Nieuws
OPINIE

Versterken van grenscontroles is een zwaktebod

Wat blijft er over van de fundamentele Europese waarden als vluchtelingen verdrinken bij Lampedusa, zo vragen enkele academici zich af, onder wie Dirk Jacobs en Rik Coolsaet. Dirk Jacobs is als professor sociologie verbonden aan de ULB. Rik Coolsaet is als gewoon hoogleraar internationale betrekkingen verbonden aan de UGent.

 
We moeten onszelf geen blaasjes wijsmaken: de migratiedruk naar onze contreien zal op middellange termijn niet verminderen.

Op 3 oktober vond een vreselijke tragedie plaats nabij het eiland Lampedusa. Meer dan 300 mensen lieten daarbij het leven. Het zou het startschot moeten zijn van een diepgaand debat op nationaal en op Europees niveau over de keuzes die we moeten maken met ons Europees migratiebeleid. Vanuit de Europese Commissie was de eerste reactie om een reddings- en preventieoperatie te voorzien door FRONTEX, het Europese agentschap dat instaat voor samenwerking bij de bewaking van de Europese buitengrenzen.

Een week na de ramp keurde het Europees Parlement overigens het EUROSUR-systeem goed, een systeem ter bewaking van de EU-grenzen, met een begroot budget van 244 miljoen euro tegen 2020.

De onmiddellijke beleidsrespons is dus de veiligheidslogica van het migratiebeleid aan te houden en zelfs te versterken. Ook op de nakende Europese top van 24 en 25 oktober te Brussel staat het onderwerp van grenscontroles hoog op de agenda.

Heilige logica
Laat ons niet vergeten dat de doden bij Lampedusa het enorme dodental in de Middellandse Zee nog verder doet aantikken. Volgens schattingen van de Internationale Organisatie voor Migratie verloren sinds 1993 al meer dan 20.000 mensen het leven in hun poging Europa te bereiken. We mogen er wel eens bij stilstaan dat al dat leed deels het gevolg is van een gebrekkige harmonisering van het immigratiebeleid van Europese lidstaten en het opbod aan spierballengerol bij de bewaking van de Europese buitengrenzen.

In feite is er geen gemeenschappelijk Europees migratiebeleid die naam waardig. Lidstaten zijn wel bereid om hun nationale soevereiniteit aan Europa af te staan als het om een versterking van controles aan de Europese buitengrenzen gaat. Als het over andere aspecten van het migratiebeleid gaat, geven ze echter niet thuis en bepaalt elke lidstaat haar eigen lijn. Zolang dat het geval is, zal het Europees immigratiebeleid inefficiënt blijven.

We begrijpen wat beleidsmakers bezighoudt als het over migratiebeleid gaat en wat tot de immobiliteit van lidstaten leidt. Bij elke wijziging die ook maar een beetje afwijkt van de heilige logica van versterking van grenscontroles vreest men dat dit een gevaarlijk signaal naar de publieke opinie zou inhouden. In deze tijden van economische crisis loeren het populisme en de lokroep van extreem rechts overal om de hoek.

Dat is echter een zeer kortzichtige houding. De huidige status quo proberen behouden is op termijn het echte gevaar voor Europa. Het huidige systeem is struisvogelpolitiek die clandestiniteit produceert en de zwarte arbeidsmarkt in stand houdt. Het is een publiek geheim dat sectoren zoals de land- en tuinbouw, de constructiesector en de huishoudhulp niet zouden functioneren zonder laaggeschoolde arbeidsmigratie. Vaak gaat het om illegale arbeidskrachten.

Het is hypocriet en getuigt van een flagrant gebrek aan politieke wil om het vraagstuk van arbeidsmigratie niet in al zijn dimensies te willen aanpakken. Op Europees niveau moet herdacht worden hoe legale migratiekanalen naar Europa op beheersbare wijze uitgebreid kunnen worden. We moeten onszelf geen blaasjes wijsmaken: de economische, politieke en demografische krachten die de migratiedruk naar onze contreien voeden, zullen op middellange termijn niet verminderen.

De uitdaging is de onvermijdelijke migratie goed te beheren. Enkel een behoorlijk management zal het gewicht van de illegale migratie-industrie (veermannen zonder scrupules, trafikanten in valse papieren, uitbuitende werkgevers, etc.) kunnen verzwakken. Enkel een doordacht beleid kan ertoe leiden dat minder mensen ervoor opteren extreem gevaarlijke reisroutes uit te proberen.

Holle Europese retoriek
Er is nood aan een geïntegreerd Europees immigratiebeleid. Het is een zwaktebod als de Europese politieke agenda niet verder raakt dan te focussen op versterking van grenscontroles. We moeten eerlijk de vraag durven stellen wat voor samenleving wij in de Europese Unie willen. We kunnen steeds hogere muren bouwen. We kunnen ook opteren voor een geperfectioneerd en hyperduur technologisch arsenaal aan onze buitengrenzen. Dat voorziet het net gestemde EUROSUR-programma: satellietcontroles, het inzetten van drones, enzovoort.

Alleen weten we dat dit toekomstige migratiestromen niet zal tegenhouden, het zal de routes wel langer en dodelijker maken voor migranten. Als de maatregelen uit het EUROSUR-programma straks niet performant genoeg zullen blijken te zijn, hoever zijn we als Europeanen dan eigenlijk bereid te gaan in de verfijning en uitbreiding van onze grensbewakingssystemen? En wat schiet er dan straks nog over van onze retoriek over Europese identiteit en onze fundamentele Europese waarden?

Medeondertekenaars: Ilke Adam (VUB), Sarah Demart (ULg), Nadia Fadil (KU Leuven), Eric Florence (ULg), François Gemenne (ULg), Sonia Gsir (ULg), Jean-Michel Lafleur (ULg), Marco Martiniello (ULg), Jacinthe Mazzocchetti (UCL), Andrea Rea (ULB), Marc Swyngedouw (KU Leuven), Christiane Timmerman (UA)

nieuws

zine