Maandag 30/01/2023

Vichy-regering leverde collectie-Schloss uit aan de Duitsers

Een van de Franse voorwaarden was dat het Louvre de eerste keuze moest krijgen uit de werken

'Het was de laatste grote collectie Nederlandse en Vlaamse kunst die in de negentiende eeuw in Frankrijk is ontstaan", schrijft het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken in zijn Schloss-catalogus. Adolphe Schloss, een Frans-joods zakenman uit de Elzas, was geboren in Oostenrijk maar had zich in 1871 tot Fransman laten naturaliseren.

Zijn verzameling van 333 werken, die nu meer dan een half miljard Belgische frank waard zou zijn, bestond vooral uit Vlaamse en Nederlandse oude meesters, kunstenaars als Rembrandt, Rubens, Pieter Brueghel II, Frans Hals, Adriaan Brouwer, Gerard Dou, Albert Cuyp en Jacob van Ruisdael. Schloss had er zijn herenhuis aan de Parijse avenue Henri-Martin mee volgehangen. "Toen hij in 1911 stierf, was hij over de verkoop van een vijftigtal doeken aan het onderhandelen, met het oog op de aankoop van een Vermeer", schrijft Hector Feliciano in Le Musée Disparu.

In 1939 bracht Lucien Schloss, de oudste zoon, de collectie in veiligheid in het kasteel van Chambon, in de streek van Limoges. In het begin van de oorlog dook de familie onder in het zuiden van het land. De nazi's, en zeker de agenten van Hitler en Göring, gingen meteen op zoek naar de collectie-Schloss. Maar het transport in 1939 was in het allergrootste geheim gebeurd, zelfs de collaborerende kunsthandelaars konden de bezetter niet helpen. Het duurde uiteindelijk tot 1943 voor de verzameling boven water kwam, de laatste grote Franse collectie die in Duitse handen viel.

De Duitsers hadden er zelfs de hulp van de Vichy-regering voor nodig gehad. Die had in de gaten dat Berlijn wel bijzonder sterk op de collectie gevlast lag en zag haar kans schoon er maximaal munt uit te slaan. Een van de Franse voorwaarden was dat het Louvre de eerste keuze moest krijgen uit de werken.

Op 8 april 1943 arresteerden agenten van het Franse Commissiariaat-Generaal voor Joodse Zaken zoon Henri Schloss in Nice. Toen ze ook de verblijfplaats van Lucien Schloss aan de weet kwamen, verwittigden ze de Duitsers, die hem in de Ardèche aanhielden. Er volgde een huiszoeking in het kasteel van Chambon, maar Vichy verbood het transport naar Parijs.

Enkele dagen later werd de collectie plots opgehaald door een groep Fransen in burger, ingehuurd door de Einsatzstab Rosenberg, bleek later, en geleid door ene Hess, een als Fransman vermomd Duits politieofficier. De Franse gendarmerie kon het transport nog onderscheppen en richting Limoges sturen, maar ondertussen had Hess ook de Gestapo verwittigd en die leidde de vrachtwagen onderweg af: de collectie was definitief in Duitse handen, zij het zonder Franse dekmantel, wat de Duitsers zwaar in verlegenheid bracht.

Toen de verzameling-Schloss in Parijs arriveerde, mocht het Louvre er 49 werken uitkiezen. De rest ging grotendeels naar München, op weg naar het Führermuseum. Toen het Münchense depot op het eind van de oorlog geplunderd werd, gingen veel Schloss-werken verloren. De helft van de 333 werken is nog steeds vermist. (RP)

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234