Zondag 15/12/2019

Aanslag Teheran

Vijf aanslagplegers Teheran zijn Iraniërs en waren eerder actief voor IS

Leden van de Iraanse Revolutionaire Garde bewaken het parlement. Beeld AFP

Vijf van de gearresteerde daders van de aanslagen gisteren in Teheran hebben eerder met Islamitische Staat aanslagen gepleegd in Mosul (Irak) en Raqqa (Syrië). De vijf mannen zijn afkomstig uit Iran, meldde het Iraanse ministerie van Inlichtingen vandaag.

Iran heeft niets te duchten van Islamitische Staat, pochte generaal Ramazan Sharif, woordvoerder van de Revolutionaire Garde, nog begin dit jaar. "IS kan in Iran nog geen stuk vuurwerk afsteken." Gisteren werd Sharifs ongelijk zeer waarschijnlijk aangetoond. Twee groepen zelfmoordterroristen vielen in Teheran doelen aan van grote symbolische betekenis.

Als vrouw verklede mannen drongen bewapend het parlement binnen, schietend met kalasjnikovs. Een van hen liet, terwijl de volksvertegenwoordiging in vergadering bijeen was, zijn zelfmoordvest ontploffen. Vrijwel tegelijkertijd blies een zelfmoordterrorist zich op in het mausoleum van de vader van de revolutie, ayatollah Khomeini. De Islamitische Republiek was in het hart getroffen.

De dubbele aanslag, waarbij naast enkele van de daders zeventien doden vielen en ruim veertig mensen gewond raakten, werd al snel opgeëist door IS. De vijf gearresteerde mannen waren volgens het ministerie van Inlichtingen in augustus vanuit Syrië en Irak teruggekeerd naar Iran, onder leiding van een commandant van Islamitische Staat. Zij wisten te ontsnappen toen de autoriteiten hun cel oprolden.

De arrestanten hadden volgens het ministerie 'al geruime tijd banden met het wahabisme', de Saoedische variant van de islam. Een directe aantijging aan het adres van Saoedi-Arabië bevatte de mededeling echter niet.

Zondebok

Woensdag had de Revolutionaire Garde, het Iraanse militaire elitekorps, gesuggereerd dat Saoedi-Arabië achter de aanslagen zat. Die werden immers gepleegd nog geen week nadat de Amerikaanse president Donald Trump en 'de achterlijke leiders' van het soennitische buurland Iran aanwezen als sponsor van het internationaal terrorisme. 'Het feit dat IS de verantwoordelijkheid heeft opgeëist, bewijst dat zij (de Saoedi's - red.) betrokken waren', aldus de verklaring.

Het aanwijzen van Saoedi-Arabië als zondebok van alles wat fout gaat, is in Teheran dagelijkse kost, maar vooralsnog is de beschuldiging van de Revolutionaire Garde niet door de Iraanse regering overgenomen. Gebeurt dat wel, dan zou dat de verhouding tussen de aartsrivalen Iran en Saoedi-Arabië verder op scherp zetten. Mogelijk willen de conservatieve gardisten de zojuist herkozen gematigde president Hassan Rouhani voor het blok zetten.

Als IS inderdaad de aanslagen heeft gepleegd, is dat niet gebeurd zonder voorafgaande waarschuwing. De organisatie heeft de propaganda tegen Teheran flink opgevoerd. Het IS-tijdschrift Rumiyah (Rome) werd de afgelopen maanden enkele malen in het Perzisch vertaald en in maart publiceerde IS een video in het Perzisch, waarin de soennitische minderheden in Iran worden opgeroepen in opstand te komen tegen het ayatollah-regime en 'het pad van de jihad' te kiezen.

Burgers proberen het Iraanse parlement te ontvluchten, met behulp van politieagenten. Beeld EPA

Tegenstrijdig

De Iraanse regering doet al jaren of IS voor Iran geen acuut gevaar vormt. Het leger en de Revolutionaire Garde beweren de veiligheid van het land te kunnen garanderen. IS slaagt er volgens hen niet in Iran binnen te dringen, aangezien rond het land een veiligheidszone van 40 kilometer is afgebakend. Met elke terrorist die zich daarbinnen waagt, zal korte metten worden gemaakt. 'Er is geen reden tot bezorgdheid', zei minister van Binnenlandse Zaken Mahmoud Alavi een jaar geleden.

De autoriteiten geven echter steeds een tegenstrijdige boodschap af. Tegelijkertijd laten ze namelijk - in een poging te laten zien dat ze er bovenop zitten - met grote regelmaat weten aanslagen te hebben verijdeld en terroristische cellen te hebben opgerold. In juli 2016 bijvoorbeeld arresteerde het leger volgens de Teheran Times veertig leden van een terroristische groep met snode plannen die in het oosten van het land een tunnel van 40 meter had gegraven. 'Er gaat geen week voorbij zonder veiligheidsoperatie', volgens minister Alavi.

Daarbij gaat het echter vrijwel altijd om militanten afkomstig uit bevolkingsgroepen in enkele van de buitengewesten van Iran, in het bijzonder de provincies Balochistan, Ahwaz en Koerdistan. Daar, in het zuiden en westen van het land, wonen soennitische minderheden die zich door de sjiitische regering achtergesteld voelen. Van de Iraanse bevolking is 10 procent soennitisch. 'De regering doet al decennia te weinig om die gemarginaliseerde groepen tegemoet te komen', zegt Alex Vatanka van het Middle East Institute in New York.

Internationaal jihadisme

Met name de organisatie Jundullah in Balochistan voert sinds 2005 regelmatig aanslagen uit. De groep heeft contacten met de Afghaanse Taliban en met extremisten in het aangrenzende Pakistan. Sinds 2012 is een afsplitsing, Jaish ul-Adl, zeer actief. Op 26 april nog doodde de groep negen Iraanse grenswachten.

Vrijwel alle 'terreurcellen' die de Iraanse veiligheidstroepen regelmatig zeggen op te rollen, zijn gelieerd aan dergelijke organisaties. Maar tot nu toe bleven hun activiteiten beperkt tot de afgelegen gebieden. Nooit is gebleken dat zij hun strijd hebben verplaatst naar de hoofdstad. 'De aanslagen van woensdag zijn echt van een andere orde', zegt Vatanka. 'Alles wijst op internationaal jihadisme.'

Dreiging neemt sterk toe

Het is echter geen kwestie van óf Iraanse separatisten óf internationale jihadisten. Mogelijk heeft IS radicale elementen in de provincie gerekruteerd en ingezet voor zijn eigen doeleinden. Het Iraanse ministerie van Binnenlandse Zaken wees onlangs al op verhoogde IS-activiteit in de buitengebieden.

Ely Karmon van het International Institute for Counter-Terrorism in Tel Aviv publiceerde maandag een artikel waarin de gebeurtenissen in Teheran van twee dagen later min of meer worden aangekondigd. Gezien de rol van Iran en zijn bondgenoten in Syrië en Irak neemt de dreiging van IS voor Iran sterk toe, stelt Karmon.

Nadrukkelijk wijst hij - onder de kop 'IS en de soennitische separatisten richten hun pijlen op Iran' - op de mogelijkheid van connecties tussen jihadisten en provinciale militanten. 'Cellen van IS', schrijft Karmon, 'zouden kunnen samenwerken met soennitische separatistische bewegingen in Ahwaz, Koerdistan en Balochistan, en zo de efficiëntie en dodelijkheid vergroten van aanslagen in Iran en mogelijk in Teheran.'

Het ministerie van Inlichtingen heeft niets méér meegedeeld dan dat de woensdag gearresteerde terroristen Iraniërs zijn. Een woordvoerder van de Nationale Veiligheidsraad voegde daar aan toe dat ze afkomstig zijn 'uit delen van Iran'. Welke delen, dat werd er niet bij gezegd. Op een video die werd gemaakt van de bezetting van het parlement, is te horen hoe één van de daders Arabisch spreekt. Dat kan betekenen dat hij behoort tot de Arabische minderheid in Iran.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234