Zaterdag 08/05/2021

Italië

Vijf vragen over nieuw EU-dilemma: Italiaanse banken helpen of ixit?

Matteo Renzi, premier. Beeld afp
Matteo Renzi, premier.Beeld afp

De Italiaanse bankensector staat op instorten, maar door nieuwe EU-regels mag premier Matteo Renzi ze niet redden met staatssteun. De EU staat voor een dilemma: is ze flexibel in de bankenunie of laat ze Italië bloeden, met risico op een ixit-referendum?

Wat is er aan de hand in Italië?

Het IMF stelde gisteren dat het nog tot 2025 kan duren voor Italië weer op het economisch niveau is van voor de crisis van 2008. Naast hoge werkloosheid, lage productiviteit en investeringen wijst ze als oorzaak vooral naar de catastrofale toestand van de Italiaanse banken. Alles samen sloten zij voor meer dan 360 miljard euro twijfelachtige leningen, met betalingsstaking of -achterstand. Vooral de 500 jaar oude bank Monte dei Paschi di Siena verkeert in ademnood. Premier Matteo Renzi wil nu 40 miljard euro belastinggeld investeren, maar dat mag niet van Brussel.

Volgens nieuwe EU-regels moeten private aandeel- en obligatiehouders bij een redding eerst zelf opdraaien voor de kosten. Een probleem voor Renzi, want het gaat in Italië vooral om banken die al sinds de middeleeuwen verweven zijn met politici, clerus of zorgsector. Kiezers dus.

undefined

Hoe groot is het risico op een nieuwe Europese bankencrisis?

Doemdenkers vrezen een perfect storm waarbij de brexit en de Italiaanse bankencrisis de aandelen van alle Europese banken van de tabellen zullen vegen. Maar Karel Lannoo, CEO van denktank Center for European Policy Studies (CEPS), nuanceert. "De situatie valt niet te vergelijken met 2008. De Europese banken zijn nu kapitaalkrachtiger én gezonder door de Bankenunie."

Lannoo wijst ook op de oprichting van het Europees Stabiliteitsmechanisme voor noodlijdende overheidsbegrotingen en het 'Single Resolution Mechanism' voor falende banken al zal dat resolutiefonds pas een bank steunen of helpen ontmantelen nadat middelen van aandeel- en obligatiehouders zijn opgebruikt. Kleine spaarbanken, zoals veel Italiaanse, zijn ook nog altijd een eerste verantwoordelijkheid van de nationale centrale bank. "De huidige bankencrisis is nu dus vooral een Italiaans probleem", zegt Lannoo. "Renzi gebruikt de brexit om er een Europees probleem van te maken."

undefined

Wat moet er gebeuren om de Italiaanse banken te redden?

Eén antwoord: herstructureren. "Spanje had ook zo'n probleem, maar liet na dwingend EU-advies kleine banken samensmelten tot grotere banken. Dat kostte veel, maar nu staan ze er weer. Italië talmde en betaalt daar nu een prijs voor."

undefined

Moeten EU of eurozone financieel bijspringen?

Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem vindt van niet. De regels werden na de vorige crisis net strenger om te verhinderen dat de belastingbetaler moet opdraaien voor het wanbeleid van privébanken. Lannoo vindt het goed dat Brussel niet zomaar van zijn standpunt afwijkt.

Toch groeien de pleidooien voor flexibiliteit. Zondag stelde hoofdeconoom David Folkers-Landau van de (private) Deutsche Bank dat de Europese banken, ook de Italiaanse, een kapitaalinjectie van 150 miljard euro staatssteun nodig hebben om een crisis te kunnen afwenden. Lannoo vreest dat er in de EU geen unanimiteit zal worden gevonden voor steun uit Europese stabiliteitsfondsen. Duitsland, Frankrijk en Nederland houden volgend jaar verkiezingen. De steun aan Griekenland was daar zonder electorale koorts al omstreden.

undefined

Wat is het politieke risico als de EU en Italië op ramkoers komen?

De EU en de Eurogroep staan voor een dilemma: ze moeten streng zijn om voor de markten geloofwaardig te blijven. Politiek is de manoeuvreerruimte omgekeerd evenredig klein. Het grote aantal kleine beleggers dat kan worden getroffen door Italiaanse bankvereffeningen kan kiezers tegen de regering en Europa in het harnas jagen. Renzi kan volksprotest nu missen als kiespijn, omdat hij in oktober een referendum organiseert over een ingrijpende staatshervorming. Bij verlies, door proteststemmen, valt zijn kabinet.

Volgens de polls zou zijn centrumlinkse Democratische Partij dan de weg moeten ruimen voor de populistische Vijfsterrenbeweging die recent al de lokale verkiezingen in Rome en Turijn won. Zij zijn voorstander van referenda over het euro- en desnoods het EU-lidmaatschap.

Of hoe aan de redding van een 500 jaar oude bank uit Siena ook het prijskaartje van een ixit-scenario kan vasthangen. Dan is steun voor enkele Italiaanse banken het minste van Europa's zorgen. Renzi weet dit maar al te goed. Daarom gaat de Italiaanse premier de komende weken keihard pokeren om Brussel tot flexibiliteit aan te zetten.

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234