Zondag 20/10/2019

Vervalsingen in National Gallery en Boijmans van Beuningen

Niet alleen op de komende Erfgoeddag van zondag 25 april staat ‘fake’ centraal. Binnenkort openen tentoonstellingen in de National Gallery van Londen en Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, waar gefocust wordt op vervalsingen en namaak in de kunst. Er wordt werk getoond van Botticelli, Rembrandt, Dürer en Gossaert, en van Vermeervervalser Han van Meegeren.

Hoe gereputeerde musea in Londen en Rotterdam in de val van vervalsers zijn getrapt

In de tentoonstelling Close Examination laat de Londense National Gallery zo’n veertig werken zien, waaronder een aantal die ooit aangekocht werden als authentieke stukken van gerenommeerde kunstenaars, maar met stille trom naar het depot afgevoerd werden toen bleek dat het om vervalsingen ging.

Zo betaalde het museum in 1874 meer voor een vervalste Botticelli dan voor een authentiek werk van de Italiaanse renaissanceschilder. Venus en Mars werd aangekocht samen met het duurdere Een allegorie, waarvan men dacht dat het een daarbij horend werk was. Vrij snel werd echter ontdekt dat het om een schilderij van een navolger ging, vervaardigd in het begin van de 16de eeuw. De schilderijen zullen op de tentoonstelling naast elkaar te zien zijn.

In 1990 kocht de National Gallery nog een werk aan waarvan men dacht dat het van de gerenommeerde Duitse schilder Hans Holbein was. Zorgvuldige microscopische analyse van de verf bracht aan het licht dat het echter om een portret ging door een onbekende schilder. Rond 1700 was het ingrijpend overschilderd, waardoor een 18de-eeuwse aristocraat het voor een authentieke Holbein aanzag. De National Gallery heeft inmiddels de overschilderingen laten verwijderen. In 1845 kocht de National Gallery nog een werk aan van Holbein: Man met een schedel. Ook toen waren er al twijfels over de authenticiteit. Recent onderzoek van het paneel toonde aan dat het gebruikte hout dateert van na de dood van Holbein, in 1543. De National Gallery heeft het werk inmiddels aan een andere schilder toegeschreven.

Close Examination besteedt voorts uitgebreid aandacht aan alle mogelijke wetenschappelijke hulpmiddelen die kunsthistorici en wetenschappers momenteel ter beschikking hebben, zoals infraroodreflectografie, röntgenstralen, dendrochronologie en chemische verfanalyse. En zelfs dan blijven sommige werken hun geheim bewaren. Het gaat dan vooral om atelierwerk, waarin het vaak moeilijk is om de inbreng van medewerkers te bepalen.

Volgende maand gaat in Museum Boijmans Van Beuningen een vergelijkbare tentoonstelling open: De valse Vermeers van Van Meegeren. In 1937 was het Rotterdamse museum verguld met de aankoop van De Emmaüsgangers, een zeldzame jonge Vermeer. Dat dacht men toen althans. Tegenwoordig hangt het schilderij nog altijd in het museum, maar als een Han van Meegeren (1889-1947), niet meer als een Vermeer.

Van Meegeren was een meestervervalser die in de jaren dertig van de vorige eeuw perfect wist in te spelen op de wens van kunsthistorici om de ontbrekende schakel tussen het vroege en late werk van de Hollandse 17de-eeuwse meester te ontdekken. Hij maakte handig gebruik van complexe technieken: hij begon met een afgeschraapt 17de-eeuws doek, gebruikte oude pigmenten, bakte het werk in een oven om de verf keihard te maken en haalde er een rol overheen om de typische craquelures te verkrijgen.

Van Meegeren kwam daarmee weg, tot op het einde van de Tweede Wereldoorlog in de collectie van nazikopstuk Göring een schilderij werd ontdekt dat naar Van Meegeren leidde. Die werd opgepakt wegens collaboratie en bekende uiteindelijk dat hij het schilderij vervaardigd had. De kunstwereld stond op zijn kop. Maar tegelijk maakte deze bekentenis van Van Meegeren een volksheld, want hij had Göring een vervalsing aangesmeerd. Van Meegeren maakte ook vervalsingen van werk van Frans Hals, Pieter de Hooch en Gerard ter Borch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234