Vrijdag 21/02/2020

Iran

Vijf vragen en antwoorden over het steeds groter wordende protest in Iran

Beeld AFP

Tijdens de protesten in tientallen Iraanse steden zijn bij rellen nu al zeker 21 doden gevallen en raakten tientallen anderen gewond. Het gaat om de zwaarste protesten sinds 2009, maar waarvoor demonstreren de Iraniërs nu juist? 

1. Waarom protesteren de Iraniërs?

Sinds vorige week donderdag gaan mensen in Iran de straat op om te betogen tegen onder meer corruptieverdenkingen en de volgens hen uitblijvende economische vooruitgang met stijgende prijzen en een hoge werkloosheid.

Al gaat het de laatste jaren ook wel beter met Iran. Sinds het versoepelen van de sancties van de atoomdeal met het Westen krijgt het land weer stelselmatig toegang tot handel met het buitenland en buitenlandse steun. De inflatie is gedaald van 34 naar 10 procent, de economie zal dit jaar met 4,8 procent groeien en de werkloosheid daalt. 

Toch merkt een groot deel van de bevolking bitter weinig van die economische heropleving - zo blijft de jongerenwerkloosheid met 24 procent torenhoog - en lijdt ze vooral op het platteland en in de kleinere steden nog steeds honger. 

De oliesector is bovendien een belangrijke bron van inkomsten voor Iran. Met een dagelijks volume van 3,8 miljoen vaten is Iran na Saudi-Arabië en Irak de derde producent van olie binnen oliekartel OPEC. Maar ook de oliedollars blijven aan de vingers van de machthebbers kleven, vinden de demonstranten, die na een lange sluimerende onvrede nu dan toch de straat op trekken.

Beeld AFP

2. Hoe uitzonderlijk is dit?

Het protest is ongezien in het Iran van de laatste jaren. Toen in 2009 tienduizenden Iraniërs op straat kwamen, betoogden ze nog tegen de herverkiezing van toenmalig president Mahmoud Ahmadinejad en was het protest nog georganiseerd door de oppositie.

Ahmadinejads opvolger, Hassan Rohani, die bij ons bekend staat als een gematigde progressief, wordt nu met het grootste protest uit zijn ambtstermijn geconfronteerd sinds de voorstelling van de nieuwe begroting. Daarin zit door bezuinigingen minder geld voor de armen, terwijl de rijke en religieuze elite gespaard worden.

De demonstraties zijn op amper enkele dagen bovendien uitgegroeid tot een massabeweging die nu verder gaat dan louter een verbetering van de economie. Er is niet één groep aan te duiden als de aanstoker van de demonstraties, de onvrede lijkt deze keer veel dieper te zitten en is algemeen gericht tegen de conservatieve sjiitische geestelijkheid die het land sinds 1979 regeert, met ayatollah Ali Khamenei als de hoogste geestelijke.

Hassan Rohani.Beeld AFP

Ook Rohani zelf heeft zich al tegen de "intransparantie" en zijn tegenstanders in de elite uitgesproken, die niet willen meewerken met zijn hervormingsvoorstellen van het land.

Het protest wordt bovendien veel meer dan in 2009 nog aangevuurd door de sociale media, waar gewone burgers razendsnel al dan niet correcte informatie met elkaar delen en elkaar ophitsen om de straat op te trekken.

Lees ook: Is dit het begin van het einde van de Islamitische Republiek Iran?

3. Waarom kijkt de wereld mee?

Iran is een van de grootste machten in het Midden-Oosten en samen met Saudi-Arabië een van de twee hoofdrolspelers in het conflict tussen sjiitische (Iran) en soennitische (Saudi-Arabië) moslims. Aan die verdeling hangt een bijna onontwarbare puzzel vast van invloeden en machten en tegenmachten. Zo wordt Iran ervan beschuldigd een sjiitische as te willen bouwen van Iran over Irak en Syrië (waar dictator Bashar al-Assad gesteund wordt) richting de Middellandse Zee tot in Libanon (waar de Hezbollah-militie steun van Iran krijgt).

Meer richting het zuiden ligt Saudi-Arabië dan weer naast de Iraanse bondgenoot Qatar en ondersteunt Iran de sjiitische Houthi-rebellen in Jemen.

Nog meer chaos in dat kruitvat of een machtswissel in Iran kan het uiterst broze evenwicht in de regio helemaal op zijn kop zetten. Zo lijdt het geen twijfel dat in Saudi-Arabië met enig genoegen naar het protest wordt gekeken: de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman noemde Khamenei ooit "de nieuwe Hitler van het Midden-Oosten".

Beeld BELGAIMAGE

4. Hoe reageren de machthebbers in Iran?

Khamenei, die de hoogste macht van het land in handen heeft, heeft trouwens helemaal geen begrip voor de eisen van de bevolking en zegt dat "de vijanden zich hebben verenigd, en ze gebruiken alle middelen, geld, wapens, beleid en hun veiligheidsdiensten om problemen te creëren voor het islamitische regime".

"De vijand is altijd uit op een kans en gelijk welke scheur om de Iraanse natie te infiltreren en te treffen", voegde Khamenei er nog aan toe. "De waardigheid, veiligheid en vooruitgang van de Iraanse natie is te danken aan de zelfopoffering van de martelaren. Vijanden kunnen hun wreedheden niet uitoefenen door de geest van moed, opoffering en geloof onder de bevolking. 

Zondag al sprak de Iraanse president Hassan Rohani het volk toe. Hij toonde zich weliswaar solidair met de betogers, maar verwierp tegelijk de gewelddadige rellen "die de veiligheid van het land en het volk in gevaar kunnen brengen".

Ayatollah Khamenei.Beeld AFP

5. Hoe reageert het buitenland?

De Amerikaanse president Donald Trump heeft via Twitter al verschillende keren kritiek geuit op de Iraanse regering. "Het volk van Iran roert zich eindelijk tegen een bruut en corrupt regime. Al het geld dat president Obama dom genoeg aan hen heeft gegeven is naar terrorisme en in hun zakken gevloeid." 

"De mensen hebben weinig voedsel, veel inflatie en geen mensenrechten", aldus Trump nog. Gisteren al riep hij op tot een verandering van het regime dat volgens hem op alle fronten faalt en de bevolking onderdrukt.

De EU kijkt met stijgende bezorgdheid naar Iran en zegt dat "wij na de verklaringen van president Rohani verwachten dat het recht op vrije demonstraties en op vrijheid van meningsuiting gegarandeerd zal blijven".

Ook vanuit de Turkse hoofdstad Ankara kwam vandaag bezorgdheid over de berichten over gewelddadige protesten in het buurland. De Turken raden buitenlandse krachten aan zich afzijdig te houden. "We wensen dat vrede in het land zo snel als mogelijk hersteld wordt, en dat het gezond verstand overwint om een escalatie van de gebeurtenissen te voorkomen", aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring per e-mail.

Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234