Donderdag 18/08/2022

NieuwsVersailles

Versailles legt Europese verdeeldheid bloot: ‘Straks helpen we Oekraïne, maar zitten we thuis zonder elektriciteit’

De Franse president Macron spreekt de Oekraïense president Zelensky aan (voorste rij, resp. vierde en derde van rechts) tijdens het maken van een groepsfoto van EU-leiders. Beeld Olivier Matthys / AP
De Franse president Macron spreekt de Oekraïense president Zelensky aan (voorste rij, resp. vierde en derde van rechts) tijdens het maken van een groepsfoto van EU-leiders.Beeld Olivier Matthys / AP

Alle ongekende eenheid tussen de 27 EU-landen ten spijt zal donderdag in Versailles blijken dat voorbij alle ronkende taal toch verdeeldheid de kop opsteekt. De meest prangende kwestie: krijgt Oekraïne uitzicht op toekomstig EU-lidmaatschap? En wie gaat die nieuwe ‘Europese soevereiniteit’ betalen?

Marc Peeperkorn

“De Russische aanvalsoorlog is een aardverschuiving in de Europese geschiedenis”, staat in de ontwerpverklaring van Versailles, waarover de Europese regeringsleiders zich donderdag buigen. Een existentiële schok die – om in de beeldspraak te blijven – nieuwe stutten voor de EU vereist: minder energieafhankelijkheid, meer defensie en een autonomere economie.

De speciale Versailles-top was eind vorig jaar al door de Franse president Emmanuel Macron aangekondigd. Een informeel samenzijn van de leiders om het Franse EU-voorzitterschap glans te geven en en passant zijn eigen verkiezingscampagne een duwtje in de rug te geven. De top zou gaan over een nieuw Europees groei- en investeringsmodel – minder door de knieën dus voor Rusland en China. Een vooruitziende blik, nu de Russische inval in Oekraïne niet alleen dat land kapotmaakt, maar ook de Europese veiligheid en economie bedreigt.

Perspectief

Alle ongekende eenheid tussen de 27 EU-landen afgelopen weken ten spijt – opeenvolgende pakketten harde sancties tegen Rusland en zelfs wapenleveranties aan Oekraïne werden unaniem goedgekeurd – steekt in Versailles verdeeldheid de kop op. Het duidelijkst blijkt dat uit de aparte ontwerpverklaring over Oekraïne. Ronkende taal genoeg (“onbeschrijflijk leed voor de Oekraïners”, “we laten ze niet alleen”), maar op het verzoek van Kiev om lid te mogen worden van de EU volgt een procedureel “de Europese Commissie zal ernaar kijken”.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Negen EU-landen, waaronder Polen, Roemenië, Slovenië, Slovakije en de Baltische staten, willen een verdergaande uitspraak: de EU-leiders moeten nu het perspectief op lidmaatschap voor Oekraïne uitspreken. De andere achttien lidstaten voelen daar niets voor. Die vrezen niet alleen voor olie op het vuur in de oorlog met Rusland, maar wijzen erop dat Oekraïne totaal niet klaar is voor de status van kandidaat-lid. Montenegro, Albanië, Servië, Noord-Macedonië en Turkije zitten al jaren in de EU-wachtkamer, er is politieke weerzin tegen EU-uitbreiding in eigen land en het is totaal onzeker wat er überhaupt met Oekraïne gaat gebeuren.

Het is aan Macron en EU-president Charles Michel om in Versailles zalvende taal te vinden waarmee iedereen kan leven. Dat Oekraïne tot ‘de Europese familie’ behoort bijvoorbeeld, wat niets zegt over de kansen op lidmaatschap. Plus harde toezeggingen over nauwe, praktische politieke en economische samenwerking, waar het land de komende jaren sowieso meer aan heeft.

Russisch gas

Dan het streven naar het nieuwe, soevereine Europa. Ook hier schept de ontwerpverklaring, met woorden als “versterken” (defensie), “verminderen” (afhankelijkheid) en “bevorderen” (investeringen), het beeld van eenheid. Maar op de zin “we zijn het eens om de afhankelijkheid van de import van gas, olie en kolen uit Rusland uit te faseren” volgt geen datum. Terwijl de Commissie deze week met een pakket voorstellen kwam om ruim vóór 2030 de EU los te koppelen van het Russische gas.

Ook achter het ontbreken van een harde datum gaat verdeeldheid schuil. Landen als Duitsland, Bulgarije, Polen, Estland, Letland, Litouwen en Oostenrijk zijn zwaar afhankelijk van Russische energie-import. Die vervangen door hernieuwbare, in Europa geproduceerde energie, met vloeibaar gas van betrouwbaarder leveranciers en door energiebesparing, vergt grote investeringen die jaren in beslag nemen. Zoals een Oost-Europese diplomaat de aarzeling van zijn land verwoordde: “Straks helpen we Oekraïne, maar zitten we thuis zonder elektriciteit.”

Spanje, Portugal en Ierland importeren op hun beurt niet of nauwelijks Russisch gas, en willen daarom wel een einddatum. Opnieuw is het aan Macron en Michel om een compromis te vinden.

Kosten soeverein Europa

Tot slot bevat de ontwerpverklaring drie korte paragrafen over hoe die Europese soevereiniteit (eigen energie, sterkere defensie, eigen chips, voldoende grondstoffen, voedselveiligheid en koppositie bij digitaal en zorg) betaald moet worden. Macron speculeerde eerder op een nieuw EU-fonds, zoals tijdens de coronapandemie het herstelfonds (750 miljard euro) werd opgericht. Hij weet zich gesteund door collega’s uit zuidelijke en oostelijke lidstaten, maar de verklaring gaat vooralsnog niet verder dan “we maken optimaal gebruik van EU-middelen”.

Nettobetalers als Nederland willen geen nieuwe Europese subsidiepot, de uitgaven thuis door de afvlakkende economische groei en stijgende energieprijzen zijn al hoog genoeg. Bovendien liggen er nog miljarden euro’s op de plank in de EU: circa 200 miljard euro aan ongebruikte leningen uit het herstelfonds en ruim 300 miljard euro aan niet-uitgegeven EU-subsidies.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234