Dinsdag 12/11/2019

'Vertrouwen, verbinden, vooruitgaan': ook voor de VRT?

We hopen dat de publieke omroep van morgen een omroep van alle Vlamingen en niet enkel van de politici is

Toen de Griekse regering in juni 2013 de publieke omroep ERT uit de ether haalde, struikelden beleidsmakers, academici en Vlaamse mediavertegenwoordigers over elkaar om het belang te onderschrijven van een sterke publieke omroep die, onafhankelijk van overheid en markt, alle lagen van de bevolking bereikt.

Een jaar (en verkiezing) later, staat deze gedeelde waarheid voor Vlaanderen op de helling. De voorbereidingen voor de nieuwe beheersovereenkomst tussen VRT en regering moeten nog beginnen, maar in de vakantieperiode is de discussie over de VRT alweer opgelaaid. Critici verwijten de publieke omroep te duur, te succesvol en daardoor marktverstorend te zijn, en pleiten voor forse besparingen bij de VRT die zich op cultuur en informatie moet focussen.

Budgettaire feiten

De VRT heeft een jaarlijks budget van 66 euro per Vlaming, waarvan 46 euro overheids- en de rest commerciële financiering. Daarmee is de VRT een van de 'goedkoopste' publieke omroepen in Europa. In Oostenrijk, Denemarken, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk 'kost' de openbare omroep meer dan 100 euro per inwoner. De VRT heeft de afgelopen vijf jaar bovendien al fors bespaard. Het beeld van een verkwistende VRT is dus feitelijk onjuist.

Het maatschappelijke debat over de publieke omroep gaat echter niet alleen over centen maar ook en vooral over de taakstelling. Het dominante discours momenteel wijst in de richting van financiële inkrimping, gecombineerd met een enge visie op een publieke omroep: niet langer een basisdienstverlening in een democratische samenleving, maar een luxeproduct.

Moeten we dit erg vinden? Enkele overwegingen.

Brede taakstelling Het brengen van informatie, cultuur én ontspanning op een kwaliteitsvolle manier die mensen uitdaagt, die de eigen cultuur verbeeldt, die aandacht heeft voor alle groepen in de samenleving en ook diegenen probeert te bereiken die elders mogelijk uit de boot vallen, zit in het DNA van de publieke omroep. Ook ontspanning dus, om mensen zo naar informatie en cultuur te leiden.

De VRT slaagt er niet altijd in deze taken goed te vervullen. Sommige programma's horen eigenlijk niet thuis op een publieke omroep. Kansengroepen komen nog te weinig aan bod. Hier en daar kan het efficiënter. Maar een eenzijdig negatief discours gaat voorbij aan de vele goede journalistieke, fictie- en cultuurprogramma's die bijdragen aan de Vlaamse cultuur en die aan jong, Vlaams talent een kans en aan maatschappelijke thema's een platform bieden.

Een publieke omroep moet er voor iedereen zijn. Het is door de brede dienstverlening die alle Vlamingen bereikt, dat de publieke opdracht wordt gerealiseerd. Via een uitgekiend aanbod aan gevarieerde mediadiensten moet een publieke omroep, welbewust en strategisch, mensen nieuwe horizons laten ontdekken, ervaringen aanbieden, en een kameleoninstelling zijn die tegelijk leslokaal, huiskamer, museum, bibliotheek en concerthal is.

De VRT mag niet marktverstorend werken, maar zijn opdracht wordt pas gerealiseerd als de Vlaamse mediagebruiker kijkt, luistert, surft. Het succes van de publieke omroep is velen een doorn in het oog, maar het toont dat de VRT gewaardeerd wordt en dingen brengt die mensen blijkbaar elders niet vinden.

Het beeld van de publieke omroep als luxeproduct stimuleert een polarisatiedenken dat die luxeomroep positioneert tegenover commerciële omroepen, afgeschilderd als de aanbieders van doorsnee programma's. Dergelijke framing gaat voorbij aan de belangrijke rol die ook de commerciële media spelen als platform van culturele inspiratie. Het miskent ook een reële wisselwerking: mediamarkten met een gezonde publieke omroep hebben succesvolle private mediabedrijven en beter geïnformeerde burgers.

Recent sloegen publieke en commerciële omroepen in Vlaanderen enkele keren de handen in elkaar, zoals met Stievie. Een polarisatie tussen de publieke en commerciële sector heraanzwengelen, is dan ook onproductief in een periode waarin nieuwe uitdagingen wachten zoals de impact van internationale spelers als Google en Netflix. Samenwerking met het oog op innovatie is nu prioritair.

Wetenschappelijk onderzoek toont dat negen op de tien Vlamingen tevreden zijn over 'hun' VRT, en overtuigd zijn van de noodzaak van een publieke omroep voor iedereen en met gevarieerde programma's, inclusief ontspanning. Acht op de tien Vlamingen vonden in 2012 dat daar een hitzender en online activiteiten bijhoorden.

Een meerderheid van de bevraagden ijverde trouwens voor meer publieksinspraak in de publieke omroep. De vele reacties op het VRT-aanbod op fora allerhande tonen alvast dat de Vlaming er interessante, uitdagende en pertinente visies over de publieke omroep op nahoudt.

De nieuwe mediaminister staat, wat de publieke omroep betreft, voor een grote politieke en maatschappelijke uitdaging. We hopen dat hij ervoor zorgt dat de publieke omroep van morgen een omroep van alle Vlamingen en niet enkel van de politici is. We nodigen hiertoe alvast uit tot een genuanceerd, en met feiten onderbouwd, debat.

Hilde Van den Bulck, Charlotte De Backer, Alexander Dhoest, Pieter Maeseele, Steve Paulussen, Luc Pauwels, Karolien Poels (professoren communicatiewetenschappen UA)

Leen d'Haenens, Baldwin Van Gorp (professoren communicatiewetenschappen KU Leuven)

Karen Donders, Pieter Ballon, Jan Loisen, Ike Picone, Jo Pierson, Tim Raats, Wendy Van den Broeck, Karl Verstrynge (professoren communicatiewetenschappen VUB.

Pieter Verdegem, Tom Evens, Stijn Joye, Eva Lievens, Sofie Van Bauwel, Dirk Voorhoof (professoren communicatiewetenschappen UGent)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234