Zaterdag 16/01/2021

Vijf experts over De Liefde

Liefde, met de grote L. Het is een 'begrip' dat meer dan eens wordt omschreven als onvoorwaardelijk, maar dat evengoed wordt gelinkt aan toiletten, fastfood en Hollywood. Zelfs op Valentijnsdag.

Antoon Vandevelde (60), filosoof

'Je blijft niet verliefd als je een wc deelt'

Binnen zat de zaal propvol, maar buiten, in een park in Avignon, was er nog plaats om mee te luisteren. Het was daar dat Antoon Vandevelde op een groot scherm hoorde hoe de Franse filosoof Alain Badiou naar de liefde keek. Gezeten in het gras noteerde Vandevelde het met potlood op zijn papieren: liefde is gegrepen worden door een gebeurtenis en daarna je hele leven trouw blijven aan die gebeurtenis.

"Ik word stilaan een oude man, dus die theorie wordt alsmaar belangrijker voor mij", vertelt de decaan van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (KU Leuven) nu.

Nochtans heeft Vandevelde maar te kiezen uit de filosofische theorieën over liefde. De klassieke filosofen Plato en Socrates hadden bijvoorbeeld al een uitgesproken mening over wat dat grote woord precies inhoudt. Liefde is het begeren van wat je zelf niet hebt, meenden ze. "Liefde leeft volgens hen dus van de afwezigheid van de geliefde", vat Vandevelde samen. "Ik zeg mijn studenten daarom altijd dat ze best even in het buitenland gaan studeren. Dan kunnen ze van daaruit smachtende liefdesbrieven schrijven naar hun vriend of vriendin. Want je kunt niet verliefd blijven op iemand waarmee je de badkamer en de wc deelt."

Of misschien ook wel. Na kritiek van onder anderen Spinoza kwamen filosofen namelijk met een theorie die zich afzet tegen die van de klassieke filosofen. Liefde ligt net in het genieten van de aanwezigheid van de ander. Het is naast hem of haar zitten en uren naar zijn of haar gelaat kijken. Dat was het idee. "Elke theorie haalt een dimensie van de liefde aan. Ze sluiten elkaar dus niet uit", verklaart Vandevelde. "Filosofen expliciteren trouwens meestal wat mensen eigenlijk al wisten. Maar dat betekent niet dat daardoor de betovering van de liefde voor ons wegvalt. Bij mij toch niet."

Petra De Sutter (49), fertiliteitsexpert

'Kinderen zijn een ander soort liefde'

Dat liefde nooit veraf is in haar werk, steekt Petra De Sutter, hoofd van de afdeling reproductieve geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis in Gent, meteen van wal. Alleen moeten koppels die bij haar aankloppen vaak vaststellen dat liefde niet voldoende is. Of toch niet om zelf kinderen te krijgen. "

Veel mensen zien kinderen nog altijd als de bekroning van hun liefde. Ik kan je verzekeren dat dat romantisch idee snel verdwijnt als je hier start met een behandeling en niets nog aan het toeval wordt overgelaten."

Maar de liefde blijft, in veel gevallen. Ook de liefde voor het kind dat nog niet is verwekt. "Al gaat het vaak eerder om een fantasie, want vooraf denken mensen er bijvoorbeeld niet aan dat ze 's nachts zullen moeten opstaan om voor hun baby te zorgen. De realiteit zet hen meestal met hun voeten op de grond, waardoor hun fantasie plaats maakt voor een ander soort liefde. Een soort liefde die daarom niet minderwaardig is."

Zo nuchter kijkt De Sutter naar alle soorten liefde, volgens haar misschien ook door het ouder worden. "In mijn puberteit geloofde ik ook nog dat mensen een ideale partner vinden en voor altijd samenblijven. Het leven leert dat dat niet altijd het geval is. Het is een pijnlijke bewustwording dat dat romantische idee eerder iets is uit de literatuur en uit Hollywoodfilms, iets dat onze westerse wereld van liefde heeft gemaakt."

Toch wil de fertiliteitsexpert niet negatief zijn, "want verliefdheid en de gedrevenheid die mensen daardoor aan de dag leggen, behoren tot mooiste dingen die er zijn. Ook al ben ik me ervan bewust dat die gevoelens in de hersenen worden geactiveerd door chemische stoffen en reacties, wil dat niet zeggen dat ik het gevoel van liefde onderschat. En, ook ik kijk graag naar een film met een happy ending."

Jürgen Mettepenningen (37), theoloog

'Liefde laat geen ruimte voor angst'

Liefde is een goddelijke deugd, zegt theoloog Jürgen Mettepenningen (KU Leuven) beslist. Op basis van het evangelie ziet hij het als zijn taak om God en zijn naasten lief te hebben. Niet altijd een gemakkelijke taak, zo moet Mettepenningen toegeven. "Daarom heeft liefde voor mij ook vele gestaltes. Ik kan ze evengoed uitdrukken door op straat naar iemand te knikken, door iemand wat aandacht te geven, door de ander te belonen met een schouderklopje."

Mettepenningens grote voorbeeld daarin? Jezus zelf. "Ik spiegel me dagelijks aan de handelingen van Jezus. Zo toets ik ook de manier waarop ik omga met liefde af aan de manier waarop hij dat deed." Zonder Jezus als inspiratie zou het volgens Mettepenningen veel lastiger zijn om iedereen lief te hebben. "Het is soms gemakkelijker om mensen die je persoonlijk niet liggen te negeren dan om je liefde met hen te delen. Toch zoek ik ondertussen manieren om ook hen mijn liefde te tonen. Al is het soms maar door eens niet mee te roddelen."

Dat laatste is niets vergeleken met de onvoorwaardelijke liefde die Mettepenningen naar eigen zeggen voelt voor zijn echtgenote en zijn drie kinderen. "Die liefde is zo persoonlijk. Het is mooi om te zien hoe zij ook van mij houden. Ondanks mijn gebreken en dankzij mijn goede kanten", aldus de theoloog.

Maar bang om dat allemaal te verliezen, wordt hij er niet van. "Liefde laat geen ruimte voor angst", antwoordt Mettepenningen. Hij leent het citaat van Johannes uit het Nieuwe Testament, die het in een van zijn brieven noteerde. "Dat citaat liet ik inkaderen, het hangt nu in ons huis. Want liefde zorgt er niet voor dat je angstig wordt. Liefde zorgt er net voor dat je vertrouwen krijgt in andere mensen en dat je samen met hen de toekomst tegemoet wilt", besluit Mettepenningen.

Annick Ruyts (49), programmamaakster

'Liefde lijkt soms een wegwerpproduct'

We zagen haar voor de programma's Grenzeloze liefde en Tot aan de maan en terug al overal ter wereld opduiken, maar zelden zonder een verliefd stel aan haar zijde. Als er iemand het geheim van De Liefde heeft ontcijferd, moet het dus Ruyts wel zijn. "Goh, tijdens het draaien van die programma's merkte ik vooral dat liefde heel veel kan overwinnen. Als er magie is tussen mensen, overbruggen ze moeiteloos de grootste verschillen."

Al blijkt magie niet voldoende om een relatie te doen werken, zo merkte Ruyts ook. "In de voorbije reeks van Tot aan de maan en terug ontmoette ik een intellectuele vrouw die was gevallen voor de charmes van een man die in een bergdorp woonde. Zij besefte al snel dat zij en haar partner een gezamenlijk project nodig hadden. Anders zouden ze wel passie kunnen voelen, maar geen langdurige liefdesrelatie kunnen aangaan."

Niet alleen de liefde van anderen deelt Ruyts graag met de buitenwereld. Ze toont naar eigen zeggen ook de mensen in haar eigen omgeving meer dan regelmatig haar liefde voor hen. "Ik kom zelf ook uit een heel warm nest. Als kind wist ik daardoor dat ik graag werd gezien en dat zorgde voor een veilige basis. Ik hoop dat het besef dat ik onvoorwaardelijk van hen houd mijn echtgenoot en kinderen ook een fijn gevoel bezorgt."

Maar dat liefde niet altijd en overal zo onvoorwaardelijk is, zag Ruyts ook al in haar omgeving. "We leven in een fastfoodmaatschappij. Daarin lijkt ook liefde soms een wegwerpproduct. Al is het niet gemakkelijk om uit elkaar te gaan. Ook dat heb ik ondertussen wel gezien." Ruyts laat het voorlopig niet te veel aan haar hart komen. "Ik hoop natuurlijk dat alle liefde in mijn leven voor eeuwig is, maar ik ben me ervan bewust dat ik er nu van moet genieten. En dat doe ik alle dagen."

Steven Laureys (44), neuroloog

'Beter hersentjes dan hartjes op Valentijnsdag'

Bericht aan Valentijns-dagadepten en romantische zielen: sla dit stukje misschien even over. Als mens, echtgenoot en vader denkt Steven Laureys er misschien niet anders over dan u. Maar als neuroloog aan de ULG beseft hij namelijk maar al te goed dat liefde zich niet afspeelt in het hart, maar in de hersenen. "Mensen zouden de hartjes die ze ophangen met Valentijnsdag beter vervangen door hersentjes", glimlacht Laureys.

Wat volgens hem niet betekent dat liefde zijn dagelijks leven niet kan beïnvloeden. "Vergelijk het met een regenboog. We weten uit de lessen fysica hoe een regenboog ontstaat, maar toch blijft het iets onverklaarbaar moois om naar te kijken. Zo voelt het voor een neuroloog soms ook alsof zijn hart sneller slaat en er vlinders in zijn buik rondvliegen. Alleen beseft hij hoe dat komt."

Niet erg, vindt Laureys. Het besef dat liefde zich in de hersenen afspeelt, zorgt naar zijn mening net voor een extra dimensie. "Er zijn wetenschappers die beweren dat liefde een van die gevoelens is die we nooit helemaal zullen begrijpen. Daar ben ik het niet mee eens." Hoe sneller de hersenactiviteit die liefde opwekt helemaal is ontleed, hoe beter zelfs, meent Laureys. "Dan zullen we bijvoorbeeld mensen met extreem liefdesverdriet beter kunnen helpen."

Mooi, maar kan Laureys dat vandaag niet beter allemaal even verzwijgen? Of alvast voor zijn echtgenote? "Zij zal wel zeggen dat ik wat vaker romantisch mag zijn, maar dat ligt niet aan mijn beroep", lacht de neuroloog. "Tijdens een romantisch etentje vertel ik haar niet over hoe hormonen op dat moment huis houden in ons lichaam. In mijn studententijd was dat wel even anders. Toen analyseerde ik mijn eigen functioneren altijd, ook als het om liefde ging. Maar ik merkte snel dat ik beter een andere weg koos."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234