Dinsdag 24/05/2022

Viroloog heeft belang in vaccins

DEN HAAG

De Belgische griepcommissaris Marc Van Ranst schiet zijn Nederlandse collega ter hulp: ‘Osterhaus blijft een topviroloog. Eerst werd hij opgehemeld, nu genadeloos afgemaakt. Ik vrees dat hier een karaktermoord bezig is.’

De onafhankelijke rol van gerenommeerd viroloog Ab Osterhaus als varkensgriepadviseur van de Nederlandse overheid staat ter discussie. De PVV heeft zelfs een spoeddebat in de Tweede Kamer aangevraagd en eist zijn ontslag als adviseur. Aanleiding is een uitzending van het radioprogramma Argos. Dat stelde dat Osterhaus zelf potentieel economische belangen heeft bij de grieppandemie. Osterhaus heeft een aandeel van bijna 10 procent in de door hem opgerichte spin-off Viroclinics Biosciences. Een bedrijf dat niet zelf vaccins produceert, maar de werkzaamheid ervan onderzoekt en zo ook betrokken was bij de productie van het AH1N1-vaccin.De mogelijke belangenvermenging volgt op al langer aanzwellende kritiek op de te forse Nederlandse aanpak van de varkensgriep. Zo bestelde de Nederlandse overheid al snel maar liefst 34 miljoen vaccins tegen de varkensgriep. Belangrijkste adviseur daarbij was Osterhaus, die voortdurend de ernst van de pandemie in de verf zette, in tegenstelling tot andere collega’s. Waar Osterhaus het al snel had over een ramp die miljoenen mensenlevens zou eisen, reageerde zijn Belgische collega Marc Van Ranst gematigd. Van Ranst maande aan tot kalmte en had het zelfs even over “stemmingmakerij” aan Nederlandse zijde.Maar Osterhaus’ worstcasescenario’s kwamen niet uit. Nu de varkensgriep zich blijkt te gedragen als een milde griep die zonder medicijnen na een paar dagen vanzelf weer overgaat, kreeg hij al verwijten over paniekzaaierij. Nu komt hij ook in opspraak wegens belangenvermenging. Osterhaus blijkt één dag per week te werken voor Viroclinics en is er ook aandeelhouder van, maar zou dat enkel ten gelde kunnen maken als Viroclinics wordt verkocht.

Entrepreneur

Osterhaus’ betrokkenheid bij de industrie is evenwel niet nieuw. Zo meldde de Nederlandse Gezondheidsraad dat ze Osterhaus’ rol net om die reden in 2007 al beperkte tot ‘adviseur’ in plaats van stemgerechtigd en medebeslissend lid van de adviescommissies over griepkwesties. Dat gebeurde na verstrenging van de regels over belangenvermenging. De Gezondheidsraad onderstreepte evenwel ook dat Osterhaus tot de wereldtop behoort.In Argos ontkent Osterhaus zelf dat hij er een dubbele agenda op zou nahouden. “Netto word ik er financieel niet beter van”, zegt hij. Hij zei ook nog dat hij transparantie belangrijk vindt. “Ik zie het spanningsveld, maar het zou heel rustig worden als je iedereen zou uitsluiten die een keer iets met een bedrijf gedaan heeft.” Zijn collega-viroloog Huub Schellekens van de Universiteit Utrecht is het daar niet helemaal mee eens. “Osterhaus is een goede wetenschapper. Ik vind het prima dat collega’s een bedrijf oprichten, dat wordt ook gestimuleerd door de universiteit. Maar dan moet je jezelf ook beperkingen opleggen en je in bepaalde debatten onthouden.”Schellekens is zelf lid van het College ter beoordeling van Geneesmiddelen. “Het is ons wettelijk verboden om aandelen te hebben in belanghebbende industrie. Dan vermijd je dat.”“Je kan niet ongebonden advies geven als je zelf via aandelen beter of slechter kan worden van dat advies”, vindt ook Belgisch griepcommissaris Marc Van Ranst. “Daar moet ieder persoonlijk een lijn in trekken. Ik heb geen aandelen in vaccinfirma’s. Maar Osterhaus is ook wel meer een entrepreneur dan ik.” Van Ranst vindt het wel een moeilijke situatie. “Hij is nu eenmaal dé griepexpert. Iedereen vraagt hem ook om advies inzake griep. Maar als je dat doet, besef je wel dat je geen aandelen met verbonden firma’s mag kopen.”Toch verdedigt Van Ranst zijn collega. “Ook al ben ik het regelmatig met Osterhaus oneens, ik geloof wel dat hij integer is. Het gaat vermoedelijk ook maar om een klein bedrijfje. Dat kan je moeilijk een vaccinbedrijf noemen. Hij is en blijft een topviroloog.”

‘Volledig transparant’

In een mededeling bevestigde Osterhaus’ academische werkgever, het Erasmus MC, het vertrouwen in de viroloog. “Er is geen sprake van zakelijke belangenverstrengeling. De manier waarop hij met belangen omgaat, zijn volledig transparant, vooraf bekend en volledig conform afspraken en regels. (...) Zijn wetenschappelijke integriteit staat al vele jaren op bijzondere hoogte.” Het is nog onbekend wanneer het spoeddebat in de Tweede Kamer volgt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234