Maandag 20/01/2020

TED

Vijf lessen van de zoon van een terrorist: "Je kiest zelf wie je wil zijn"

Zak Ebrahim. Beeld Wouter Van Vooren

‘Een verhaal van keuzes’, zo luidt de ondertitel van De zoon van een terrorist, het boek van TED-spreker Zak Ebrahim. Want iedereen kan keuzes maken, zegt hij – zelfs als je opgroeit met een fundamentalistische vader die levenslang kreeg voor het plannen van verschillende aanslagen.

Toets je vooroordelen aan de werkelijkheid

Enkele maanden voor Nosair, de vader van Zak Ebrahim, in 1990 zou worden gearresteerd voor de moord op de New Yorkse rabbi Meir Kahane, nam hij zijn zoon mee naar een schietbaan op Long Island. Zak was zeven, kreeg een ­ge­weer in de handen gedrukt en haal­de de trekker over. Zijn laatste schot raakte het lampje boven de roos. De vonk die ontstond, stak de hele roos in de fik. “Ibn abu”, sprak Nosair goedkeurend. “Zo vader, zo zoon.” Vrienden van Nosair die erbij waren, lachten hartelijk. Later zouden die mannen een busje met 700 kilogram explosieven in het World Trade Center binnenrijden: bij de ontploffing kwamen zes ­mensen om.

Dat is het milieu waarin de kleine Zak opgroeit en hem onbewust beïnvloedt. Ook nadat Nosair in de cel belandt en zijn familie met hem breekt, blijft de radicaal-islamitische visie van zijn vader aanwezig in zijn denkpatronen. Tot hij in 2000 deelneemt aan een jeugdconventie en op het einde van het project ontdekt dat de nieuwe vriend die hij er maakte een Jood is. En dat die jongen niet de baarlijke duivel blijkt te zijn voor wie zijn vader hem waarschuwde. 

Ebrahims ogen gaan verder open als hij een vakantiejob doet in een pretpark. Enkele van zijn collega’s zijn homo en hij kan het met elk van hen goed vinden. “Het is heel onnatuurlijk voor mij om mensen die vriendelijk zijn anders te behandelen dan hoe ik zou willen worden behandeld”, zegt Ebrahim in zijn TED-talk. “Daardoor kon ik de stereotypen die mij als kind werden aangeleerd, tegenover echte ervaringen en interactie zetten.”

Inspiratie komt uit onverwachte hoek

Nadat zijn vader in de cel vloog, vond Ebrahim een nieuw vader­figuur op de televisie. In zijn TED-talk vertelt hij hoe hij elke avond afstemde op The Daily Show, een satirisch actuaprogramma dat werd gepresenteerd door Jon Stewart, een Jood.

“Elke avond dwong hij me om intellectueel ­eerlijk te zijn met mezelf”, zegt Ebrahim. Stewart hielp hem inzien dat iemands ras, religie of seksuele geaardheid niets te maken hebben met “the ­content of their character”zoals Martin Luther King het noemde.

“Het feit dat een joodse komiek meer had gedaan om mijn wereldbeeld positief te beïnvloeden dan mijn eigen extremistische vader, ontgaat me niet.”

Haten is vermoeiend

Ebrahim legde zijn moeder, een lieve schooljuf, zijn nieuwe inzichten voor. Nadat hij zijn uitleg had gedaan, keek ze hem aan “met de vermoeide ogen van iemand die in haar leven meer dan haar deel aan dogmatisme had meegemaakt”, zegt Ebrahim. Dan zuchtte ze: “Ik ben het haten moe”. Haar zoon besefte dat het gewoon ontzettend veel moeite moet kosten om te ­blijven haten. Al die energie, daar kun je beter wat anders mee doen.

Geweldloosheid is geen passiviteit

Van de speelplaats tot de resorts van Temptation Island: onder ons dunne laagje beschaving grijpen we nog altijd gemakkelijk naar geweld om conflicten op te lossen. Wie dat niet doet, wordt verweten passief te blijven of zich een slachtofferrol aan te meten. Klopt niet, zegt Ebrahim.

“Geweldloosheid betekent dat je je tegenstanders als mens blijft zien”, schrijft hij. “Dat je de behoeften en angsten erkent die je met hen deelt en dat je toewerkt naar ­verzoening, niet naar vergelding.”

Je bent meer dan je bloed

Die “ibn abu” van zijn vader heeft Ebrahim lang achtervolgd. Met een vader die schouderdiep in een vergevorderd plan zat om ­duizenden doden te maken en naar alle waarschijnlijkheid een rabbi in koelen bloede heeft ­omgelegd, is dat geen aangenaam vooruitzicht.

Ebrahim had alles mee om zelf moslimfundamentalist te worden. Maar, zo schrijft hij in zijn boek, “zelfs als je sinds je geboorte bent opgevoed in haat, als je vervormd en tot wapen bent gemaakt, kun je kiezen wie je wilt zijn”.

Zak Ebrahim is niet zijn echte naam: de hele familie heeft een nieuwe naam aangenomen om afstand te kunnen nemen van Nosair. Zijn TED-talk sluit hij af met de woorden: “Ik ben mijn vader niet”.

In zijn boek geeft hij daar nog een draai aan, als een FBI-agente die destijds op de zaak van zijn vader zat hem vertelt dat ze zich altijd had afgevraagd wat er van zijn kinderen was geworden. Ebrahim: “We zijn zijn kinderen niet meer”.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234