Donderdag 23/01/2020

Viermaal scheepsrecht voor Julian Barnes

Drie keer was Julian Barnes (65) maar een neuslengte verwijderd van de prestigieuze Booker Prize. Bij zijn vierde nominatie, voor het magistrale The Sense of an Ending, is het dan toch bingo voor de gerenommeerde Britse auteur.

Nauwelijks 31 minuten had de jury nodig om Julian Barnes tot laureaat van de Britse Booker Prize te bekronen. "Er was geen bloed op het tapijt, niemand ging er schuimbekkend vandoor en we zijn uiteindelijk vrienden geworden", zo suste juryvoorzitster Stella Rimington. Tijdens de plechtigheid in de Londense Guildhall prees ze The Sense of an Ending als een boek "dat alles heeft om een klassieker te worden in de Engelse literatuur. Het is exquis geschreven, heeft een subtiele plot en je ontdekt er bij iedere lezing nieuwe horizonten in." Barnes haalde het op de shortlist van Carol Birch (Jamrach's Menagerie), de twee Canadese schrijvers Patrick DeWitt (The Sisters Brothers) en Esi Edugyan (Half Blood Blues) en debutanten Stephen Kelman (Pigeon English) en A.D. Miller (Snowdrops).

De 65-jarige Barnes, ook de uitgesproken favoriet bij bookies én critici, dankte de jury "voor haar literaire wijsheid - daar wil ik geen kwaad woord over horen. En natuurlijk de sponsors voor hun cheque." Om er direct minzaam aan toe te voegen: "Ik besef dat het een loterij is." Je zou voor minder. Drie keer eerder prijkte Barnes met een roman op de shortlist, maar telkens beet hij in het zand: in 1984 met Flaubert's Parrot, in 1998 met England, England en nog eens in 2005 met Arthur & George.

Viermaal is scheepsrecht, in Barnes' geval. Logisch dat hij even alludeerde op grande dame Beryl Bainbridge, die vijf keer de shortlist haalde maar de prijs nooit kreeg. "Ik wou écht niet het graf ingaan als een Beryl." De Booker Prize, die jaarlijks de beste roman uit het Britse Gemenebest en Ierland bekroont, levert de laureaat 50.000 pond (57.000 euro) op. Barnes is van plan om met het prijzengeld alvast "een nieuw uurwerk" te kopen.

Met zijn nauwelijks 150 pagina's is The Sense of an Ending (in het Nederlands: Alsof het voorbij is en in die vertaling al aan zijn derde druk toe) een van de kortste boeken uit de Booker Prizegeschiedenis. De filosofische diepgang echter is omgekeerd evenredig aan de lengte. In de roman blikt Tony Webster, een man van middelbare leeftijd, terug op een tekende periode uit zijn verleden. Een jeugdvriend die zelfmoord pleegde, blijkt geheimen mee het graf in genomen te hebben die Webster dwingen zijn persoonlijke geschiedenis te herdenken - letterlijk en figuurlijk. Het verhaal van een man die terugblikt op zijn jeugd en berustend vaststelt dat de dagen van "smachten naar boeken en seks" in een ver verleden liggen, denk je in het begin. Maar dan wordt de reflectie op jeugd en ouderdom beetje bij beetje een thriller, waaruit de schrijver de badinerende toon en de ironie traag maar zeker wegzuigt.

Kameleon van Britse letteren

De bedrieglijkheid van herinneringen, de leugens van het geheugen, het wankele zelfbeeld dat mensen voor zichzelf creëren: het is een thema dat Barnes in zowat al zijn romans bespeelt, van zijn meesterwerken Flaubert's Parrot en A History of the World in 10 1/2 Chapters uit de jaren 80 tot Nothing to Be Frightened Of, zijn vorige uit 2008. Niet dat hij een one-trick pony is. "De kameleon van de Britse letteren" wordt de schrijver weleens genoemd en er is iets van. Zijn thema's zijn divers en zitten, hoe erudiet ook, altijd dicht op het leven zoals het geleefd en gevoeld wordt. Bovendien blinkt hij in heel wat genres uit, van essay over kritiek tot kortverhaal en roman.

En telkens weer valt die innemende stijl op, dat talent om de ironie het telkens nipt te laten halen op de eruditie. Waar tongue in cheek en stiff upper lip elkaar vinden: dat is het gebied waarin Barnes zich beweegt. Britser dan Barnes maken ze schrijvers niet, maar tegelijk is hij ook een van de meest Europese auteurs van Groot-Brittannië. Hij stak zijn voorliefde voor de Franse cultuur en literatuur nooit onder stoelen of banken en is niet toevallig de meest geliefde Britse schrijver in Frankrijk, met zowel de Prix Fémina als Prix Médicis op zijn conto. "Ik denk dat ik ergens in het Kanaal geankerd ben", zei hij daarover zelf tegen The Paris Review. Eindelijk verzilvert ook de Booker Prizejury Barnes' reputatie van belangrijkste Britse schrijver van zijn generatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234