Dinsdag 09/03/2021

Visuele kunst in het land van ‘Katarakt’

Commotie in Racour. Tussen de gedorste korenvelden staat een bord: ‘Restricted area. Photographs and films are not allowed’. Prompt eist een aantal inwoners van de burgemeester verantwoording voor de mysterieuze borden op de taalgrens. “Komt er straks ook prikkeldraad om ons van de Nederlandstaligen te scheiden?”, vraagt iemand.Curator Dirk Lambrechts geniet nog na terwijl hij het vertelt. “Onze Franstalige buren hadden kunnen weten dat zij niet geviseerd worden”, zegt hij. “Wat verder staan aan beide zijden van de taalgrens borden. Als je van Racour komt, is het Nederlandssprekende Landen dus ook restricted area.”Om verdere misverstanden te vermijden heeft Lambrechts bij de borden met de repressieve boodschap wegwijzers gezet van de kunstroute Tempus Arti. De triënnale in Landen, Linter en Zoutleeuw is aan haar vierde editie toe.Samen met Tim Cleuren maakte Dirk Lambrechts een longlist van kunstenaars, waarna gastcurator Jan Hoet 36 kunstenaars groen licht gaf.Het is de Cypriotische kunstenares Klitsa Antoniou die op de Belgische taalgrens heeft toegeslagen. Soortgelijke borden verbieden in Nicosia het fotograferen en het filmen in de zone die de Turkse van de Griekse gemeenschap scheidt. Antoniou heeft op nog twee plaatsen sporen nagelaten. Aan de kerk in Zoutleeuw, befaamd om zijn sacramentstoren en kerkschatten die de beeldenstorm ongehavend hebben overleefd, liet ze de kasseien uitbreken. Iets dieper ligt nu een rechthoekige mozaïekvloer. Het lijkt een archeologische site van een Romeinse villa op Cyprus, alleen zien we geen afbeeldingen van Dionysos of andere goden, maar een modern motief met het multi-interpreteerbare woord ‘mine’. Is dit een claim van Antoniou op het eiland dat in toeristenfolders het Paradijs van Aphrodite heet? Verwijst het woord naar het spreekwoordelijke mijnenveld in het verdeelde land, of gewoon naar het kopererts in de Cypriotische ondergrond? Het blijft tasten in het duister.

Linten en pek

Even ambigu, maar uitgevoerd met zachte, warme materialen, zijn de twee installaties van de kunstenares op het voormalige militair domein Neerhespen. De grote, leegstaande legerhangars konden nog acht andere deelnemers aan Tempus Arti bekoren. De Madrileense kunstenaar Carlos Cid heeft met zwarte vellen plastic een deel afgebakend om zijn video-installatie Tremor & Amor te vertonen. Op vijf grote schermen zien we evenveel personages door een uitgestrekt en claustrofobisch veld met schouderhoge koolzaadbloemen waden. Ze lijken bevangen door angst en alsof het helpt om zich ervan te bevrijden, ontdoen ze zich lopend van hun kleren. Een vervreemdende parabel zonder pointe, al is de boodschap volgens de kunstenaar dat je je van je angsten moet bevrijden om te kunnen liefhebben.Minder grote gevoelens in het vervallen pandje daartegenover, waar Nacho Ramirez zijn intrek heeft genomen. Zijn projectie vertolkt de energieke kracht van de passaatwinden op Fuerteventura, het Canarische Eiland waar hij woont. De video is een onderdeel van een mooie plastische installatie met een wirwar van linten tussen de beamer en het scherm. De elkaar in alle richtingen kruisende linten verbeelden volgens de kunstenaar de vele explicaties over kunst die de relatie tussen de toeschouwer en het kunstwerk verstoren. Knap werk, voor de rest onthouden we ons van commentaar.Ook de kunst van Karel De Meester is nogal zwijgzaam, al blijft ze een tijdje aan de schoenzolen kleven. De Vlaamse kunstenaar heeft een bakstenen ruimte binnen de legerloods helemaal zwart gepekt. Daarbinnen had ook zwarte rook moeten hangen, maar een donkere walm die ongevaarlijk is, bleek niet voorhanden te zijn. Het is dus witte rook geworden, waardoor nogal wat bezoekers de associatie zullen maken met leeftijdgenote Ann Veronica Janssens, hoewel de pekdoos van De Meester bezwaarlijk etherisch kan worden genoemd.

Griekse tragedie

De Griekse kunstenaar Filippos Tsitsopoulos dompelt ons onder in een heel ander universum. Op grote videoschermen zien we gezichten getooid met doornen en kippen- en vissenkoppen. Bij de eerste confrontatie roepen ze associaties op met de groteske wereld van de Amerikaanse kunstenaar Matthew Barney. Filmisch waagt Tsitsopoulos zich echter niet zo ver. De camera blijft gericht op de picturale hoofden van de personages, die door de kunstenaar zelf worden gespeeld. De vreemdsoortige kragen rond de hals en de doornen in het gezicht brengen historische schilderijen in herinnering, terwijl de schuddende kippen- en vissenkoppen aan voodoorituelen doen denken. Je blijft gebiologeerd naar die declamerende, kakelende, wenende en tegelijk lachende hoofden kijken, zoals je zelfportretten tracht te doorgronden.In zekere zin zijn het ook zelfportretten, of toch zelfonderzoeken. Vader Tsitsopoulos was namelijk een gevierde acteur en na zijn dood in 2006 nam Filippos de opnamen van zijn talloze monologen door. Daarop baseerde hij zich voor deze tragedie met de titel Craze. De steeds dollere personages worden onverstaanbaar tot, als de loutering uitblijft, een deux ex machina in de vorm van een stofzuiger hen verlost van hun attributen en de smurrie op hun gezicht.Het werk van Tsitsopoulos blijft hangen als we de route vervolgen, die onder meer naar de watertoren van Landen, het park De Vinne, het oude station van Racour en een ondergrondse wateropslagplaats voert. Wie de 35 kilometer te lang vindt, moet in zijn selectie toch zeker Zoutleeuw opnemen. In de Sint-Leonarduskerk zijn de uitvergrote kerkstoel van Jos Peters, de rijstaltaren van de Israëlische Eti Naor, de astronaut van Dirk Hamblok en de tafelvoetbalpoppetjes van Guy Van Tendeloo ingetogen geïntegreerd in het geheel. Dat geldt ook voor het fragiele maar monumentale werk van Martin Stützle in de nabijgelegen kapel van de Grauwzusters. Het is een mooi tegenwicht voor het audiovisuele geweld op deze vierde editie van Tempus Arti.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234