Woensdag 01/12/2021

Vissersvrouwen palmen Oostende in

'Vesche vis en nieuwe liefde.' Dat is de titel van het toneelstuk dat vandaag in Oostende in première gaat. De voorstelling maakt deel uit van het project 'Vissersvrouwen', dat begon met het gelijknamige boek en waar nu ook een fototentoonstelling aan gekoppeld is. Sabine en Brenda zijn twee van de zesentwintig vrouwen wier leven geportretteerd wordt. Een leven van water en wachten, verteld in een taaltje dat even sappig is als de vis die hun mannen bovenhalen. door sarah theerlynck

'Ik zeg altijd: was ik een man, ik ging ook varen. Dat zit erin gebakken. Ik kom uit een vissersfamilie en heb nooit iets anders gekend dan boten en vis. Maar als vrouw mocht ik alleen af en toe het schip kuisen. Wat ik ook graag deed, hoor.

"'Ga maar bij de vissers zitten, zij zullen je wel trakteren', zei mijn vader altijd wanneer ik klaagde dat ik te weinig zakgeld kreeg om uit te gaan. En ik ging bij de vissers zitten. Zo heb ik Dirk leren kennen. Als het stormt op je huwelijksdag, dan ga je met een rosse van een vrouwe trouwen. Dat zegt een oud vissersbijgeloof. Waaien dat het deed op onze trouwdag. (giert het uit)

"Ik was voorbestemd om vissersvrouw te worden. Een man die van negen tot vijfwerkt: ik heb nooit geweten wat dat is. Als vissersvrouw heb je veel vrijheid. Als hij weg is, kun je doen wat je wil. Mijn moeder zei altijd: 'Wacht gewoon tot hij op zee zit en doe dan je goesting.'

"Blètend staan zwaaien op de kaai, speciale lingerie kopen voor als hij thuiskomt: sommige vissersvrouwen maken er een hele show van. Ik heb dat nooit gedaan. Alsjeblieft zeg! Mijn grootmoeder en mijn moeder deden dat ook niet. Logisch ook, want toen was het leven van een vissersvrouw een stuk harder. Als de vissers terugkwamen van op zee, gingen ze niet naar huis, maar op café, nog stinkend en plakkend naar de vis. Daarna kwamen ze zat thuis en kropen ze in hun bed. Hoe rapper hun man terug weg was, hoe liever de vrouwen het hadden.

"Ik was wel blij wanneer Dirk thuiskwam. Toen we vijfentwintig jaar getrouwd waren, hebben we het eens uitgerekend. In die vijfentwintig jaar is Dirk drie jaar thuis geweest. In zijn tijd waren de grote schepen opgekomen. Massa's geld kosten die. Wat moesten ze dus doen om die investering terug te winnen? Varen, varen en nog eens varen. Soms was hij maar een dag thuis en moest hij alweer de zee op. Zo ging dat en ik aanvaardde dat. Ik heb daar nooit spel van gemaakt. Mensen zeggen wel eens dat ik keihard ben, maar een leven als het onze maakt je ook keihard. Op een manier is het ook leutig, hoor. Mijn twee zonen waren van mij alleen. Let op, ook Dirk heeft een goede band met hen. Ze hebben altijd opgekeken naar hun vader.

"De tijden zijn veranderd. Logboeken, quota: vroeger bestond het allemaal niet. Je viste waar je wilde. Nu is het een stressboel tot en met. Daarom is mijn man onlangs gestopt. Net na Nieuwjaar kreeg hij een beroerte en dat heeft hem de ogen geopend. Maar hij mist het wel. 't Water trekt, hé. Dat zal nooit veranderen. Dirk zegt altijd: 'Het is een roeping als van een pastoor en wij leggen het celibaat af met de zee.' Mijn oudste zoon heeft ook nog gevist, maar ook hij is gestopt omwille van de stress. Mijn jongste heeft nooit gevist. Hij studeert toerisme. 'Het zwaarste dat jij ooit zult opheffen, is een stylo', zegt zijn broer altijd. (lacht)

"De stiel is kapot. Reders zijn fabriekseigenaars geworden en de bemanning voelt zich ook niet altijd meer als familie van elkaar. Een boot is een bedrijf nu. De romantiek is eruit. Het goede is wel: vissers zijn niet langer arm. Vroeger woonden ze in kleine huisjes en aten ze constant vis, omdat dat goedkoop was. Nu heeft zowat elke visser een mooi eigen huis.

"Maar het blijft een van de gevaarlijkste beroepen die er bestaan. Als vrouw mag je daar gewoon niet te lang bij stilstaan, maar soms was ik wel bang. Heb je de film The PerfectStorm gezien? Mijn jongste zoon en ik hebben er ooit samen naar gekeken. Sjkrèmen dat we deden, snot en kwille."

'Natuurlijk hoor je niet meer dat ik uit Rotterdam kom. Ik woon al ruim 20 jaar in Oostende. De aalmoezenier Dirk Demaeght vindt het geweldig dat ik me zo aangepast heb. Ik kon ook moeilijk anders. De mentaliteit hier is geslotener. Dan spreek je maar beter de taal die iedereen spreekt. Oostends, dus.

"Ik heb Johan leren kennen op vakantie in Spanje. We waren 16 en zijn aan elkaar blijven plakken. Hij ging toen nog naar een technische school, maar datzelfde jaar nog is hij naar de zeevaartschool getrokken. Het zit nu eenmaal in de familie. Zijn vader, grootvader en overgrootvader waren visser. Ik heb er niet echt bij stilgestaan wat het zou betekenen om vissersvrouw te zijn. Johan is de denker, ik ben de doener. Een mens moet niet te veel denken, vind ik. Denken wordt al snel piekeren.

"Vroeger was ik vissersvrouw, nu ben ik redersvrouw. Sinds 1998 hebben Johan en ik onze eigen rederij, de Viertorre, naar de vuurtoren die hier in de buurt staat. Johan wilde al lang zijn eigen baas zijn. Dat zat er gewoon in. Op zijn 18de is hij beginnen te varen en op zijn 21ste was hij al de hoogste schipper in rang. Toen hij zijn eigen boot en rederij wilde, heb ik hem daarin gesteund. En ik heb geen spijt, ook al is het soms moeilijk. 'Er komen altijd weer goede tijden', zeg ik altijd. Onze boot heet niks voor niks Den hoope. Vis is er genoeg, maar het is de prijs van de gasolie die zo'n groot probleem vormt. Je moet ook met steeds meer regels rekening houden. Ze leggen je van hogerhand een strop rond de nek en trekken die steeds een beetje harder aan. Eigenlijk zou mijn man er liever mee stoppen, maar hij kan niet. De lening van onze boot is nog niet afbetaald en wie zou zo'n groot schip nog willen kopen?

"Meestal is Johan drie weken weg en tien dagen thuis, maar tijdens vakanties en andere belangrijke dagen, zoals verjaardagen, probeert hij er ook te zijn. Hij is familiaal ingesteld. Vroeger was dat ondenkbaar als je visser was, maar de tijden zijn veranderd. Johan zegt altijd: 'Ik mis zo al genoeg.' Hij is een rustige man die mij en de kinderen op de eerste plaats stelt. Soms wou ik wel dat hij wat meer thuis was. Toen ik van de tweeling bevallen was, moest hij na vijf dagen alweer op zee. Tja, het kon niet anders. Vroeger hadden vissersvrouwen het nog een stuk moeilijker. Vrouwen mochten van hun man nergens naartoe. Ze moesten thuisblijven. Uitgaan met vriendinnen was taboe, terwijl de vissers zelf wel op café gingen wanneer ze dat wilden.

"Johan en ik zijn het gewend om elkaar te missen, al van in het begin van onze relatie, toen ik nog in Nederland woonde en hij hier. Toch ga ik liever niet mee tot aan de boot als hij vertrekt. Ik zie hem liever in zijn auto stappen en wegrijden naar de boot dan dat ik hem zie wegvaren. Zeker bij slecht weer.

"Deze week kreeg ik een mail. 'We zitten in een orkaan.' Aan de zuidkust van Ierland, waar ze nu aan het vissen zijn, woedt een storm van windkracht negen. Is dat moeten leven met angst? Goh ja... Ik probeer er gewoon zo weinig mogelijk aan te denken. We hebben vrienden die in zee gebleven zijn, ja. Maar een mens zet zich daarover. Er vaart nu een jongen van 18 mee met Johan. Op zijn 15de heeft hij zijn vader verloren op zee, maar hij wil niks anders dan varen.

"De liefde voor de zee gaat diep. Ik zie het nu al bij een van mijn tweelingzonen. Hij is 15 en wil naar de zeevaartschool. Maar liever niet, hoor, hem zolang moeten missen! Mijn man zegt dan altijd: 'Bij mij maak je daar toch geen probleem van?', maar het is gewoon anders als het om je kind gaat."

Vesche vis en nieuwe liefde gaat vandaag in première in Club Terminus in Oostende. Een gelijknamige documentaire is uit op dvd en verkrijgbaar op verschillende locaties aan de kust. Het boek Vissersvrouwen van Katrien Vervaele is uitgebracht bij Lannoo. De fototentoonstelling Vissersvrouw met foto's van Wouter Rawoens loopt op zes locaties aan de kust. Alle info: www.west-vlaanderen.be/vissersvrouwen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234