Zaterdag 16/10/2021

Vijf redenen waarom landbouw niets meer opbrengt

Landbouwers zijn ten einde raad over de lage prijzen voor hun melk, vlees, groente en fruit. Het protest van op de akkers en uit serres en stallen klinkt almaar luider. Hoe is het zover kunnen komen?

1. Economische crisisDe landbouwsector heeft zwaar te lijden onder de economische crisis. De export van een aantal producten verloopt moeizaam. Varkensvlees, groente en fruit, melkpoeder en boter vinden moeilijk afzet in het buitenland. De export krijgt klappen vooral door de dure euro. Dat gebeurt niet alleen buiten Europa. Ook binnen de Europese Unie zet de dure euro een rem op de export. Uitvoer naar niet-eurolanden in Midden- en in Oost-Europa en naar het Verenigd Koninkrijk loopt moeilijk. De dure euro zet niet alleen een rem op de export, het maakt bovendien dat buitenlands vlees, onder meer uit Argentinië, goedkoop kan worden ingevoerd. Nog een negatief gevolg van de economische crisis is de verschuiving in het koopgedrag van de consument. Er is duidelijk een trend naar goedkopere producten. Pluimvee komt bijvoorbeeld in de plaats van duurder rund- of varkensvlees.De terugval in de export en in de consumptie zorgt voor overschotten. Die geven aanleiding tot prijsdalingen, omdat aankopers kunnen afdingen op de prijs en de concurrentie kunnen laten spelen. Lagere prijzen zorgen doorgaans voor een hogere vraag. Maar dat is niet zo in de landbouwsector: de consument gaat niet meer eten als de prijzen dalen. In de landbouwsector kunnen kleine overschotten bijgevolg aanleiding geven tot forse prijsdalingen, met als gevolg dat boeren niet meer uit de kosten geraken. “Verkopen met verlies is verboden in België. Enkel landbouwers worden ertoe verplicht”, klaagde de Boerenbond onlangs aan. 2. Toenemende druk van distributiesectorDe bikkelharde strijd tussen warenhuizen om marktaandeel zorgt voor toenemende druk op de voedingsprijzen. Basisvoedselproducten worden zo goedkoop mogelijk aangeboden om klanten te lokken. Dat geldt niet alleen voor melk, maar ook voor groente en vlees. “In de hele Europese Unie is een honderdtal aankopers actief die in opdracht van de distributiesector aankopen verrichten. Zij bepalen de prijzen. De tientallen miljoenen Europese boeren staan machteloos tegenover hen”, zegt Gert Engelen van Vredeseilanden, een ngo die actief is in de landbouwwereld. De Boerenbond pleit voor een gedragscode voor faire handel in de voedselketen. “Zware kortingen op voedingswaren zouden verboden moeten zijn”, zegt voorzitter Piet Vanthemsche.3. Slachtoffer van liberaliseringDe boeren zijn het slachtoffer van de liberalisering van het Europees landbouwbeleid. Tientallen jaren lang schermde de Unie het gros van zijn landbouwsector af van de wereldmarkt. Met hoge douanetarieven werd de concurrentie buiten gehouden. En als dat niet voldoende was dan waren er nog tal van subsidies om de landbouwers en hun productie te ondersteunen. Vaak werd er te veel geproduceerd, met wijn- en melkplassen en boterbergen tot gevolg. Met exportsubsidies werden die overschotten dan gedumpt op markten buiten Europa. Tegen dat beleid rees heel wat protest, zowel binnen als buiten Europa. Grote landbouwproducenten zoals Brazilië of Australië vonden dat Europa zijn markt te veel beschermde. Ontwikkelingslanden verweten de Europese Unie hun landbouw met dumpingproducten te ontwrichten. Onder druk van de Wereldhandelsorganisatie is de EU de voorbije jaren begonnen met de liberalisering van zijn markt. Daardoor worden de Europese landbouwproducten afhankelijker van de prijzen op de wereldmarkt. Die kunnen fors schommelen. Bij een klein overaanbod kelderen de prijzen meteen. Een klein tekort kan de prijzen meteen weer de hoogte in jagen, zoals in 2008. Maar anno 2009 zitten de prijzen weer in de kelder en weten miljoenen boeren niet meer van welk hout pijlen te maken. De prijzen die ze voor hun producten krijgen liggen ver onder de productiekosten. Ze moeten geld opleggen om te kunnen produceren. “De Europese landbouw moet voortaan competitief en performant zijn op de wereldmarkt. Maar die prijzen liggen te laag in vergelijking met de productiekosten. Daardoor wordt de sector niet meer aantrekkelijk. De prijsschommelingen zorgen voor grote instabiliteit, terwijl het onduidelijk is of er in de toekomst nog subsidies overblijven”, zegt Engelen. “Onze landbouwers worden blootgesteld aan de wereldmarkt, terwijl ze daar niet kunnen concurreren. De kosten van de Europese landbouw liggen veel hoger, onder meer door de strengere eisen die worden gesteld op het vlak van dierenwelzijn en voedselveiligheid. Europa geeft te veel toe”, zegt Vanthemsche. 4. Te veel concurrentieMelkveehouders werden de voorbije jaren beschermd door melkquota, die iedere producent een vaste afzet garandeerde. Dat systeem wordt vandaag geleidelijk afgebouwd. Tegen 2015 loopt het stelsel ten einde en wordt de sector geliberaliseerd. Dat zorgt voor schaalvergroting in de sector. Grote melkveehouders kopen quota van kleinere boeren op en wapenen zich voor de vrijmaking van de markt. De kleinere boeren vallen uit de boot. Niet alleen in de melkveehouderij. Ook in andere landbouwsectoren, zegt Engelen. “Europa evolueert naar een grootschalige industriële landbouw, waarin enkel plaats is voor de sterkste landbouwers. Familiale landbouw komt in de verdrukking. Per minuut verliest een landbouwer in Europa zijn baan. Het wordt tijd om het aanbod beter te beheersen, consumptie en productie beter op elkaar af te stemmen en de markt met hoge douanetarieven opnieuw te beschermen.”5. Te weinig creativiteitDe boeren produceren te veel bulk. Ze diversifiëren te weinig. Ze creëren te weinig toegevoegde waarde en kijken te weinig naar de markt. Die opmerking geldt in de eerste plaats voor de zuivelsector, waar de prijzen tot op een bodemniveau zijn gezakt. In vergelijking met Frankrijk en Nederland wordt er te weinig ingezet op de productie van kaas, yoghurt of ijs, waarmee hogere prijzen kunnen worden bedongen. Het ontbreekt de melkveehouders aan initiatieven om eigen merknamen te creëren. Dat de creatie van een eigen merk de sector nochtans vooruit kan helpen bewijst een aantal Belgische succesverhalen in de land- en tuinbouw. De verkoop van tomaten en sla onder de merknaam Flandria kent een groot succes in binnen- en buitenland. Ook voedingsbedrijven zoals Lotus (koekjes) en Ter Beke (lasagnes, worst) scoren goed.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234