Zaterdag 06/03/2021

ReportageZeebrugge

Visserij: het heikele brexitpunt waar ook Vlaanderen van wakker ligt

Visser Geert De Groote in Zeebrugge, de thuishaven van zijn boot Op hoop van zegen. Beeld Bas Bogaerts
Visser Geert De Groote in Zeebrugge, de thuishaven van zijn boot Op hoop van zegen.Beeld Bas Bogaerts

De Vlaamse vissers kijken met een bang hart naar de brexitonderhandelingen. Als de Britten hun wateren sluiten, zijn ze hun belangrijkste visgebieden kwijt. Misschien kan een document uit 1666 nog soelaas bieden. 

“Mijn geduld raakt op”, zegt Geert De Groote. “Ik volg die onderhandelingen op de voet, maar ik ben ze echt beu aan het raken.” 

Wekelijks vertrekt zijn schip, de Z98 ‘Op hoop van zegen’, uit Zeebrugge voor reizen die zo’n zes dagen duren. Het grootste deel van die tijd vaart het in Britse wateren. Tijdens de vorige reis is de Op hoop van zegen nog in de havens van Plymouth, Shoreham en Milford binnengelopen. 

Voor de piepkleine Belgische kust blijft er door windmolenparken, beschermde gebieden of vrachtverkeer erg weinig plaats over. Dus steken Belgische vissers graag het Kanaal over. Maar al vier jaar worden ze aan het lijntje gehouden, omdat de visserij een van de grote symbooldossiers geworden is in het brexitdebat. 

“Vlaamse vissers vissen daar al jaren”, zegt De Groote. “Mijn vader en mijn grootvader hebben ook nog op Groot-Brittanië gevaren. Ik zie dat onze sector nu gebruikt wordt als pasmunt in een groot politiek spel. Terwijl de mensen ons daar altijd goed ontvangen. In de Britse wateren vis ik vooral op zeetong, zeeduivel of rog. Dat zijn soorten waar er in het VK nauwelijks een markt voor is.” 

Fish and chips

Dat is de ironie in het debat. Veel van de vis die voor de Britse kust gevangen wordt, lusten de Britten vaak zelf niet. Ze voeren die dus uit: 70 procent van die Britse visexport komt terecht in de Europese Unie. De Nederlanders nemen bijvoorbeeld veel haring en makreel af. Op hun beurt importeren de Britten de kabeljauw voor hun fish-and-chips voornamelijk uit de Europese Unie. 

Dat de Britse vissers meer kunnen vangen als het VK zich volledig van de EU afkeert, is niet meer dan wat politieke propaganda, vindt De Groote. Want ze zijn ook erg afhankelijk van de andere Europese landen om hun vis weer te verkopen. 

“Ik heb altijd de hoop gehad dat iedereen zijn verstand zou gebruiken en tot een akkoord zou komen”, zegt de visser. “Maar een no-deal zou voor ons op korte termijn een ramp zijn. Die onzekerheid begint echt te knagen. De visserij is ons leven, maar het is altijd al een moeilijke sector geweest. En dan ging het net de laatste jaren, door goede visbestanden, even wat beter.”

Geert De Groote. Beeld Bas Bogaerts
Geert De Groote.Beeld Bas Bogaerts

De Britse eisen blijven bikkelhard. Londen wil dat Europese vissers liefst 80 procent minder vis uit de Britse zee halen, in de zone tussen de 12 en 200 zeemijl voor de kust. Dichterbij zouden de Europese vissers zelfs niet meer mogen komen. Deze regeling zou drie jaar gelden, daarna willen de Britten er jaar na jaar opnieuw over onderhandelen. 

Volgens de krant Financial Times zou Michel Barnier, de hoofdonderhandelaar van de EU, tot een kleine 14 procent willen toegeven in de diepzeezone. De Europese vissers moeten ook dichter bij de kust hun netten kunnen uitslaan. 

Wat er aan de overkant nog meespeelt, is dat Johnson met de visserij ook de Schotten iets kan gunnen in de brexit. “Visserij is in het VK inderdaad vooral een Schotse aangelegenheid”, zegt Europa-expert Hendrik Vos (UGent). “Om de Schotten aan boord te houden, moet hij hun een cadeau geven. Maar ook zij zijn eigenlijk niets met extra visrechten als wij hier hun Schotse zalm niet kopen.” 

Toch denkt Vos dat het wel kan lukken om hierover een compromis te bereiken. In vergelijking met de andere dossiers – toegang voor Britse bedrijven tot de Europese markt en een sanctiemechanisme om geschillen te beslechten – is visserij niet zo ingewikkeld. De symboolwaarde mag dan wel groot zijn, het is volgens Vos best mogelijk om ergens tussenin te landen. 

“Ik heb mijn licht opgestoken bij de onderhandelaars en de visserij is iets waar men uit kan geraken”, zegt ook Karel De Gucht, voormalig EU-commissaris voor Handel. Al hangt visserij ook vast aan de andere thema’s. “Men zal hierover pas een akkoord hebben als er over alles een akkoord is.”

‘Ten eeuwen tijde’

Ook de Vlaamse regering houdt de brexitonderhandelingen scherp in de gaten. “Ongeveer de helft van onze visserijproducten komen uit de Britse wateren”, zegt de woordvoerder van minister van Landbouw Hilde Crevits (CD&V). “De Vlaamse visserij is een kleine sector, maar wel een stevige. Er is een rechtstreekse en onrechtstreekse tewerkstelling van 2.500 werknemers.” 

Er is nog iets dat Vlaanderen achter de hand houdt, mochten de Britten hun wateren sluiten. Een oud charter, van de Engelse koning Karel II uit 1666. In dat Privilegie der Visscherie beloofde de koning “ten eeuwen tijde” het recht aan vijftig Brugse vissersboten om in Britse wateren te vissen. Een bedankje voor de gastvrijheid die de Bruggelingen hem hadden betoond tijdens zijn drie jaar durende ballingschap. 

Als vijftig van de meer dan zestig schepen nog de overtocht kunnen maken, heeft Karel II de Vlaamse vloot misschien wel gered. Wie weet ook de Op hoop van zegen. 

Is het oude document juridisch bindend? Dat is twijfelachtig, maar de Vlaamse regering wil het alleszins proberen. “We onderzoeken momenteel of het geldig is”, zegt de woordvoerder van Crevits. “Dat zou het wel moeten zijn, want het is sindsdien nog bovengehaald.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234