Dinsdag 29/11/2022

AchtergrondDuurzaamheid

Vijf ketens doorgelicht: dit zijn de duurzaamste supermarkten

null Beeld Anton Coene
Beeld Anton Coene

Welke supermarkt is het duurzaamst? Twee ketens halen een betere score dan de andere drie. Al liggen de resultaten dicht bij elkaar en is er voor álle grote spelers nog veel werk aan de winkel, zo blijkt uit nieuw onderzoek. ‘Het plantaardige aanbod verhogen is slechts een deel van het verhaal.’

Dieter De Cleene

Wat is onderzocht?

In welke mate dragen supermarkten bij tot een duurzaam voedselsyteem? Dat is de centrale vraag achter de Superlijst Milieu, een initiatief van de Nederlandse duurzaamheidsdenktank Questionmark en een schare ngo’s, waaronder Rikolto, Bond Beter Leefmilieu en BOS+.

De Superlijst analyseert het aanbod, de promoties en het beleid van de vijf grootste supermarkten in ons land - Delhaize, Colruyt, Aldi, Lidl en Carrefour -, samen goed voor een marktaandeel van meer dan 80 procent. “Supermarkten kunnen een belangrijke hefboom zijn in de verduurzaming van onze voeding”, zegt Erik Mathijs, expert duurzame voedselsystemen aan de KU Leuven, en als adviseur betrokken bij het onderzoek. “We kopen er het gros van ons voedsel, en door de manier waarop ze hun producten aanbieden en promoten, hebben ze een grote impact op wat we precies eten.”

De Superlijst kijkt naar drie aspecten die belangrijk zijn bij de overgang naar een duurzamer voedselsysteem: onze vleesconsumptie verminderen, voedsel duurzaam produceren en voedselverspilling vermijden.

Delhaize en Lidl komen als koplopers uit de bus, Colruyt en Aldi als middenmoters en Carrefour als rode lantaarn. Doorgaans scoren de supermarkten op elk onderdeel minder dan een kwart van de maximale score die ze zouden kunnen halen. Algemeen geldt dat verschillen tussen de supermarkten klein zijn, en de marge voor verbetering groot is. “Supermarkten kunnen veel meer doen voor het milieu en het klimaat”, zegt Jelle Goossens (Rikolto).

Vlees: het mag ietsje minder zijn

Onze vlees- en zuivelconsumptie heeft door de uitstoot van broeikasgassen en stikstof en door de grote hoeveelheid land die ervoor nodig is een grote impact op klimaat, milieu en biodiversiteit. Momenteel halen we ongeveer 60 procent van onze eiwitten uit dierlijke producten, en 40 procent uit planten. Met de Green Deal Eiwitshift wil de Vlaamse overheid die verhouding omdraaien tegen 2030. Hoewel de supermarkten die doelstelling hebben onderschreven, doen ze volgens de Superlijst te weinig om dat te bewerkstelligen.

Uit het onderzoek blijkt dat supermarkten bijna drie op de vier voorverpakte vleesproducten verkopen in porties van meer dan 100 of zelfs 150 gram. Bieden ze eiwitrijke producten in promotie aan, dan gaat het in zeven van de tien gevallen om vlees of vis. Twee op drie kant-en-klare maaltijden bevatten dierlijke eiwitten. “Zo stimuleert het assortiment een grote consumptie van niet-duurzame dierlijke eiwitten”, zegt Goossens.

In de categorie vleesvermindering loopt Delhaize voorop met zijn relatief uitgebreid gamma vegetarische producten. “Maar het plantaardige aanbod verhogen is slechts een deel van het verhaal”, zegt Goossens. “We missen inspanningen en duidelijke doelstellingen om tegelijk de vleesverkoop te verminderen.”

Duurzame producten: verre van de norm

Is uw bloemkool, (oversized) varkenslapje of pot choco duurzaam? Dat moet u zelf maar uitzoeken. “Supermarkten leggen de verantwoordelijkheid om duurzame keuzes te maken bij de consument”, zegt Goossens. “Terwijl we zouden willen dat het hele assortiment duurzaam is. Maar duurzame producten zijn niet de norm.”

Het is echter niet geheel duidelijk wat ‘duurzame voeding’ precies inhoudt. ‘Lokaal’ is een vaak gebruikt criterium. Supermarkten geven te weinig informatie over de herkomst van producten, besluit de Superlijst. Al is de relevantie daarvan beperkt. Die ingevlogen zongerijpte mango uitgezonderd, weegt wát u eet en hoe dat is geproduceerd zwaarder door in de milieu-impact dan transport.

Slechts een klein deel van het assortiment draagt een duurzaamheidslabel. Maar labels zoals het bio-label zijn evenmin zaligmakend, omdat biolandbouw door de lagere opbrengsten meer ruimte in beslag neemt. “Over wat precies duurzaam is, bestaat geen consensus”, zegt Mathijs. “Er is nood aan algemeen aanvaarde standaarden.”

Een specifiek aandachtspunt is ontbossing bij de teelt van soja voor veevoeder, palmolie en cacao. “Supermarkten concentreren zich op hun huismerken”, zegt Pieter Van de Sype (BOS+). “Maar ze zouden ook van andere leveranciers de garantie moeten eisen dat hun producten niet tot ontbossing hebben geleid.”

In deze categorie kaapt Lidl de eerste prijs weg, omwille van zijn transparantie over de herkomst van groenten en fruit en concrete doelstellingen om ontbossing te beperken.

Voedselverspilling: gebrek aan concrete doelen

Jaarlijks gaan in Vlaanderen honderdduizenden tonnen voedsel verloren. Supermarkten dragen daartoe bij wanneer ze producten niet tijd verkocht krijgen, of consumenten er met bulkverpakkingen en ‘2+1 gratis’-acties toe aanzetten meer te kopen dan ze tijdig op kunnen. De Superlijst ging na in hoeverre supermarkten concrete en meetbare plannen hebben om voedselverspilling te verminderen.

Alle supermarkten zijn zich bewust van hun rol en ondernemen op de ene of andere manier actie, bijvoorbeeld door producten waarvan de vervaldatum nadert met korting te verkopen of overschotten te doneren. “Maar algemeen ontbreekt het aan duidelijke rapportering en meetbare doelstellingen”, zegt Goossens. Delhaize eindigt hier als enige supermarkt met een duidelijk actieplan als eerste.

Lees ook

‘80 procent van het supermarktaanbod is aantoonbaar ongezond’: waarom de supermarkt soms ook superongezond is

‘Vlees is simpelweg te goedkoop’: waar blijven de ‘eerlijke prijzen’ voor vleesvervangers?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234