Zaterdag 28/01/2023

Strijd tegen terreur

Vier vragen over het nut van patrouillerende soldaten: "Ze worden stilaan gendarmes"

Militairen op de markt in Antwerpen. Beeld Wouter Van Vooren
Militairen op de markt in Antwerpen.Beeld Wouter Van Vooren

Hebben de 1.250 militairen die op straat patrouilleren nog een toegevoegde waarde? De kritiek op 'Operatie Vigilant Guardian' groeit, zowel in defensie- als regeringskringen. "Behalve N-VA hebben alle regeringspartijen twijfels."

Maarten Rabaey en Jeroen Van Horenbeek

Al twee jaar, sinds de antiterreuractie in Verviers en de eerste aanslagengolf in Parijs, staan er bij ons militairen op straat. Een van hun oplettende patrouilles verwittigde donderdag nog de politie voor een voorbijrazende auto op de Antwerpse Meir. Op 22 maart vorig jaar redden ze met hun EHBO-kennis mensenlevens op Brussels Airport. Niemand twijfelt aan hun professionalisme. Toch pleiten steeds meer militaire en politieke stemmen voor een terugkeer naar blauw in plaats van kaki op straat.

1. Hebben de militairen op straat nog nut?

Defensie-expert Alexander Mattelaer (Egmont Instituut) denkt dat hun toegevoegde waarde vandaag niet meer groter is dan die van politiemensen, als die hun taken zouden overnemen. "Ze lijken meer het symbool voor een veiligheidsdiscours. Zelfs hun aantal lijkt lukraak. Er is geen enkele methodologische verantwoording voor."

Mattelaer erkent dat een krijgsmacht de overheid moet kunnen bijstaan bij een acute terreurdreiging. "Met het principe is niets verkeerd, en er was een positieve spin-off: dit was goed voor hun imago én voor de veiligheid. Maar 'Operatie Vigilant Guardian' duurt al meer dan twee jaar. Te lang. Ik krijg de indruk dat we oneigenlijk gebruikmaken van onze militairen. Interne ordehandhaving is een politietaak. Defensie werd een goedkope subcontractor (Defensie betaalt lonen, Binnenlandse Zaken extra kosten, MR/JVH), terwijl de broodnodige versterking van de federale politie uitblijft. Het is tijd om dit onevenwicht te herbekijken. Als we dit nog lang volhouden, worden onze landstrijdkrachten een gendarmerie."

2. Wat zijn de gevolgen voor onze landmacht?

Mattelaer: "Defensie heeft stilaan een zéér ernstig probleem. De inzet in het thuisland neemt bijna alle bandbreedte op van de landmacht, zo'n 10.000 man sterk. Om met maximaal 1.250 man de klok rond op straat te staan, moet je namelijk in ploegen werken, en dat allemaal logistiek ondersteunen. Ten koste van trainingen en buitenlandse operaties."

Als er plots een buitenlandse crisis uitbreekt, lopen we volgens Mattelaer grote risico's. Zo steunt een logistieke eenheid nu een NAVO-missie in Litouwen. "In het extreme scenario dat zij gevechtssteun nodig hebben, en daar móét je als krijgsmacht rekening mee houden, zullen er capaciteitsproblemen ontstaan."

Misschien wel het grootste probleem van de landmacht is het gebrek aan training, wat de risico's aanzienlijk vergroot als ze plots naar een conflict worden gestuurd. Wie als team met dodelijke wapens omgaat, moet op elkaar zijn ingespeeld of er gebeuren ongelukken. Mattelaer maakt zich vooral zorgen over jonge officieren die van school rechtstreeks naar bewakingsopdrachten op straat worden gestuurd, terwijl ze voor NAVO-training of -operaties moeten klaarstaan.

In tegenstelling tot wat de naam 'Vigilant Guardian' (waakzame wachter) doet vermoeden, kampen veel militairen ook met fysieke en mentale vermoeidheid, waarschuwt de defensievleugel van vakbond ACV. Secretaris Walter Van den Broeck: "Officieel werken ze 38 uur per week, maar in 2015 bleek uit ons onderzoek dat ze gemiddeld 66 uur per week werken. Dat is boven alle normen. Na 22/3 is dat voor sommigen nog meer geworden. Er zijn jonge militairen die daarom ontslag nemen, maar de defensieminister weigert dat sinds november vorig jaar."

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

3. Wat zijn de posities van de regeringspartijen?

Binnen de centrumrechtse regering waren N-VA en MR van bij het begin voor het inzetten van het leger. CD&V en, in mindere mate Open Vld, waren tegen. Uiteindelijk trok N-VA aan het langste eind, vooral onder druk van Antwerps burgemeester Bart De Wever, wiens politiekorps niet genoeg mensen had om te patrouilleren.

De posities van CD&V en N-VA blijven onveranderd. Bij Open Vld en MR gaan nu wel stemmen op voor een terugtrekking. “We zien dat er stilaan iets aan het veranderen is, ook bij de partij van premier Charles Michel”, vertelt een regeringsbron. “Drie van de vier regeringspartijen hebben nu twijfels over de constante legerinzet.”

Vraag is wat N-VA hiervan vindt. De partij ziet het incident in Antwerpen als bewijs dat de soldaten wel degelijk nut hebben. Binnen de regering hebben de 'securitairen' nog een troef, die met posities te maken heeft. Met politie (Jan Jambon) en Defensie (Steven Vandeput) heeft N-VA de veiligheidsdepartementen in handen.

Misschien wel de grootste bondgenoot van de N-VA-strekking is de onzekerheid. Niemand wil de politicus zijn die in de krant roept om terugtrekking, om een dag later een aanslag mee te maken.

4. Wat is de mogelijke uitweg?

Mattelaer: “Je kunt je lokale politiezones uitbreiden, maar dat is de duurste oplossing. De versterking van het federale politieniveau, zijn beveiligings- en snelleresponscapaciteit, is de meest logische keuze.”

Militair ACV-secretaris Van den Broeck: "Er is al lang sprake van een veiligheidskorps van 1.600 agenten bij de federale politie, dat onze bewakingstaken zou overnemen. Waar wacht men op? Deze situatie is voor onze mensen onhoudbaar. Steeds meer militairen zijn het kotsbeu, vooral de mensen die hun partner en kinderen nooit meer zien."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234