Woensdag 12/08/2020

Vijf sporen om 12.000 vacatures in te vullen

Een onaangesproken bron op de arbeidsmarkt zijn de personen zonder wettig verblijf

Johan Wets schetst pistes om het tekort aan arbeidskrachten op te vangen

Johan Wets is onderzoeksleider van het Leuvense Hoger Instituut voor de Arbeid (HIVA) en verbonden aan het Steunpunt Gelijkekansenbeleid.

'Tekort van 12.000 bouwvakkers', kopte deze krant gisteren. Om gepensioneerde bouwvakkers en arbeiders die de sector verlaten te vervangen, zijn er jaarlijks 10.000 nieuwe krachten nodig. Tellen we er de extra arbeidskrachten bij die de groei van de sector met zich meebrengt en we komen op een tekort van 12.000 bouwvakkers. Enige tijd leek het erop dat de sterk geapprecieerde Poolse bouwvakkers soelaas zouden kunnen brengen. De Polen hebben door de band een goede naam - hardwerkend, deskundig en goedkoop - zowel in België als in andere landen van de EU-15 en dit niet alleen in de bouwsector. De kans om in Ierland of het Verenigd Koninkrijk door een Pools staatsburger bediend te worden in het restaurant of het hotel dat je bezoekt, is bijzonder groot. De groei van de Ierse economie gaat hand in hand met migratie. Indirect heeft de groeiende Ierse economie mee gezorgd voor een vermindering van de werkloosheid en een toename van de levenskwaliteit in nieuwe lidstaten zoals Polen.

De krapte op de Belgische arbeidsmarkt is er niet onverwacht gekomen. Eminente instellingen als de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en het bevolkingsfonds van de VN doen regelmatig oefeningen om in te schatten welke toekomst ons te wachten staat. Reeds in 1991 berekende de OESO dat België "om een numeriek stabiele bevolking te hebben" tegen 2025 jaarlijks 40.000 inwijkelingen nodig zou hebben. Om de afhankelijkheidsgraad stabiel te houden (de verhouding tussen het aantal werkenden en niet werkenden) zou een veel grotere instroom nodig zijn. Ook het VN-rapport replacement migration uit 2000 linkt een demografische evolutie met migratie en de arbeidsmarkt. Het verhaal is gekend: door een vergrijzende en tegelijkertijd ontgroenende maatschappij hebben we een blijvende nood aan arbeidskrachten.

De vraag is nu in welke mate we de toestroom naar de arbeidsmarkt kunnen garanderen. Er zijn een paar sporen. Ten eerste is er het spoor van de intra-europese mobiliteit en het aantrekken van Europese werknemers zoals de Polen. De huidige realiteit in Polen leert echter dat dit geen blijvende optie is. Ook in Polen ontstaat er een krapte op de arbeidsmarkt, met name in de bouwsector. Een deel van de arbeidsmarktposities in Polen worden door onder andere Oekraïners opgevuld. Door een zich wijzigende arbeidsmarkt in delen van Rusland ontstaan ook daar mogelijkheden die voor de vaak Russischsprekende Oekraïners aantrekkelijker zijn dan een tewerkstelling in Polen. De toestand is niet dramatisch, maar wel permanent aan veranderingen onderhevig. De situatie van de Polen is in die zin bijzonder dat ze een vrije toegang gekregen hebben tot onder meer de Ierse en Britse arbeidsmarkt, iets wat de nieuwe EU-landen Bulgarije en Roemenië niet kregen. Mogelijk is daar nog een (tijdelijk) potentieel in het geval de stroom arbeidskrachten uit Polen verder opdroogt.

Een andere mogelijkheid is asielzoekers toegang te geven tot de arbeidsmarkt. De aantallen die potentieel in aanmerking komen om de arbeidsmarkt te betreden, zijn echter niet bijzonder groot. Indien rekening gehouden wordt met het feit dat een deel van deze aanvragers geen arbeidsmarktperspectief hebben en dat een ander deel niet beschikt over de vereiste kwalificaties of eventueel een te hoog opleidingsniveau heeft voor de beschikbare betrekking. Een opening van de arbeidsmarkt voor asielzoekers kan een bijdrage leveren aan de afname van de spanningen op de arbeidsmarkt, maar zal er geen oplossing voor zijn.

Nog een onaangesproken bron zijn de personen zonder wettig verblijf, vaak illegalen genoemd, zij het dat een groot deel van hen wel op de informele arbeidsmarkt actief zal zijn. Hoe groot hun aantallen zijn, valt enkel te schatten. Regularisatie ligt evenwel nog steeds erg gevoelig. Een voordeel van een opening van de arbeidsmarkt voor deze groep, is dat ze er reeds vertrouwd mee zijn, zij het enkel met de schaduwzijde.

Andere mogelijkheden zijn enkel te vinden in de verhoging van de activiteitsgraad en het verhogen van de pensioenleeftijd of op zijn minst van de leeftijd waarop de Belgische bevolking de facto de arbeidsmarkt vaarwel zegt.

Indien geen van deze sporen leidt tot de benodigde arbeidskrachten kunnen de officieel nog steeds gesloten grenzen wel geopend worden voor werknemers van buiten Europa. Daar wacht een potentieel van meerdere miljoenen bereidwillige werknemers. Een regelgeving op Europees niveau om dit in goede banen te leiden, is geen overbodige luxe.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234