Woensdag 24/07/2019

Vierkante foto's van een 'droevig, kwaad wijffie'

fotografie

het mooiste van fotografe emmy andriesse verzameld in den haag

Den Haag

van onze medewerker

Eric Min

Wie naar Den Haag trekt om er in het Mauritshuis naar de portretten van Hans Holbein te kijken, mag vooral het retrospectief Emmy Andriesse niet voorbij lopen. Vijftig jaar na haar dood presenteren het Prentenkabinet van de Universiteit Leiden, dat haar archief beheert, en het Haagse Fotomuseum een selectie van honderdvijftig afdrukken, een grootse hommage aan de jonggestorven fotografe, die als geen ander het leven in de koortsige jaren rond de Tweede Wereldoorlog in beeld bracht.

In de lichte zalen van het museum rijgen reeksen sober ingelijste, vierkante vlakken zich aaneen. Het zijn de beste foto's die Emmy Andriesse (1914-1953) in haar korte leven heeft gemaakt. We herkennen de donkere grijstinten, het stevige formaat en de geruststellende verhoudingen van de Rolleiflex: krachtig, vierkant en zelfbewust, zoals de elegante vrouw die de camera hanteerde. In de documentairefilm Foto: Emmy Andriesse van Carrie de Swaan (1991), die doorlopend wordt vertoond, horen we hoe de laatste getuigen hun vriendin en collega typeren: alert, bijdehand, ijdel, imponerend, geëngageerd, links, vrijgevochten. Fotografe Eva Besnys is nog altijd onder de indruk van haar feilloze vormgevoel. De stervende Ed van der Elsken herinnert zich "een droevig, kwaad wijffie". Retoucheren deed ze niet, en ze verkoos het available light boven al dat gedoe met lampen. We willen het allemaal geloven.

De 'Jongen met het pannetje' is een icoon van de Hollandse hongerwinter, een beeld als een vuistslag. Graatmager en verlaten staat hij daar, met een kookpot voor zijn buik en in profiel. Fotograaf Ad Windig, die het vak bij Andriesse leerde, vertelt dat Emmy de opname maakte vanuit de portiek van haar huis in Amsterdam, en dat ze het ventje liet poseren. Als joodse moest ze clandestien te werk gaan; veel foto's van de bezettingsjaren zijn gemaakt met de Rolleiflex in de boodschappentas. Er zijn nog meer jongetjes met pannetjes en uitgeteerde mensen op afgetrapte schoenen met gaten: Emmy's alerte oog voor kleren liet haar nooit in de steek.

Het is niet alleen kommer en kwel; we zijn ook getuige van de bevrijding en de terugkeer uit de concentratiekampen. Het overgrote deel van de foto's heeft trouwens niets met de oorlog te maken. Andriesse en haar vrienden liften al in 1938 naar Parijs en nemen na de bevrijding de draad van het reizen weer op. We zien de daken van Montmartre en de neonreclames in Brussel, de Antwerpse Groenplaats, een aandoenlijke Italiaanse processie, slapende vissers in Sestri Levante. Kinderen, veel kinderen: een meisje toont trots haar feestjurk en haar vuile handen. Modeshows en hondententoonstellingen. Strandpret. Koning George VI bezoekt Parijs en Andriesse kijkt weg, naar de mensen die staan te kijken. Enkele straten verderop doet Henri Cartier-Bresson precies hetzelfde.

Een kussend paartje à la Doisneau in Parijs in het gezegende jaar 1950, met de "zo volmaakt getroffen onhandigheid" die Herman de Coninck in een essay over Doisneau en zijn geënsceneerde iconen briljant heeft uitgebeend. Er zijn ook kunstenaarsportretten (Giacometti, Zadkine, een speelse Permeke die wegduikt achter een spiegel met het beeld van een naakte vrouw, Picasso op een Vredescongres) en opnamen uit de Provence, waar Emmy Andriesse werkte aan haar laatste opdracht, een boek over het verblijf van Vincent van Gogh in het zuiden. Op een Parijse boulevard mag Juliette Gréco even haar stralende zelf zijn, een vrouw om in te bijten. Er zijn er hier wel meer, en Emmy heeft ze liefdevol in beeld gebracht. Ze danste virtuoos op het slappe koord tussen sociale fotografie en glamour. Van ethisch naar esthetisch is slechts een kleine stap: drie letters.

De tentoonstelling loopt nog tot en met 4 januari in het Fotomuseum Den Haag, Stadhouderlaan 43, Den Haag (via tramlijn 10). Open van dinsdag tot zondag, van 14u tot 22u. Toegangsprijs: 5 euro. Het bijbehorende album wordt vandaag in DM-Boeken op pagina 16 besproken.

Als joodse moest Andriesse tijdens de oorlog clandestien te werk gaan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden