Maandag 25/01/2021

Vive le roi! Leve de koning!

De nieuwe koningsgezinden

Es lebe der König!

Zeven kranten op rij was prins Laurent voorpaginanieuws en met hem de hele monarchie. Alleen is het in een land als België afwachten hoe dan het verdict valt: scharen 'we' ons achter de underdog - de prins, de vorst, de kroon - of zijn we streng maar rechtvaardig voor zij die al hebben en nog meer nemen. Voor vorst en vaderland viel de schade mee, zo bleek uit peilingen: zelfs in deze barre tijden blijft een (krappe) meerderheid van de Vlamingen gehecht aan de monarchie. Tussen de opiniemakers van het land vond De Morgen de royalisten van vandaag, in alle soorten. Met deze merkwaardige vaststelling: dat wie zich 'voor' de monarchie uitspreekt, er meestal 'niet tegen' is.

Door Walter Pauli

Jozef Deleu

dichter en essayist

'De koninklijke familie is de zichtbare schakel van dit land'

"Ik heb vandaag geen probleem met de monarchie in dit land. Zolang de bevoegdheden van het koningshuis maar duidelijk afgelijnd zijn en de rol die we de koning toedichten bescheiden blijft.

"Als je mij zou vragen naar de ideale staatsvorm ben ik ongetwijfeld een voorstander van de republiek. Maar het ideale is niet van deze wereld, en in een land als België zie ik het nut van een figuur met een symboolfunctie zeker in. De koninklijke familie is de zichtbare schakel van dit land of deze federatie, noem het hoe je wilt. Andere landen hebben andere symbolen, hier speelt onder meer het koningshuis die rol.

"Een beperkte rol betekent ook dat de koninklijke entourage beperkt moet blijven. Er hoeven geen 36 prinsen te zijn die uit de koninklijke ruif hoeven te eten, want dan krijg je automatische schimmige en onduidelijke toestanden en blijft er van die 'goed afgelijnde taken' in de praktijk niet veel over.

"Essentieel is dat een monarchie ook gekenmerkt wordt door openheid. Dat vereist in de eerste plaats de afbouw van het strenge protocol, want dat carcan is er verantwoordelijk voor dat de prinsen zich in de omgang soms toch wat wereldvreemd gedragen.

"Ik weet wel dat openheid tot risico's leidt: als Filip eens duidelijk uit de hoek komt, staat de publieke opinie klaar om hem neer te sabelen, omdat hij een mening heeft en dat zou niet mogen.

"Ik bekijk dat met meer nuance. Je kunt niet eisen dat de koning meer openheid toont en hem tegelijk verplichten om geen mening te hebben. Hij moet alleen zo verstandig en zo tactvol zijn om die mening juist te formuleren, zodat hij zich niet openlijk moeit met zaken waarmee dat niet mag. Met concrete politiek, bijvoorbeeld. Niemand zal er aanstoot aan nemen dat een koning in een toespraak verwijst naar beginselen uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Maar het hoeft niet dat een koning of een kroonprins expliciet uithaalt naar het VB. Hij kan gerust het racisme veroordelen, of zijn haat jegens allochtonen exploiteren. Het kan dus evengoed subtieler. Een koning hoeft soms een woord of een naam niet te gebruiken om toch voor het hele land duidelijk te maken wat hij wil zeggen.

"De zaak-Laurent is natuurlijk niet goed: niet voor het staatshoofd, en dus niet voor de instellingen, en dus niet voor het land. Hier kan eigenlijk alleen de antipolitiek bij winnen.

"Maar als de koning, zijn entourage en zijn familie tonen dat ze hun rol kennen en vervullen, zie ik niet in waarom ik vandaag tegen deze koning en dus tegen de Belgische monarchie zou zijn."

Mimount Bousakla

senator

'Je zult niet één Marokkaan horen klagen over Albert'

"Marokkanen die in België wonen, leven met twee koningsfiguren: Mohammed VI en Albert II. Maar je kunt hen nauwelijks vergelijken. Mohammed VI is immens populair, zeker bij de Marokkaanse vrouwen. Hij heeft er namelijk zowat eigenhandig een fundamentele hervorming van het familierecht door geduwd, waardoor de vrouw evenveel rechten heeft gekregen als de man.

"Dat kon de koning alleen doen, doordat hij reële politieke macht bezit. In een land als Marokko is dat goed, want alleen zo kan de democratie daar vooruitgang boeken. Mohammed VI zal die macht trouwens nog moeten aanwenden, want nu al zie je dat de gelijkberechtiging afkondigen één zaak is, ze in alle dorpen en steden ook toepassen nog iets anders. Talloze voorzitters van rechtbanken of plaatselijke gezagsdragers weigeren die nieuwe regels namelijk toe te passen. Gedeeltelijk wordt het wachten tot de oudere generatie wegvalt, maar tegelijk zullen er ook weerspannige functionarissen ontslagen moeten worden, wil Mohammed VI zijn eigen hervorming niet tenietgedaan zien worden door interne sabotage.

"Maar in België ligt dat anders. De koning moet hier geen politieke macht uitoefenen, en de koninklijke familie ook niet. In de Senaat ben ik 'collega' van drie prinselijke senatoren van rechtswege, Filip, Astrid en Laurent. Maar we zien die nooit in commissies en tijdens de plenaire vergadering, hoogstens één keer op een receptie. En zo is het goed. In België is het concrete politieke werk geen zaak van het koningshuis, maar van verkozenen, en dus van het volk.

"De Marokkaanse gemeenschap verwacht ook niet van Albert dat hij hier een rol zou opnemen zoals Mohammed VI dat in Marokko doet. Je zult bij 'Belgische Marokkanen' trouwens geen slecht woord horen over de koning. In zowat elke toespraak trekt hij de kaart van de verdraagzaamheid en veroordeelt hij racisme en rassenhaat. Dat vergeten de allochtonen niet en zij waarderen hem daarvoor."

Luc De Vos

zanger van Gorki

'Ik hou van het magisch-obscure van het koningshuis'

"In Morgen beter hoorde ik Benno Barnard uitleggen dat een land nood heeft aan het 'magisch-obscure' van het koningshuis. Ik denk dat hij gelijk heeft. Ook al klinkt dat wazig en filosofisch en ben ik zelf over het algemeen een nuchter en redelijk mens.

"Maar ik voel aan dat het niet slecht is voor de inwoners van een land als ze kunnen opkijken naar iconen die iets van goddelijke perfectie uitstralen. Het beeld van prinses Mathilde, dat is even mooi, even volmaakt en dus tegelijk even onwerelds als dat van de Maagd Maria. Dat is de rol van iconen, zelfs in de 21ste eeuw. Ik weet niet of ik dit alles mag zeggen, misschien is het zelfs een immoreel standpunt, maar doordat die koninklijke iconen zo verheven zijn, leren ze ook dat in een democratie niet alles perfect kan of hoeft te zijn. Zij accentueren, door hun aparte positie, dat we van de 'gewone' gang van zaken in een land, van 'gewone' beleidsmakers, geen perfectie moeten en mogen verwachten. Het volmaakte land bestaat alleen in een droomwereld, waar iconen als Mathilde leven. Beroof ons dus niet van die iconen."

André Oosterlinck

ererector en voorzitter van de Associatie KU Leuven

'Monarchie is factor van rust en zekerheid'

"Ik ben geen politicus, dus ik voel me niet geroepen om een keuze te maken tussen een koning of een president. Ik geef advies over de onderwerpen waarin ik expertise bezit - onderwijs en onderzoek - als het staatshoofd mij dat vraagt, weze dat een koning of een president. Op dit moment is dat een koning, zoals de grondwet dat voorschrijft. Als de verkozen politici ooit beslissen om dat te veranderen, of om de rol van de koning te veranderen, dat is dat hun verantwoordelijkheid, niet de mijne.

"Dat gezegd zijnde, vind ik dat de monarchie haar plaats heeft in het Belgische bestel. De monarchie is een factor van stabiliteit, van rust, van zekerheid. In een land waarin de staatshervormingen elkaar snel opvolgen - naar mijn smaak zelfs te snel - zou ik niet meteen gaan experimenteren met de rol en de functie van het staatshoofd. Maar nogmaals, ik zal het niet zijn die daarover beslist."

Freddy Willockx

minister van staat en burgemeester van Sint-Niklaas

'De koning heeft een politieke rol te spelen'

"Ik ben er voorstander van het koningshuis een rol te laten spelen, ook een politieke. Pas op, ik bekijk dat redelijk rationeel, redelijk onthecht ook. Ik kan goed leven met mensen die het koningshuis alleen een ceremoniële rol toedichten of met republikeinen. Toch heeft een monarchie naar mijn mening een nuttige rol te spelen in een federaal, en vooral bipolair land als België. Maar natuurlijk mag een koning niet te ver gaan in het spelen van die rol.

"Boudewijn is te ver gegaan. We kennen natuurlijk allemaal de abortusperiode, toen hij manifest alle grenzen overschreed. Maar in die tijd, en ik kan erover meepraten, durfde hij wel meer discrete initiatieven te nemen, waarvan wij ministers toen dachten: 'Allez, dat is toch wel verregaand.' Maar omdat het van het paleis kwam, aanvaardden we dat maar. Vergeet niet dat Boudewijn op het einde van zijn leven meer dan veertig jaar politieke ervaring had opgebouwd, dat speelde mee. Hij kende de partijen en het regeringswerk door en door. Maar met de abortuskwestie doorbrak hij alle democratische regels, zodat ook ik dacht: 'We moeten de politieke rol van de koning terugdringen.' We hebben dat Frank Vandenbroucke toen ook laten zeggen namens onze fracties. En ik blijf erbij, als er ooit nog een koning dezelfde methode zou toepassen als Boudewijn zou dat schadelijk zijn: niet alleen voor de regering, maar ook voor de politiek, en dus voor het land.

"Waarbij ik wil aanstippen dat de zaak-Laurent absoluut niet dezelfde dimensie heeft als de abortuskwestie. Toen was het een principiële politieke discussie, nu een gevolg dat er vandaag meer ruchtbaarheid dan vroeger wordt gegeven aan particuliere aangelegenheden, ook van prinsen.

"Maar Albert zie ik geen fouten begaan zoals Boudewijn. Hij is nu toch al bijna veertien jaar koning en in die periode heeft hij zich niet op fouten laten betrappen. Dat komt onder meer door zijn beminnelijk karakter. Maar hij kan ook ferm zijn. Neem zijn nieuwjaarstoespraak. Iedereen zegt wel dat dat een tekst is van Verhofstadt, maar dat is niet zo. Natuurlijk dekt de eerste minister dat politiek in. Maar het is Albert die de tekst heeft uitgesproken, en het is de koning die zegt wat hij duidelijk meent te moeten maken.

"Ik zou hem die rol dus laten spelen, want hij doet het goed. Ik verschil dus van mening met mijn partijvoorzitter Johan Vande Lanotte om de rol van de koning terug te dringen in de formatie. Zolang ik weet, hebben de koningen zich in die politieke belangrijke momenten altijd bijzonder goed van hun taak gekweten. Hun marge is trouwens niet zo groot, want het paleis gaat altijd af op de wensen van de partijvoorzitters en op de uitslag van de verkiezingen. Ook al werd wel gezegd dat Boudewijn een voorkeur had voor de CVP, in 1987, na de regering-Martens-Verhofstadt, duidt hij wél Willy Claes als informateur aan - ik zat er met mijn neus op, want Claes vroeg me toen om hem te helpen als zijn secretaris. En in 1991 al liet Boudewijn toe dat Frans Grootjans een paarse coalitie voorstelde. Dat die er toen niet gekomen is, was trouwens niet de schuld van het paleis, maar omdat het water tussen socialistische en liberale partijen nog te diep was. Dus ik zou mijn partijvoorzitter aanraden: het huidige systeem van regeringsvorming, met een beperkte maar duidelijke rol van het paleis, een rol ook die door geen enkele partij en geen enkele taalgroep in vraag wordt gesteld, werkt goed. Waarom een zo goed werkende praktijk veranderen? Zijn de regeringen tot dusver niet op democratische wijze tot stand gekomen?

"Ik stel trouwens nog een ander fenomeen vast. Vroeger bevonden de republikeinen zich vooral in het progressieve, linkse kamp. Vandaag is het vooral de rechterzijde die met scherp schiet op de positie van de koning en van het hof. Ik vermoed dus geen erg democratische agenda achter veel kritiek op Laken.

"Samengevat: ik zeg niet dat de monarchie onmisbaar is voor dit land. Maar ik denk wel dat de koning een bijzonder nuttige rol te vervullen heeft. Niet omdat ik dat emotioneel zo aanvoel, maar omdat rationeel denkwerk mij dat leert."

Mieke Van Hecke

hoofd katholiek onderwijs

'Een president zou alles oneindig ingewikkeld maken'

"Zonder dat ik mijzelf tot de intimi van het hof mag rekenen - ik heb prinses Mathilde ooit de hand geschud bij een schoolbezoek en ontving één keer een uitnodiging voor paleisconcert, dat is het -, ben ik voorstander van een staatsvorm met een monarch aan het hoofd. In België, bedoel ik. Ik heb niets tegen republieken, maar ik denk dat je de zaken in België oneindig ingewikkeld zult maken met een verkozen of een aangeduide president, en alle problemen dat dat meebrengt. Ik zie dat eerlijk gezegd niet zitten.

"Natuurlijk moet zo'n vorst zich houden aan de democratische regels. Ook als katholiek ging en ga ik niet akkoord met de opstelling van Boudewijn in de abortuskwestie. Met alle begrip en respect voor zijn gewetensnood, maar hij had de democratisch gestemde wet moeten ondertekenen. Een koning mag het democratische proces niet blokkeren."

Jos Geysels

minister van staat, Groen!

'Liever een democratische, protocollaire Albert dan een ondemocratische president'

"Ik vind de discussie 'voor of tegen de koning' eigenlijk het foute debat. Mijn ijkpunt is 'voor of tegen de democratie'. Dan kan ik niet anders dan principieel zeggen: het strookt niet met de democratische beginselen om politieke macht toe te kennen op basis van een eerstegeboorterecht of afstamming.

"Dus in principe ben ik voor de republiek. Al is er een 'maar'. Wie zijn geschiedenis kent, weet dat er al sinds de eerste republieken, de Italiaanse stadsstaten in de veertiende eeuw, republieken geweest zijn die absoluut niets met echte democratieën te maken hadden. Republieken waar geen oppositie is toegelaten, of eenpartijstaten, of presidenten die regeren met de steun van een rijke oligarchie en de rest van het land onder de knoet houden. Ik heb dan liever een democratische, zij het protocollaire Albert dan een ondemocratische president.

"Meer dan van de republiek als staatsvorm ben ik een grote fan van de republikeinse waarden: burgerzin, aandacht voor de res publica. Zelfs een constitutionele monarchie kan niet zonder. In die zin zijn goede democratieën, qua inborst, altijd een beetje een republiek, of er nu een koning op de troon zit of niet.

"Maar ik vind wel dat de functie van de koning ceremonieel moet zijn. En dat dus een wijziging van de grondwet zich opdringt: niet meer het benoemen en ontslaan van de ministers, niet meer bekrachtiging en afkondiging van de wetten en zo. Hij hoeft geen rol meer spelen bij de formatie. En de senatoren van rechtswege zouden ook beter verdwijnen. Kortom, we moeten in België naar het model van de Noren en de Zweden.

"Dat debat zouden we dus moeten kunnen voeren. Alleen niet naar aanleiding van de zaak-Laurent, waar een amalgaam gemaakt wordt van het debat over de dotatie, de ceremoniële functie van de monarchie en een strafproces. Want hoe zorg je er in dit land voor dat er niets verandert? Door allerlei zaken te vermengen. Dat is dus niet goed."

Pieter De Crem

CD&V-fractieleider

'Spanning tussen daadwerkelijke macht en grondwettelijke rol'

"De rol van de koning is vastgelegd in de grondwet en voorziet onder meer dat de koning wetten en besluiten ondertekent, de formateur aanduidt en ministers de eed afneemt. De grondwet voorziet ook in de onschendbaarheid van de koning, waar-door alles wat hij zegt gedekt moet zijn door de regering. De staat wordt dus enkel formeel in naam van de koning bestuurd.

"De koning beschikt niet over persoonlijke macht, maar heeft wel politieke invloed. Hij kan waarschuwen, aanmoedigen, raad geven. Maar het is de regering die beslist hoe ze de adviezen wenst te volgen. Net zoals het de regering is die de koning duidelijk maakt hoe ver de grenzen reiken van zijn politieke invloed. De echte macht in ons land ligt dus bij door het volk verkozen politici. Net als in een republiek.

"Om één vaststelling kunnen we niet heen: elke constitutionele monarchie, dus ook de Belgische, zit in een evolutief proces dat knaagt aan het spanningsveld tussen de verschralende daadwerkelijke macht en de grondwettelijke rol."

Erwin Mortier

auteur

'Ik ben republikein maar verdraag de koning. Als bloempot'

"Eigenlijk ben ik van overtuiging een republikein. Zeker wel. Hoe je het ook draait of keert, het blijft niet correct dat iemand, alleen door zijn geboorte, staatshoofd van een land kan zijn. Daar zit een vies kantje aan, iets wat fundamenteel onrechtvaardig is, dat per definitie vloekt met de idealen van de democratische staatsstructuur.

"Vandaar ook dat ik mij niet zo kan opwinden in wat er de voorbije dagen met Laurent gebeurde: het koningshuis is mijn ding niet, ik 'geloof' er niet in, het gaat wat aan mij voorbij. Zij het dat de zaak-Laurent ook wel la vieille Belgique blootlegt, waar marineofficieren de prins al jaren wat geld toestoppen.

"Maar het is niet dat ik, als republikein, met alle geweld de monarchie wil afschaffen, of dat ik Albert of Filip onder de guillotine wil zien verdwijnen. Ik ben ook een democraat.

"Zolang de meerderheid van de Belgen liever een koning heeft dan een president, aanvaard ik die koning. In die zin ben ik dus een 'noodgedwongen' monarchist: omdat ik democraat ben.

"Vandaar ook dat je de risico's moet beperken die bijna per definitie aan het koningschap kleven. Een koning moet nooit in de verleiding kunnen komen om zelf de politieke agenda te bepalen. En hij hoeft ook geen adellijke titels meer uit te reiken.

"Ik pleit er dus voor dat de koning, als staatshoofd, louter ceremoniële taken krijgt. Hij mag nog altijd een symbool zijn van dit land, maar niet meer dan dat. Geef de koning de rol van bloempot. En vandaar: beperk het aantal leden van de koninklijke familie dat in aanmerking komen voor dotaties.

"Zoals ik zei: de koning als bloempot, dat kan. Een gesubsidieerde serre vol prinsen hoeft niet."

Mathias De Clercq

VLD-schepen te Gent

'Het zijn toffe mensen, daar niet van'

"Mijn standpunt over het koningshuis is puur politiek en theoretisch en heeft niets te maken met de persoon van de koning en de koningin. Maar ik kan niet anders dan republikeins zijn. In een democratie moet elke macht, direct of indirect, toebehoren aan mensen die democratisch gekozen zijn. En een monarchie behoort daar niet toe. Zelfs geen constitutionele monarchie. Ik vind het argument 'dat het koningschap ingeschreven staat in de grondwet van een democratische staat' onvoldoende.

"Ik was aanwezig op het VLD-congres, een paar jaar terug, waar Vincent Van Quickenborne de discussie over de monarchie op scherp heeft gesteld. Helaas had ik toen geen stemrecht: ik was 'maar' lid van het Liberaal Vlaams Studenten Verbond. Maar, zoals liberale studenten dat doen, hebben we ons principieel uitgesproken. En ik sta nog altijd achter dat principe, omdat het juist is. En omdat het een principe is, ben ik niet geneigd tot toegevingen. Dus als er wetsvoorstellen zouden komen om België om te vormen tot een republiek, zou ik dat op zijn minst in overweging nemen en wellicht steunen.

"En nogmaals, dat is niet omdat ik tegen de koning in persoon zou zijn. Ik vind de koninklijke familie toffe, joviale mensen. Heel sympathiek zijn ze. Ik heb niets tegen de mens Albert II, wel tegen de monarchie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234