Wever in Antwerpen heeft de partij eveneens aangezet om de focus te verleggen weg uit Antwerpen, geeft Dewinter zelf toe. "Het cordon heeft ons uitgeput. N-VA heeft daarvan geprofiteerd." In Gent ligt de lokale afdeling dan weer al enkele jaren in duigen, waardoor ze daar in eerste plaats aan wederopbouw denken, niet aan scoren.

"De strategie is ingegeven door realisme", stelt politicoloog Bart Maddens (KU Leuven). "Maar tegelijk is dit een zwaktebod. Ook in de periferie gaan ze de N-VA op hun weg vinden. Die partij heeft intussen de thema's identiteit en veiligheid geclaimd, waardoor Vlaams Belang er maar moeilijk voorbij geraakt." Gemeentes als Brasschaat, Edegem maar ook het Schoten van Van Grieken zelf, zijn nog altijd N-VA-bastions.

Blijft de vraag: wat met Dewinter? Antwerpen helemaal opgeven, daar denkt niemand aan. Van Grieken beseft dat de verkiezingen zonder Dewinter een verloren strijd zijn. De oudgediende moet zijn waarde nog maar eens bewijzen. Als hem dat lukt, kan de voorzitter tevreden zijn. Als dat niet lukt, ook goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.