Zondag 08/12/2019

Virginia Woolf in 10 cijfers

Op 59-jarige leeftijd verloor de Britse schrijfster Virginia Woolf definitief de strijd tegen haar demonen. Later zou pas echt blijken hoe belangrijk ze was voor de letteren en het maatschappelijke debat. Leven en werk gevat in cijfers.

1882 Adeline Virginia Stephen wordt op 25 januari geboren in een intellectueel middenklassegezin in Kensington, Londen. Haar ouders Julia Jackson en Leslie Stephen hadden beiden ook nog kinderen uit hun eerste huwelijk. Virginia krijgt een privéopleiding Grieks en Latijn, terwijl haar broers naar elite-universiteiten mogen. Dat zit Woolf danig dwars, ze zal later een fervent pleitbezorger worden van gelijke onderwijskansen voor vrouwen.

Het vroegrijpe kind groeit op tussen de boeken en pluist de bibliotheek van haar vader uit. Tijdens haar jeugd wordt ze wellicht veelvuldig aangerand door haar halfbroer Gerald Duckworth.

9 jaar is Virginia als ze debuteert in Hyde Park Gate News, het buurtkrantje. Ze pent het vier jaar lang bijna in haar eentje vol met gedichtjes, parodieën, verhaalschetsen en journalistiek opgezette verslagen van het gezinsleven. Officieel zal ze in 1915 debuteren met de roman The Voyage Out, een soort mythische reis waarin ze het passagiersleven op een schip satirisch benadert.

Vanaf haar elfde is Woolf bezeten van de fysieke sensatie van schrijven. Ze experimenteert voortdurend met verschillende soorten pennen. Woolf houdt van het tactiele: ze jaagt haar oudere maar geliefde zus Vanessa de kast op door met haar nagels over de muur te krassen. Als teenager wordt ze mensenschuw. Soms kan ze geen samenhangende zinnen uitbrengen, bloost ze als iemand haar aanspreekt en durft ze niemand recht in de ogen te kijken. Familiedokter Seton suggereert dat Virginia beter stopt met haar lessen. Hij ordonneert haar om vier uur per dag buiten te spelen.

12 artsen zal Woolf tijdens haar leven raadplegen om soelaas te zoeken voor haar regelmatige aanvallen van manisch-depressieve psychoses. Haar eerste zware depressie treedt op na de dood van haar moeder, die op haar 49ste stierf aan reumakoorts. "The greatest disaster that could happen", jammert de amper dertienjarige Virginia. Ze wordt onder de hoede genomen door haar halfzus Stella Duckworth, die twee jaar later ook overlijdt. Haar zus Vanessa neemt de rol van haar moeder over, wat leidt tot een levenslange, hechte band, gevoed door bijna dagelijkse correspondentie.

Wanneer haar vader en intellectuele leidsman Leslie Stephen op 22 februari 1904 aan maagkanker sterft, voert de 22-jarige Virginia kort daarna haar eerste zelfmoordpoging uit: ze springt door een laag raam, maar de val veroorzaakt weinig verwondingen. Haar intense ziekte-ervaringen wendt ze aan in haar roman Mrs. Dalloway (1925), die ze beschouwt als 'een onderzoek naar waanzin en zelfmoord; de wereld gezien door gezonde en gestoorde mensen naast elkaar'.

Door haar bipolaire stoornis gelooft ze op een bepaald moment dat de vogels in het Grieks tsjilpen en koning Edward VII een vloek over haar uitspreekt vanuit het nabije struikgewas. Woolf worstelt ook met anorexia. Ze vindt haar lichaam 'monsterlijk', haar mond en maag 'bezoedeld' in hun behoefte aan voedsel.

23 is Woolf als ze begint mee te werken aan de Times Literary Supplement en later ook aan The Guardian. Ze groeit uit tot een vooraanstaande critica. Om haar broodwinning te garanderen, geeft ze ook les en leest ze voor aan oudere dames. Ook schrijft ze voor Vogue, wat haar op smalende opmerkingen uit literaire coterieën komt te staan.

1910

De Bloomsbury Group krijgt stilaan vaste vorm, naar de chique Londense wijk waarnaar de familie na de dood van de ouders verhuisde. Dit befaamde gezelschap kunstenaars, schrijvers, filosofen, economen en critici komt samen in het huis van haar zus Vanessa en haar echtgenoot Clive Bell. Onder de leden onder meer romancier E.M. Forster, schilderes Dora Carrington, schrijver Lytton Strachey en economist John Maynard Keynes. Driehoeksverhoudingen zijn er aan de orde van de dag.

Centraal staat een zoeken naar waarheid en intellectuele uitwisseling, in openhartige gesprekken zonder taboes. Een tijdlang overweegt Woolf om te huwen met stijve hark Strachey, onder meer omdat hij homoseksueel is en ze hem meer als broer dan als seksuele partner kan beschouwen.

0 kinderen kreeg Virginia Woolf. Uiteindelijk huwt ze op 10 augustus 1912 met 'de arme Jood' Leonard Woolf, na een aantal aanzoeken van zijn kant. Ze kiezen voor een kinderloos huwelijk met veel wederzijdse vrijheden.

Woolf, ook een schrijver, heeft weinig moeite met Woolfs diverse liaisons met vrouwen, omdat hij ervan uitgaat dat ze een heilzame invloed op haar geestesgesteldheid uitoefenen. Behalve de verhoudingen met Katherine Mansfield, Margaret Vaughan en Violet Dickinson is vooral Woolfs door jaloersheid getekende affaire met Vita Sackville-West berucht. Ze wekt die later tot leven in haar roman Orlando (1928) - Woolf zal negentien jaar bevriend blijven met Sackville-West. Die huwt later met Harold Nicholson, wiens zoon Nigel een eersterangsbiografie over Woolf zal schrijven.

1929 Op 24 oktober verschijnt Woolfs veelbezongen essay A Room of One's Own. Op slag wordt ze een schutspatroon van het feminisme, met haar androgyne seksualiteit en haar levenslange strijd voor vrouwenliteratuur: 'Een vrouw moet geld en een eigen kamer hebben als ze fictie wil schrijven. En zoals u kunt constateren blijft het probleem van de ware aard van de vrouw en de ware aard van fictie onopgelost.'

Woolf had geen goed oog in de reacties op het boek: 'Ik begin te vermoeden dat er een schril feministisch toontje in doorklinkt dat mijn naaste vrienden niet op prijs zullen stellen. (...) De pers zal me verder minzaam bejegenen met adjectieven als innemend en sprankelend; bovendien zal ik worden uitgemaakt voor feministe en in bedekte termen van saffisme worden beticht; ik vrees dat het niet au sérieux genomen zal worden.' (Schrijversdagboek, 23 oktober 1929).

Ook als pacifiste neemt ze stevig stelling - niet logisch in een tijd waarin de oorlogslogica woedt - onder andere in haar boek Three Guineas (1938).

21 jaar lang bestierde Virginia Woolf samen met haar man Leonard Woolf een eigen uitgeverij: Hogarth Press. Opgericht in 1917 waren de ambities aanvankelijk bescheiden: uitgaven van met de hand gedrukte boeken. Maar de onderneming, die eerst enkel werk van de Bloomsbury-groep uitgaf, kreeg al snel grotere proporties en commerciële allures.

Tot de beroemde uitgaven van Hogarth Press behoorde een uitgave van The Waste Land van T.S. Eliot in 1923 en korte verhalen van Katherine Mansfield (op wie Woolf verliefd was). Later publiceerde het boeken met grote politieke, historische en sociale draagwijdte, waaronder werk van Sigmund Freud en econoom John Maynard Keynes. Wel wees ze Ulysses van James Joyce af. Woolf noemde het berispend 'een ongeletterd, ondermaats boek van een autodidactisch lid van de werkende klasse, en we weten allemaal hoe vermoeiend, egoïstisch en rechtlijnig dat slag mensen kan zijn'.

Hogarth Press gaf Woolf de gelegenheid om haar eigen werk in haar eigen tempo uit te geven, zonder druk van uitgevers.

59 is Virginia Woolf als ze op 29 maart 1941 zelf de dood kiest door in de rivier de Ouse te stappen, haar zakken volgestouwd met stenen, haar wandelstok achtergelaten op een bank aan de oever. Het is kort nadat ze haar roman Between the Acts heeft voltooid. Voor Leonard laat ze een brief achter: 'Liefste, ik voel dat ik weer gek begin te worden. Ik voel dat we zo'n afgrijselijke periode niet nog eens kunnen doormaken. En dit keer kom ik er niet bovenop. Ik begin stemmen te horen en kan me niet meer concentreren. Daarom neem ik een stap die mij de beste lijkt. Dankzij jou heb ik de gelukkigste momenten in mijn leven gekend. (...) Ik weet dat ik jouw leven vergal, dat je zonder mij zou kunnen werken. En het ook zult doen. (...) Je hebt oneindig veel geduld met me gehad en bent ongelooflijk goed voor me geweest.'

Woolf schreef ooit dat de dood de 'enige ervaring is die ik nooit zal hebben beschreven'. Vertaler Joop van Helmond merkt op: 'Voor Virginia Woolf was de enig mogelijke dood death by water, het water waarvan het geluid het beste doorklinkt en waarop haar leven dobbert "als een kottertje dat slagzij maakt".' (nawoord bij het Schrijversdagboek, deel 2)

8 romans, vier novellenbundels, drie biografieën, talloze essays, dagboeken, brieven, recensies, verslagen, vertaald in 22 talen, liet Woolf na.

In 1962 zwengelde Edward Albee met zijn toneelstuk Who's Afraid of Virginia Woolf onverhoeds de belangstelling voor Woolf weer aan, die intussen als literair icoon geheel losgezongen is van haar weerbarstige en modernistische oeuvre. Kernstukken daarin zijn Mrs. Dalloway (1925), To the Lighthouse (1927), The Waves (1931) en haar studie A Room of One's Own (1929).

Volgens bewonderaar Erwin Mortier geldt 'Woolf nog te vaak als een ontoegankelijke schrijfster. Ze nam haar lezer ernstig, dat is iets anders, en ze had als auteur te veel trots om die lezer met narratieve kluitjes in het riet te sturen.' Woolf werd na haar dood voor vele karretjes gespannen, zelfs de mei '68'ers gingen ooit met haar aan de haal. Zeker is dat ze een scharnierfiguur was: ze fungeerde als estafettestokje tussen het victoriaanse Engeland (waar ze nog met allerlei touwtjes aan verbonden was) én een literatuur die weidsere horizonten verkende, in een poging de roman heruit te vinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234