Maandag 21/06/2021

'Verwacht geen Jordaanse boots on the ground'

Al een dag na de beloofde wraak dropte Jordanië gisteren bommen op IS-doelwitten. De verontwaardiging om de executie van de piloot Moaz al-Kasasbeh is groot, maar als die wegebt, dreigen de eerdere problemen weer de overhand te krijgen: sympathie van een deel van de bevolking voor IS, maar nog meer voor de stammen die IS in Irak steunen.

Waar de bombardementen precies plaatsvonden of welke doelen werden getroffen, werd niet onthuld. Maar op de terugweg vlogen de toestellen even over het dorp waar al-Kasasbeh vandaan kwam. Daar bracht op dat moment koning Abdullah II net een bezoek aan de vader van de piloot. Later verklaarde vader al-Kasasbeh dat de gevechtsvliegtuigen die overvlogen bommen hadden gedropt in de buurt van Raqqa, de de facto hoofdstad van het zelfverklaarde kalifaat. Het was daar dat het toestel van Moaz al-Kasasbeh neerstortte en de 26-jarige luitenant werd gevangengenomen door IS.

De actie gebeurde in het kader van de anti-IS-coalitie. "Op eigen houtje handelen zal Jordanië niet kunnen, omdat anders het risico op ongelukken in de lucht te groot wordt", zegt Bertus Hendriks, expert Midden-Oosten bij het Clingendael Instituut in Den Haag. "Verwacht dus ook geen Jordaanse boots on the ground binnenkort. Wellicht is gisteren even overlegd met de coalitie en beslist dat het momenteel van politiek belang is dat Jordanië op dit moment extra vluchten uitvoert."

Jordanië is immers een belangrijke speler in het Midden-Oosten en een cruciale bondgenoot in de strijd tegen IS, iets wat de VS graag zo willen houden. In Washington heeft een aantal congresleden opgeroepen om de militaire steun aan het koninkrijk te verhogen. Die bedraagt op dit moment, samen met de economische steun, ongeveer een miljard dollar (zo'n 875 miljoen euro) per jaar. In een Midden-Oosten dat wordt geplaagd door oorlog, terrorisme, mensenrechtenschendingen en sektarische conflicten is Jordanië een stabiliserende factor: het is een van de slechts twee landen in de regio die een vredesverdrag heeft lopen met Israël (het andere is Egypte). Jordanië is geen supermacht, maar heeft een goed opgeleid leger dat vaak wordt getraind door Amerikaanse troepen. "Het land heeft een van de betere gedisciplineerde legers", zegt Hendriks.

Maar de oorlog in Syrië stelt ook Jordanië en de Jordaanse bevolking op de proef: het land telt iets meer dan 6,5 miljoen inwoners, van wie bijna de helft vluchtelingen zijn. De meesten zijn Palestijnen die er al langer leven, maar de oorlog in Syrië stuurde intussen ook 600.000 Syriërs de zuidgrens over naar Jordanië. Jordanië heeft ook na Saoedi-Arabië en Tunesië het grootste aantal jihadisten die vechten bij IS. Extremistische moslims in het koninkrijk hebben tot in december, voordat de piloot werd ontvoerd, nog openlijk hun steun betuigd voor IS. Hendriks: "In arme wijken van Jordanië heeft IS volop kunnen rekruteren. Je moet weten: Abu Musab al-Zarqawi, die de voorloper van IS oprichtte, was een Jordaniër."

Soennieten versus sjiieten

De huidige verontwaardiging staat dan ook in schril contrast met de eerdere houding van het land. "Er heerste het gevoel dat dit niet hun oorlog was", verklaart Hendriks. "Bij Jordaanse soennieten is er immers veel begrip voor de strijd van soennieten die hun rechten opeisten van de sjiitische regering in Irak. Irak onderdrukte in 2013 brutaal de opstand van soennieten met het gebruik van sjiitische milities. Iraakse soennieten radicaliseerden en vonden steun bij IS, en dat begrijpen veel Jordaniërs. Soennitische stammen in Jordanië hebben veel connecties met stammen aan de andere kant van de grens, in Irak. Veel stammenleiders uit Irak wonen ook in Jordanië."

Daarom ook dat Jordanië tot voor kort niet echt te koop liep met de samenwerking met de anti-IS-coalitie. Het land probeerde het zo low key mogelijk te spelen, meent Hendriks: aan de ene kant wel de VS steunen, maar aan de andere kant die steun niet te openlijk laten merken. "Dat is nu natuurlijk anders. De vraag is wat er zal gebeuren wanneer die verontwaardiging is weggeëbd. Ik vrees dat de oude houding in Jordanië zal terugkeren."

Of de houding van Jordanië radicaal zal veranderen in de strijd tegen IS, hangt ook af van een belangrijk project dat momenteel aan de gang is in Irak: het aanspreken van soennitische stammen die sympathie hebben voor de extremisten, om zich te scharen achter een anti-IS-strategie. Het zijn dezelfde stammen die indertijd konden worden overtuigd de strijd tegen Al Qaida in Irak aan te binden en de terreurgroep de kop in te drukken. "Dat project is opgestart, maar komt erg moeizaam van de grond."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234