Maandag 26/10/2020

Wetenschap

Verschuiving poolwinden verklaart misschien horrorwinters Noord-Amerika

Extreme kou in Chicago op 27 januari 2014.Beeld AFP

Het centrum van winterse hoge poolwinden rond de Noordpool is de jongste drie decennia honderden kilometers verschoven in de richting van Europa en Azië. Mogelijk verklaart dit waarom Noord-Amerika ondanks de opwarmende wereld al een aantal keren door regelrechte horrorwinters is getroffen.

Dat schrijven Chinese en Britse atmosfeeronderzoekers vandaag in het tijdschrift Nature Climate Change. Ze deden modelberekeningen en bekeken meetgegevens sinds 1987. De kern van de Arctische polaire vortex, zoals de straalstroom heet, lag voorheen ten noorden van Spitsbergen. De winterse stroming legt een meteorologische barrière rond de Noordelijke IJszee.

De nieuwe inzichten vormen een aanvulling op de theorie dat de Polar Vortex door de opwarming geleidelijk afzwakt zodat ijskoude poollucht vaker verder naar het zuiden kan ontsnappen. Begin 2014 werden de VS daardoor getroffen door langdurige extreme kou en sneeuw.

De geografische verschuiving van het hoge windpatroon wordt volgens de onderzoekers veroorzaakt door veranderingen in de Kara-zee tussen Nova-Zembla en Siberië. Die is door de opwarming steeds vaker en langer ijsvrij, waardoor scheepvaart en oliewinning mogelijk worden, maar de zee verstoort ook vergaand de energiebalans in het hele Arctische systeem. Ook meer najaarssneeuw in Siberië verstoort de luchtstroom op circa 20 kilometer hoogte.

"Mogelijk heeft de verschuiving in de afgelopen drie decennia zelfs een deel van de opwarming van de aarde gemaskeerd in deze gebieden", schrijven de onderzoekers van onder meer de universiteit van Leeds. Vooral de connectie met de extreme winters in de VS is nieuw. Twee jaar geleden toonden Amerikaanse onderzoekers de invloed op het klimaat in Siberië al aan.

Volgens klimaatonderzoeker Rein Haarsma van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) is het verband met de VS echter minder overtuigend dan Nature suggeert. "Er is een koelend effect te verwachten bij zo'n verschuiving, maar onduidelijk is hoe sterk die zal zijn." Modelberekeningen, ook op het KNMI, geven op dat punt nog geen duidelijke uitkomsten.

Volgens de jongste gegevens van NASA en het Nationaal Sneeuw en IJscentrum in Boulder bereikte het noordpoolijs afgelopen zomer niet het recordminimum van 2012. Anders dan normaal heeft het zeeijs dit jaar ongebruikelijk grote moeite om weer aan te vriezen nu het snel kouder wordt in het gebied.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234