Donderdag 26/11/2020

Analyse

Verrassende Oostenrijkse regeringscoalitie wekt interesse Europa

Sebastian Kurz (L) leider van de conservatieve ÖVP en Werner Kogler van de Groenen, tijdens een persconferentie in Wenen, waar de twee het coalitieakkoord presenteerden.Beeld EPA

In Oostenrijk presenteerden de conservatieve ÖVP en de Groenen donderdag een regeerakkoord. Dit Weense experiment, onder leiding van voormalig kanselier Sebastian Kurz, zal op veel plaatsen in het politiek steeds versnipperder Europa met nieuwsgierigheid worden gevolgd.

“Het is mogelijk om het klimaat én de grenzen te beschermen”, zei Kurz tegen de pers toen het akkoord in het laatste uur van de eerste dag van het jaar beklonken was. Die uitspraak laat zien hoe groot de afstand was die de coalitiegenoten de afgelopen maanden hebben overbrugd en hoe acrobatisch lenig Kurz is als politicus.

Het waren geen gemakkelijke onderhandelingen geweest, gaf de jonge regeringsleider toe, maar het resultaat mag er zijn. “Het beste van twee werelden.” Ook Groenenvoorzitter Werner Kogler toonde zich tevreden; hij sprak uit grote verwachtingen te hebben van dit politieke probeersel. Volgens hem heeft de regering de potentie om de diepe kloof in de Oostenrijkse samenleving te dichten. Zaterdag moet het partijcongres van de Groenen nog met het regeerakkoord instemmen; naar verwachting gebeurt dat.

Populariteit

De Groenen zijn de meest linkse partij die vertegenwoordigd is de Nationalrat, het Oostenrijkste parlement. De christen-democratische ÖVP was altijd al conservatief, maar heeft onder Kurz nog een flinke ruk naar rechts gemaakt, vooral als het aankomt op asielpolitiek.

Het is precies twee jaar gelden dat Kurz na zijn eerste verkiezingsoverwinning de extreem-rechtse FPÖ ten dans vroeg. Maar die coalitie sloeg in mei 2019 te pletter op het zogenoemde ‘Ibizaschandaal’. Op een video toonde Heinz-Christian Strache, FPÖ-leider en vicekanselier, zich in een villa op Ibiza, in beschonken toestand, bereid overheidscontracten aan te bieden aan een vrouw die zich uitgaf voor de nicht van een Russische oligarch, in ruil voor campagnefinanciering voor de FPÖ. Het bleek een valstrik, gezet door nog steeds onbekende daders.

Kurz’ populariteit werd door het schandaal niet aangetast en de ÖVP won de vervroegde verkiezingen in september met een overtuigende 37,5 procent. De andere grote winnaars waren de Groenen, die 13,9 procent van de stemmen haalden met een campagne waarin ambitieuze klimaatdoelstellingen en een transparantere overheid centraal stonden.

Kurz en Wogler na afloop van hun persconferentie.Beeld EPA

Asielpolitiek

Vooral het klimaat was prominent aanwezig bij de presentatie van het regeerakkoord. Oostenrijk wil in 2040 klimaatneutraal zijn, tien jaar eerder dus dan de EU, en al vanaf 2035 alle olie- en gasverwarmingen verbieden. Ook daarmee laat het veel EU-landen, onder andere grote buur Duitsland, achter zich. De ÖVP behoudt de belangrijkste ministersposten: Binnenlandse Zaken en Financiën – speerpunt uit de campagne van de ÖVP waren lagere belastingen en versimpeling van het belastingstelsel. De Groenen krijgen minder ministeries, maar wel degene die voor hen symbolisch van groot belang zijn: Klimaatbeleid en Justitie. De Groenen moesten wel akkoord gaan met een conservatieve asielpolitiek. Zo wil de nieuwe regering het mogelijk maken potentieel gevaarlijke migranten preventief te laten opsluiten en is er sprake van een hoofddoekverbod op scholen.

Dat Sebastian Kurz (33) een politiek talent is, mag inmiddels een understatement heten. De man die volgende week hoogstwaarschijnlijk voor de tweede keer beëdigd zal worden als jongste regeringsleider van Europa, beheerst het politieke spel als een ervaren danser de Weense wals – anders was hij niet weggekomen met deze onwaarschijnlijke wissel van danspartner.

Klimaat

Meer nog dan dat voelt Kurz de tijdgeest goed aan en maakt hij gretig gebruik van het gegeven dat de verdeling in traditioneel rechtse en linkse standpunten voor het bedrijven van succesvolle politiek aan relevantie verliest. Kurz zoekt zijn coalitiepartners niet uit aan de hand van hun principes, maar aan de hand van het succes van hun thema’s: in 2017 was dat strikte asielpolitiek en dus rechts. Nu is dat het klimaat en dus links.

Op dit moment is er in Europa geen andere regering waarin groenen en christen-democraten verenigd zijn. In Duitsland zou het twee jaar geleden zover zijn geweest, als niet de leider van de derde coalitiepartij, de liberale FDP, koudwatervrees had gekregen.

Mede daardoor geldt ‘zwart-groen’ in Duitsland sindsdien als een soort politieke utopie die het land kan verlossen uit de verstarring van de Grote Coalities onder Merkel. En onrealistisch is dit niet. De Groenen zijn virtueel inmiddels zo groot dat ze samen met de CDU een meerderheid zouden halen. Dus zullen de ontwikkelingen in Wenen vanuit Berlijn de komende tijd met argusogen worden gevolgd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234