Dinsdag 06/12/2022

Vijftig tinten grijze muis

Een halve eeuw oud is de roman 'Stoner'. Toch haalt de Nederlandse vertaling in enkele maanden tijd al een negende druk. Opzienbarend voor een boek over een weinig opzienbarende man, literatuurprofessor William Stoner.

Een perfecte roman, zo prachtig verteld, zo schitterend geschreven en zo hartverscheurend dat hij je de adem beneemt", schreef The New York Times over Stoner. Over een roman die nota bene in 1965 uitkwam. Het boek werd in 2012 in Nederlandse vertaling uitgebracht bij de Amsterdamse uitgeverij Lebowski Publishers. Enkele maanden verder zit Stoner van John Williams (1922-1994) al aan de negende druk. Best wel opmerkelijk. Zeker als je weet dat Williams nu niet echt 's werelds bekendste auteur was. De man publiceerde twee gedichtenbundels en naast Stoner nog twee romans: Butcher's Crossing en Augustus (waarmee hij wel de National Book Award won). Maar het opvallendste aan het succes van Stoner is dat er in de roman weinig tot niks gebeurt. Zijn we anno 2013 na de culinaire hype van slow food toe aan de nieuwe literaire hype van slow reading?

Leven in boeken

Boerenzoon William Stoner treedt tot groot verdriet van zijn ouders niet in hun sporen. Hij gaat studeren en wordt uiteindelijk professor klassieke talen. Ergens in de Midwest van Amerika. Meneer duikt in de boeken. Leeft in de boeken. Maar de literatuur blijkt een moeilijke minnares. Al even moeilijk peilbaar als Stoners eigen vrouw.

Hij trouwt met zijn eerste grote liefde, maar bij hun huwelijksreis wordt meteen duidelijk wat de toekomst in petto heeft: kille saaiheid. Stoners vrouw is en zal ongenaakbaar blijven. Dat Stoner zelf zich terugtrekt in een zenboeddhistische gereserveerdheid, hoeft dan ook niet te verbazen. De passiviteit druipt van de man af.

Toch is dat maar schijn, want diep van binnen voelt deze heel gewone man natuurlijk wel veel. En is hij ook op zijn heel eigen manier best wel gelukkig. Uit de klassiekers haalt hij die dingen die hem de wereld een beetje doen begrijpen. Een beetje. Hij heeft de literatuur lief. Maar dat brengt hem eigenlijk in het echte leven geen sikkepit verder.

Hoe bekneld hij zich in zijn huwelijk ook voelt, Stoner zet het toch niet stop. Liefdevolle aandacht projecteert hij dan maar op zijn dochter. Tot grote wrevel bij zijn vrouw. En ook bij haar. Stoner blijft echter niet volledig verstoken van liefde. Hij begint een relatie met een studente. Het levert hem een glimp van het liefdesparadijs op. Heel even toch, want om een schandaal op de universiteit te voorkomen wordt de relatie stopgezet. Maar zelfs zonder schandaal blijkt Stoners universitaire carrière niet veel soeps. Hij trekt zich meer en meer terug en zal uiteindelijk in alle anonimiteit sterven. Als voetnoot.

Hebben we nu te veel van het verhaal weggegeven? Nee, want daar draait het in Stoner niet om. In Stoner gebeurt niets en toch alles. Het gaat over liefde. Niet per se de vleselijke, noch de geestelijke... gewoon, liefde op zich. Ook al voel je die niet echt als dusdanig aan.

Volgens Arnon Grunberg heeft dit boek zijn leven veranderd. Een boek over een ogenschijnlijk zo weinig opzienbarende man? Inderdaad, maar Stoner is dan ook onwaarschijnlijk mooi geschreven. En dan is 'mooi' eigenlijk nog een te onnozel adjectief. Stoner is een verborgen klassieker die je moet koesteren. Leve de grijze muis! Of zoals Grunberg in zijn dagelijkse column op de voorpagina van de Volkskrant schreef: "Zoals Nabokov schreef, het gaat om de details. Na het lezen van Stoner dacht ik: ik ben mijn tijd aan het verdoen, ik moet leraar worden."

Weggeblazen

Stoner gaat over de nietigheid van het leven, maar relativeert tegelijkertijd. "Je wordt geboren, je leeft, je sterft. Het kan de beste overkomen", zegt uitgever Oscar van Gelderen. "Het is een magisch boek. Niemand laat dit boek onberoerd. Ik kreeg het boek tijdens een bezoek aan uitgevers in New York in september 2011 in handen en hoorde van meerdere kanten dat er enthousiast over deze titel werd gesproken. Opmerkelijk, aangezien de heruitgave alweer uit 2006 stamde en het dus niet voor de hand leek dat er nu pas buzz rondom het boek was. Ik kocht een exemplaar in een Barnes & Noble, las het in één nacht uit en was weggeblazen door het boek."

Van Gelderen plaatste het boek als toptitel in de catalogus en stuurde de boekhandel reeds vier maanden van tevoren een leesexemplaar met aanbeveling van zijn hand. Ook in Israël en Frankrijk haalde het boek trouwens heel mooie cijfers.

Mogen we ook even de aandacht vestigen op de prachtige cover van het boek, niet voor niets winnaar van het Beste Boekomslag van 2012 bij Libris. Alles aan deze grijze baardmans straalt Stoner uit. Pijn, maar toch rust. Terugkijken, maar toch in het nu staan. Mindfulness volgens de Oude Grieken. Een professor zonder eigenschappen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234