Dinsdag 07/07/2020

Vette lipstick, dude...

Breekt de blauwe oogschaduw los uit het drag queen-circuit, wordt de smokey eye uniseks en krijgt Pharrell Williams binnenkort een M.A.C- collectie? Eén ding is zeker: mannenmake-up zit in de lift. Maar zijn we daar wel klaar voor?

Nederland is de jongste tijd in de ban van de populaire androgyne rockster Jett Rebel, die graag het podium op gaat met een overdaad aan make-up - eyeliner, lipstick, sterk aangezette wenkbrauwen. Aan de overkant van het water liet intussen het online lifestylemagazine Refinery29 in een beautyreportage de nieuwste kleuren lippenstift voorstellen door een groepje mannen. Shockeren doet het niet meer, mannen met make-up, we zijn ermee opgegroeid. Rockmuziek en kohlpotlood zijn steeds onlosmakelijk verbonden geweest en in de seventies werd zelfs een meer geavanceerde make-up geïntroduceerd door de glamrock en punk. In 1972 was er David Bowies avantgarde genderexperiment Ziggy Stardust, waarbij Bowie zijn alter ego tot leven wekte met een expressieve maquillage. Freddie Mercury profiteerde op zijn beurt van het glamrock-tijdperk om enkele glamoureuze looks uit te proberen. Voor de punk- en newwavebeweging, met onder meer Robert Smiths iconische pierrot-/vampierenlook, was het dan weer eerder een statement, een symbool van de tegencultuur - omdat het niet mocht. Zelfs Lou Reed zat in die tijd graag in de make-upstoel voor roodgelakte nagels, dito lipstick en smokey eyes die zelfs Kim Kardashian jaloers zouden maken.

Gender bender

Een beetje later was er het Britse 'New Romanticism', een reactie op de woede en het anti-fashionstatement van de punk, dat voortbouwde op de erfenis van David Bowie en Roxy Music. Tijdens de jaren 80 kwam de gayscene meer naar buiten, vrouwen timmerden intussen hard aan hun carrières, de klassieke genderrollen kwamen onder druk te staan. Deze 'gender bending' uitte zich artistiek in een androgyne kledingstijl en zware make-up voor mannen. Groepen als Culture Club met Boy George, Visage (lipstick, oogmake-up, blush op alle foute plaatsen), Duran Duran (oogschaduw) en Spandau Ballet (eyeliner en lipstick) waren - onder meer dankzij het ontstaan van MTV in 1982 - een tijdje erg populair bij een toch wel mainstream publiek. Maar samen met de beweging verdween eind jaren 80 ook het stijlgevoel bij mannen: te gestyled stond voor gay, in plaats daarvan kwam de anti-glamourbeweging bij uitstek: grunge - inclusief eyeliner, zwarte nagellak en ongekamd haar.

De metroseksueel

Als reactie op het grungetijdperk, toen je er als man niet goed mócht uitzien, werd tegen het einde van de jaren 90 de metroseksueel geboren: een verstedelijkte heteroman met eigenschappen die voorheen geassocieerd werden met homoseksualiteit. De metroseksueel is gevoelig, verzorgt zijn uiterlijk, leest magazines, spendeert veel tijd en geld aan shoppen en het uitdenken van zijn outfits. Kortom: de moderne dandy. Bekende voorbeelden zijn mooie jongens als Orlando Bloom, Zac Efron, Brad Pitt, Johnny Depp, Hugh Jackman, Ryan Reynolds, Ashton Kutcher, Jake Gyllenhaal en, het vleesgeworden prototype, David Beckham: verzorgd tot in de puntjes, maar zijn mannelijkheid staat buiten kijf. Deze nieuwe man was toevallig ook een veel betere consument dan zijn voorganger...

De beauty-industrie is goed voor is 361 miljard euro, vooral dankzij de verkoop aan vrouwen. Nog meer proberen te verkopen aan een zo goed als verzadigde markt was geen optie, dus werd op zoek gegaan naar nieuwe consumenten, diegenen die nog geen beautyproducten kochten... Mannen. En het werkte. Nog geen 15 jaar geleden vond de doorsnee man huidverzorging maar niets. Dat 'nicheproduct' is vandaag uitgegroeid tot een erg lucratieve zaak. Van haarverzorging en 2-in-1 douchegel ging het al snel naar bodylotion en vervolgens werd hij klaargestoomd voor gelaatsverzorging. En daar bleef het niet bij: 10 procent van de Amerikaanse mannen gebruikt ook wel eens een concealer, bronzer of foundation. Bij de Britse mannen ligt dat percentage even hoog. Bij hen zijn vooral concealer (71 procent), lipgloss (64 procent) en eyeliner (49 procent) populair. Ook Belgische mannen zijn blijkbaar niet vies van de make-upkwast. Niek Vermeersch, storemanager van het Gentse filiaal van make-upmerk MUD, vertelt: "We krijgen een groeiend aantal mannen over de vloer. Dat gaat van transgenders die zich in de overgangsfase willen leren opmaken in een privéworkshop, tot de zakenman die er wat frisser wil uitzien met wat foundation en een concealer. Onze producten zijn uniseks en hebben een neutrale verpakking, dat helpt wel. Het aantal mannen dat zich opmaakt, neemt de jongste tijd echt toe, het is niet meer zo'n taboe als vroeger."

Eigenlijk zou het dus moeten verbazen dat er vandaag nog iemand opkijkt van een man met make-up. Was het maar zo. In januari probeerde journalist Isaac Fitzgerald een week lang make-up uit en postte het verslag op de populaire nieuwssite Buzzfeed. Hij startte met mascara op dag één en bouwde gradueel op tot een volledig opgemaakt gezicht op dag zeven. Pas als er op dag vier lipstick aan te pas kwam, merkten zijn collega's iets op. Vrouwen gaven hem complimentjes of kritiek, mannen daarentegen durfden hem niet eens aan te kijken. Wat maakt mannen zo bang van make-up? Is het de machocultuur die zegt dat ze er niet onberispelijk mogen uitzien? Is het de vrouwelijke/homoseksuele connotatie? Want ook al zijn opgemaakte mannen sterk verweven met onze popcultuur, make-up wordt nog altijd ervaren als niet-mannelijk. Of zoals journalist Guy Drew Magary het omschrijft in het Amerikaanse blad GQ: "Waarschijnlijk is het de angst dat ze het leuk gaan vinden, die mannen weerhoudt om make-up uit te proberen." Wie wel make-up gebruikt, durft er niet voor uit te komen. Van de Britse mannen die toegaven zich op te maken, bleek het merendeel dat stiekem te doen. En wat in het geniep moet, blijft abnormaal.

Pour monsieur

Het aanbod is er. Al in 2003 zag Jean Paul Gaultier een mooie toekomst weggelegd voor mannenmake-up. Van de verzorgings- en cosmeticalijn 'Tout Beau Tout Propre' gingen er in een jaar wereldwijd meer dan 1 miljoen producten over de toonbank. Ze werd in 2008 omgedoopt tot de Monsieur-lijn met cleanser, toner, scheerproducten maar ook concealers, eyeliner, wenkbrauwgel en bronzer. Deze worden omschreven als 'producten voor esthetische verbetering'. Mënaji is een ander label dat make-up - pardon, 'skincare' - verkoopt die uitsluitend voor mannen is bedoeld. Hun klanten: Tom Hanks, Neil Young, mannelijke sportatleten (stoer, maar ijdel genoeg voor make-up) maar ook Aziatische mannen. Zij staan meer open voor beautyproducten - in Zuid-Korea wordt meer dan 380 miljoen euro aan cosmetica besteed door mannen alleen. Ze gooien hun uiterlijk in de strijd om te concurreren op de arbeidsmarkt, zeker nu ook vrouwen meedingen naar de topjobs. En in 2013 springen ook ontwerpers Tom Ford en Marc Jacobs mee op de boot met een 'grooming'-lijn voor mannen, inclusief make-up. Marc Jacobs noemt het liever 'uniseks verzorging': "Getest op jongens, goedgekeurd door meisjes."

Want mannen zijn niet per se tegen het gebruik van make-up, wél tegen de vrouwelijke aspecten ervan. Make-up artist Rudi Cremers: "Make-up ligt moeilijk bij mannen, het aanbrengen ervan is geen mannelijk gebaar. Dat speelt heel erg mee, het is iets wat je liever niet wil zien. Make-up mag ook nooit gemaakt zijn. Mocht het deel gaan uitmaken van het dagelijkse leven, zal het vooral gaan om corrigeren: een bronzer, een mat makende crème of misschien wel een wenkbrauwgel." Mannen worden dan ook niet opgemaakt maar 'groomed'. Is het make-up? Natuurlijk wel, maar je zult in deze assortimenten geen oogschaduw of lippenstift terugvinden. De grens van 'huidverzorging' wordt stiekem wat verlegd zonder dat het woord make-up valt. Want dat is het woord dat mannen gillend doet weglopen. Deze producten laten je er gewoon wat frisser uitzien. Ze zetten je goede trekken in de kijker, verdoezelen de minpuntjes en je krijgt een gefotoshopte versie van jezelf. Niek Vermeersch: "Ikzelf maak me heel naturel op, het geeft je een zelfzekerder gevoel, en als ik soms vrienden opmaak, zijn ze blij verrast als ze zien wat make-up voor hen kan doen. Omdat het heel natuurlijk is, krijg ik er geen commentaar over, en als ik erover vertel, zijn de reacties eigenlijk heel positief. Vooral heel mannelijke mannen kijken eerst heel verbaasd, maar zijn dan toch een beetje geïntrigeerd. Bovendien is het niet omdat mensen naar je kijken, dat het per se negatief is, het is vaak uit nieuwsgierigheid. De maatschappij verandert, iedereen wil graag die individuele touch. Make-up is - zoals kleding - een manier om je persoonlijkheid uit te drukken, of dat nu onopvallend en basic is of juist excentriek."

Presidentiële poederdoos

Er zijn ook veel mannelijke rolmodellen die niet afkerig staan tegenover een nagellakje of een streepje eyeliner, onder meer Johnny Depp, Zac Efron, Jared Leto, Ewan McGregor, Lenny Kravitz en Joel Madden durven wel eens in de beautycase te grabbelen. Celebrity's dragen natuurlijk sowieso al make-up op tv, op het podium of de filmset. De openbaring van Benedict Cumberbatch op de rode loper van de Golden Globes zit nog vers in het geheugen: "Ik landde pas een uur voor de ceremonie begon. Make-up is een fantastisch iets." De acteur verklapte ook nog dat bijna alle mannelijke celebs zich laten opmaken voor grote events. Ja, zelfs de Australische acteur Chris Hemsworth, die in 2014 door het Britse blad People tot 'Sexiest Man Alive' werd uitgeroepen, geeft toe dat hij minstens een halfuur aan zijn sexy look laat werken voor hij een film- of tv-set op durft. Echte mannen horen er dan misschien wel no-nonsense uit te zien, voor wie in de spotlights staat, is make-up echter een zegen. Sommigen schrijven zelfs de overwinning van John F. Kennedy op Richard Nixon toe aan de poederdoos. Tijdens het op tv uitgezonden presidentiële debat in 1960 zag Kennedy er gebruind en energiek uit tegenover een grauwe, vermoeide Nixon. En de eyeliner? Die heet nu guyliner, ontdaan van elke vrouwelijke connotatie, met een alternatief sausje en door Jared Leto, Johnny Depp, Pete Wentz en Brandon Flowers van de nodige rock-'n-roll voorzien. Ook Pharrell Williams werd er op een doordeweekse dag mee gespot, gewoon op straat in Parijs.

De gewone man

Nu celebs toegegeven hebben dat ze hun onweerstaanbare looks aan make-up te danken hebben, is het aan de doorsnee man om diezelfde weg naar perfectie te volgen. Want is het niet oneerlijk dat alleen vrouwen zichzelf mooier kunnen maken middels enkele verfstrepen? Patrick Rouzée, shopmanager bij multimerkenboetiek Parfuma: "We krijgen regelmatig mannen over de vloer die make-up komen shoppen en dat zijn dan niet meteen de stereotypes maar vooral zelfzekere, trendy mannen van alle leeftijden: jongens die te laat uit zijn geweest en wat concealer nodig hebben tot oudere mannen die er wat frisser willen uitzien. Ons aanbod is vrij ruim, verschillende bekende merken bieden al bronzers of concealers voor mannen aan. Voor eyeliner of mascara zijn Belgische mannen nog niet klaar, ze willen er gewoon goed en uitgerust uitzien. Maar wat niet is, kan nog komen, de media spelen daar een grote rol in. Het is een evolutie."

Goed toch, of niet? Iedereen heeft het recht om zichzelf uit te drukken zoals hij dat wil en qua gelijke kansen, gendergelijkheid en het doorbreken van rolpatronen kan dit ook wel tellen. Alleen wordt het nu nog moeilijker om de badkamertijd eerlijk te verdelen 's ochtends. En dan is er ook nog een puntje van maatschappijkritiek. De beauty-industrie wordt vaak een niet zo mooie rol toegeschreven wat het vrouwelijk zelfbeeld betreft, waarschijnlijk zal die nu ook de mannelijke helft van de markt treffen. Het draait bij mannenmake-up immers niet meer uitsluitend om zelfexpressie of rebellie zoals bij David Bowie, The Cure of zelfs (what's in a name) Jett Rebel; vandaag gaat het vooral om het nastreven van perfectie. Ook Rudi Cremers ziet dat: "Een belangrijk punt is dat tegenwoordig alles perfect moet zijn, we zien alleen nog geretoucheerde beelden, mindere puntjes worden weggewerkt. Als ik op een fotoshoot correcties aanbreng met make-up is dat eigenlijk live fotoshoppen." Volgens beautyadvertenties is je huid nooit perfect genoeg en dus moet je 'gladmaken', 'imperfecties verbergen', 'camoufleren', 'opfrissen'... Het kan altijd jonger, bruiner, strakker. De enige die hierbij kan winnen, is de beautyindustrie, die (gefotoshopte) standaarden oplegt die niemand ooit kan bereiken, ook niet met een extra laagje make-up.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234