Maandag 08/08/2022

InterviewPiet Maes

Viroloog Piet Maes: ‘SARS-CoV-2 uitroeien? Ik vrees dat dat er niet meteen in zit’

Piet Maes: 'Het valt niet uit te sluiten dat onder de radar totaal nieuwe varianten in de maak zijn, zoals dat bij omikron vermoedelijk in mensen met een verzwakt immuunsysteem is gebeurd.’ Beeld Eric de Mildt
Piet Maes: 'Het valt niet uit te sluiten dat onder de radar totaal nieuwe varianten in de maak zijn, zoals dat bij omikron vermoedelijk in mensen met een verzwakt immuunsysteem is gebeurd.’Beeld Eric de Mildt

Brengen de nieuwe subvarianten van omikron ons in de problemen, of luiden ze stilaan het eindspel in? Viroloog Piet Maes is voorzichtig hoopvol. ‘Maar het coronavirus uitroeien zit er niet meteen in.’

Dieter De Cleene

Er liggen steeds minder coronapatiënten in onze ziekenhuizen, en wetenschappers werken aan nieuw antivirale middelen. Tegelijk zorgen omikron-varianten BA.4 en BA.5 in Zuid-Afrika voor een nieuwe golf en krijgen ze ook in ons land voet aan de grond. Is dat reden tot ongerustheid of mogen we, voorzichtig, hopen dat het ergste achter de rug is? “De verwachting is dat hun aandeel in de besmettingen de komende weken zal toenemen”, zegt viroloog Piet Maes (KU Leuven), die de verspreiding van nieuwe varianten op de voet volgt.

Zijn er redenen waarom BA.4 en BA.5 niet voor een nieuwe golf zouden zorgen?

“Zuid-Afrika kreeg een grote golf infecties met de BA.1-omikronvariant te verwerken. En uit enkele studies blijkt dat infectie met BA.1 niet zo goed beschermt tegen herinfectie met BA.2, noch tegen BA.4 en BA.5, die beide van BA.2 afstammen. Onze winterpiek was daarentegen vooral aan BA.2 te wijten. Dan ben je beter beschermd. Dat kan het voor BA.4 en BA.5 moeilijker maken om hier een echte golf te veroorzaken.

“Tegelijk hebben ze in Zuid-Afrika ook al een, weliswaar minder grote, BA.2 piek achter de rug. Dat doet dan weer vermoeden dat het hier niet zo heel anders zal verlopen.”

Waar halen die subvarianten hun voordeel uit?

“Door een paar wijzigingen in het stekeleiwit zijn ze nog beter in onze immuniteit te omzeilen. Dat is ook logisch. Doordat al zo veel mensen geïnfecteerd en gevaccineerd zijn, of beide, kan het virus enkel nog blijven circuleren als het een antwoord vindt op onze immuunrespons.”

Wat leren de eerste studies over de werkzaamheid van de vaccins?

“Op basis van de eerste studies met antilichamen in het lab lijkt vaccinatie minder goed te beschermen tegen deze subvarianten dan tegen de deltavariant en de BA.1-subvariant, maar nog altijd voldoende. Wie gevaccineerd is, is nog altijd zeer goed beschermd tegen ernstige ziekte, zeker wanneer je ook nog een BA.2-infectie hebt doorgemaakt.

“Minder goed onderzocht is hoe goed de monoklonale antilichamen die we als therapie inzetten nog grip hebben BA.4 en BA.5. Die bescherming was bij BA.2 al enorm afgenomen.”

De verwachting is dus dat er mogelijk een piek in de besmettingen komt, maar zonder al te veel impact?

“Als toekomstige varianten allemaal afgeleiden zijn van omikron, is het gevolg wellicht dat we steeds minder hoge golven krijgen, waarbij het virus nog mensen infecteert, maar weinigen echt ziek maakt. Dat is dan vooral te wijten aan onze steeds betere immuniteit. Want voor wie er nog nooit mee in contact kwam, blijft dit een gevaarlijk virus, dat op zichzelf niet ‘milder’ lijkt te worden.

“Al moeten we voorzichtig blijven. We hebben nog gedacht dat het zo zou lopen, en toen kwam de deltavariant, en daarna omikron. Als er een variant opduikt met een totaal andere achtergrond, valt niet te voorspellen wat de impact daarvan zal zijn.”

null Beeld Wouter Maeckelberghe
Beeld Wouter Maeckelberghe

Het vakblad Nature vroeg zich onlangs af of de nieuwe subvarianten erop wijzen dat dit coronavirus een meer voorspelbare weg is ingeslagen, met seizoensgebonden opflakkeringen, zoals bij griep.

“Voorlopig lijkt het erop dat we naar een typisch verloop gaan zoals we dat bij vele virussen zien. Waarbij het virus, al dan niet lichtjes gewijzigd, in het najaar opflakkert op het moment dat onze immuniteit wat is afgenomen en de omstandigheden voor verspreiding gunstiger zijn.

“Maar nogmaals: dat we nu vooral omikron-afgeleiden zien, is geen garantie dat dat zo zal blijven. We kennen dit virus nog niet lang genoeg om al patronen te kunnen ontwaren in hoe het evolueert. Dat blijft onvoorspelbaar. De omikronvariant beschikt over een vijftigtal mutaties, op een genoom dat uit zo’n 30.000 basenparen bestaat. Dat laat het virus nog veel ruimte om eens iets anders te proberen.”

“Het valt niet uit te sluiten dat onder de radar totaal nieuwe varianten in de maak zijn, zoals dat bij omikron vermoedelijk in mensen met een verzwakt immuunsysteem is gebeurd.”

Vanaf wanneer kunnen we volgens u van een endemisch virus spreken?

“Elke nieuwe variant brengt die fase dichterbij, omdat ons immuunsysteem steeds beter wordt. De huidige situatie komt al aardig in de buurt, omdat het virus geen ontwrichtend effect op ons zorgsysteem heeft.”

In de Verenigde Staten lijkt het virus te circuleren in witstaartherten. Zijn wilde dieren een mogelijke bron van verrassende varianten?

“SARS-CoV-2 kan heel wat diersoorten infecteren en we hebben niet zo’n goed zicht op de mate waarin het in wilde dieren circuleert. Zo’n sprong van de ene gastheer naar de andere zet het virus onder druk om te muteren. Dat kan twee kanten op. Het virus kan daardoor minder schadelijk worden voor de mens, maar het kan ook mutaties verzamelen waarmee het onze immuniteit opnieuw beter weet te omzeilen.”

Onderzoekers aan de UC Louvain vonden recent een nieuwe manier om infectie te voorkomen. Wat kunnen we daarmee?

“Ja, ze vonden een nieuw mechanisme om het virus te verhinderen om onze cellen binnen te dringen, door andere moleculen te laten binden op het stekeleiwit. Dat moeten ze nu nog verder in proefdieren onderzoeken en kan mogelijk tot een nieuw antiviraal middel leiden. Dat is goed nieuws, maar dat we hiermee het virus gaan ‘uitroeien’, zoals ik in de media las, lijkt mij fel overdreven. Ik vrees dat dat er niet meteen in zit.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234