Zaterdag 25/09/2021

Islam

Vijf inzichten bij de reeks 'Islam in de seculiere staat'

Barbara Debusschere. Beeld Tim Dirven
Barbara Debusschere.Beeld Tim Dirven

Barbara Debusschere en Lode Delputte zijn redacteur bij De Morgen.

Terreur, medeburgers die zichzelf afscheiden in een streng-religieus bestaan, een futloze samenleving waar populisten garen uit spinnen: het kan anders, zo zweren de moslims en post-moslims in onze reeks 'Islam en seculiere staat' (DM 6-10/3). Maar dan moeten we ons samen engageren. Vijf inzichten op een rij.

1. Weten over wie we spreken

‘Waar blijven de gematigde moslims?’ De vraag klinkt luid maar blijft onbeantwoord. Dat komt omdat we elkaar te weinig kennen. Wat is een gematigde moslim ook? Hij of zij kan voor of tegen de hoofddoek zijn; gelovig, randgelovig of niet-gelovig; zich pro- of anti-westers opstellen. Een minderheid binnen de gematigden vormen de liberale en seculiere moslims. Zij hebben een broertje dood aan religieuze radicalen.

Naast deze moslims, die even verscheiden als verdeeld zijn, staat een grote groep conservatieven. Zij zijn strak in de leer maar dringen zich niet per se op. De islamisten, die dat wel doen, blijven een kleine groep, de gewapende jihadisten zijn met nog minder. De realiteit erkennen en weten over welke moslims we spreken: in de strijd tegen het radicalisme is het geen luxe.

2. De meerderheid blijft conservatief

Veel interpretaties van de Koran houden het midden tussen bijgeloof en onwetendheid. Niet elke vorm van conservatisme is debet aan de islam. Toch zitten ook in de islam enkele problematische concepten, zoals het martelaarschap en de belofte van het paradijs. Problematisch omdat islamisten geen andere lezing erkennen dan de letterlijke.

Lode Delputte. Beeld Thomas Vanhaute
Lode Delputte.Beeld Thomas Vanhaute

Veel moslims houden er een traditioneel wereldbeeld op na, zoals dat hier in de jaren vijftig nog bestond. Of het nu homoseksualiteit, euthanasie of de westerse levensstijl betreft, conservatieve moslims zullen niet snel ethisch liberaal worden. Wel ontwaren onze gesprekspartners een prille evolutie.

3. Seculiere moslims zijn moediger dan niet-moslims

Abdellah Taïa, Loubna Abidar, Nawaz Maajid of Sam Touzani: een voor een getuigen ze van religieuze druk, van verbale en fysieke aanvallen, van doodsbedreigingen zelfs. Belangrijk is dat ze allemaal bereid zijn stand te houden. De islam moet van binnen af hervormd worden, zeggen ze, de radicalen hebben níét gewonnen.

Seculiere moslims willen blijven tonen dat je gelovig en liberaal kunt zijn, gelovig én gay, gelovig én vrij. Ze beklemtonen dat je de islam persoonlijk kunt interpreteren, en gelovig kunt zijn terwijl je de mensenrechten boven de religie stelt.

4. Onze eigen enge kijk versterkt het radicalisme

Als wij ervan uitgaan dat ‘de moslims’ onze waarden niet delen, verdringen we de velen die dat wel doen. Als we het onderscheid tussen radicalen, conservatieven en gematigden niet maken, drijven we nog meer ontgoochelde jongeren in de armen van haatpredikers. Als we verhullen dat islamistische terreur ook met islam te maken heeft, ontnemen we hervormers die net dat probleem willen aanpakken alle steun.

5. De dialoog als enige verdediging

Een ideologie zwak je niet af door je er een weg doorheen te blaffen. Maar hoe overstijgen we het eindeloze gesteggel over hoofddoeken en handen die niet geschud worden? Hoe trekken we ons op uit het moeras van de identiteitsoorlog?

In de eerste plaats door in te zien dat moslims een minderheid zijn. Minder dan 7 procent van de Europeanen is moslim (Pew Research, januari 2011), wat sommige politici en Facebook-betweters daar ook over beweren.

Door de uiteenlopende groepen van moslims te zien en te erkennen dat het westerse verhaal niet altijd bij hen aanslaat.

Door onze eigen fouten te corrigeren. Hoewel ze erg kritisch zijn voor de radicale islam, vaak voor de islam tout court, vragen onze interviewees dat iedereen voor eigen deur veegt. Zij om korte metten te maken met anti-emancipatorisch denken, wij om de jongeren in de samenleving reële kansen te bieden en discriminatie, vooroordelen en racisme actief te bestrijden.

Door Saudi-Arabië nieuwe spelregels op te leggen. De Grote Moskee in Brussel kon jaren lang gif spuwen. In naam van de economische belangen hebben we de Saudische invloed geen strobreed in de weg gelegd.

Door de seculieren de hand te reiken maar ook door met de conservatieven samen te werken. Zowal Nawaz Maajid, Sam Touzani als Yamila Idrissi pleiten voor een proactieve rol voor rechtsstaat en mensenrechten: tot daar en niet verder.

Door problemen assertief, niet agressief te benoemen. In de samenleving moeten de wereldse wetten boven de goddelijke staan, dat kunnen ook conservatieven bevatten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234