Zaterdag 07/12/2019

Vergiftiging skripal

Verraad is de enige zonde die Vladimir Poetin niet kan vergeven

Familie­portret van Skripal, vrouw Ljoedmila en dochter Joelia, tijdens haar diploma-­uitreiking in 2001. Beeld RV

Op 4 maart werden Sergej Viktorovitsj Skripal en zijn dochter Joelia vergiftigd met het zenuwgas novitsjok. De Russische dubbelspion had verraad gepleegd door voor de Britten te gaan werken. En verraad is de enige zonde die Vladimir Poetin niet kan vergeven. "Weet je, iemand die dit lot kiest, zal zich dat duizend keer betreuren."

Hij was een kleine garnaal. Zo beschrijven de Britse autoriteiten Sergej V. Skripal nu, een Russisch lid van de inlichtingendiensten die ze halverwege de jaren 90 rekruteerden als spion. Ook de Russen vonden dat toen ze Skripal ontmaskerden en hem vervolgens een verminderde straf gaven. En het was het oordeel van de Amerikanen toen die in 2010 een spionnenruil met Moskou opzetten waardoor Skripal vrijkwam: de inlichtingenbaas die de deal regelde had nog nooit van hem gehoord.

Toch was Skripal in de ogen van één man wel belangrijk: Vladimir Poetin, een ex-inlichtingenofficier met dezelfde leeftijd die dezelfde opleiding had genoten. De twee mannen hadden hun leven gewijd aan een inlichtingenoorlog tussen de Sovjet-Unie en het Westen. Toen die oorlog luwde, hadden beiden aanpassingsproblemen.

De ene beklom de ladder, de andere viel eraf. Terwijl Skripal zichzelf probeerde heruit te vinden, verzamelden Poetin en zijn bondgenoten, allemaal voormalige inlichtingenmensen, de brokstukken van het oude Sovjet-systeem. Naarmate hij machtiger werd, begon Poetin openstaande rekeningen te vereffenen, met een bijzondere haat jegens zij die de inlichtingenclan hadden verraden toen die op zijn kwetsbaarst was.

Zes maanden geleden zat Skripal in een Engelse stad onderuitgezakt op een bank naast zijn dochter Joelia. Hij hallucineerde en er stond schuim op zijn lippen. De vergiftiging van de ex-spion leidde tot een Koude Oorlog-achtige confrontatie tussen Rusland en het Westen. Beide zijden wezen diplomaten uit en bekvechtten over wie hem vermoord had en waarom.

Vorige woensdag gaven de Britten details vrij. Ze beweren dat Rusland twee huurmoordenaars naar Groot-Brittannië stuurde die de klink van de voordeur van Skripals huis insmeerden met een zenuwgif. Moskou ontkent de aantijging. Volgens de Britse inlichtingendiensten waren de mannen leden van dezelfde militaire inlichtingendienst, de GROe, waarvoor ook Skripal ooit werkte.

Het is niet duidelijk of Poetin persoonlijk een rol speelde bij de vergiftiging van Skripal. Hij overleefde de aanslag en leeft sindsdien ondergedoken. Maar verschillende gesprekken die we hadden in Groot-Brittannië, Rusland, Spanje, de Verenigde Staten, Estland en de Tsjechische Republiek en een onderzoek van Russische gerechtsdocumenten geven aan hoe hun levens op cruciale momenten met elkaar vervlochten waren.

In 2010, toen Skripal en drie andere veroordeelde spionnen werden vrijgegeven aan het Westen, keek Poetin met groeiende razernij aan de zijlijn toe. Gepolst naar een commentaar over de vrijgelaten spionnen dagdroomde Poetin publiekelijk over hun dood. Het speelde nauwelijks een rol dat Skripal maar een kleine garnaal was.

'Verrijk jezelf'

Eind jaren 90 keerde Sergej Skripal terug uit Madrid, waar hij undercover had gewerkt in het kantoor van de Russische militaire attaché. Rusland was een puinhoop. Mijnwerkers, soldaten en artsen waren al maanden niet betaald. Arbeiders namen de kerncentrale van Sint-Petersburg in en dreigde ermee ze te sluiten als ze hun achterstallig loon niet kregen.

Skripal was een toffe knul en aangenaam gezelschap. Toch herinnert Oleg B. Ivanov, die een collega van hem was in het kantoor van de regionale gouverneur in Moskou, hem als iemand die moeite had met veranderingen in het land. Hij was meer Death of a Salesman dan John le Carré. Skripal woonde in een sjofel woonblok in een wijk van identieke woonblokken, reed met een gammele Niva en vertelde eindeloze verhalen over zijn tijd als paracommando.

Eén ding klopte niet: in restaurants stond hij er steevast op voor iedereen te betalen. “Het was iets wat hem deed opvallen”, zeg Ivanov. “Ik weet niet waar dat vandaan kwam.” In hun kliek waren er wel meer ex-spionnen, die in hun jonge jaren opgeleid waren tot inlichtingenofficier. Ineens leek dat allemaal zinloos. “Je moet begrijpen dat de Sovjet-Unie in elkaar stortte”, zegt Ivanov. “De hele Sovjet-ideologie die de overheid schraagde verdween in de plooien van de geschiedenis. Er was een slogan destijds: ‘Verrijk jezelf.’”

Sergej Skripal, linksonder, op de militaire academie in 1975. Beeld RV

Dat was ook het verhaal van Skripal, zegt hij: altijd uitkijken naar zaakjes. “Psychologisch gezien was hij een materialist. Hij was gewoon gek op geld.”

En dat, legt hij uit, verklaart het verraad van zijn vriend. In 2006 hoorde hij in de auto Skripals naam in het nieuws. Volgens openbaar aanklagers was Skripal toen hij in Spanje woonde een zakelijk partnerschap aangegaan met een Spaanse inlichtingenagent, die hem in contact bracht met een rekruteerder van de Britse buitenlandse inlichtingendienst. Hij had sinds 1996 regelmatig in het geheim contact met zijn handler gehad, zeiden ze, om geheimen uit te wisselen in ruil voor 100.000 dollar.

Dat was geen groot bedrag – ongeveer 12.500 dollar per jaar. De aanklagers stelden vijftien jaar gevangenis voor, vijf jaar minder dan de maximumstraf. De rechter verminderde dat verder tot dertien jaar omdat Skripal goed meewerkte.

Ivanov vond het verraad van Skripal niet bepaald eervol, maar wel begrijpelijk. “Het was een periode waarin je kapitaal moest opbouwen”, zegt hij. “Iedereen in de overheid was daarmee bezig, ook binnen de GROe. Skripal voelde ook de nood om geld te verdienen. Het was er de tijd voor. De eed die je had afgelegd tegenover de Sovjet-Unie had nog weinig te betekenen.”

Alles was in vrije val in die jaren. Wie kon nog zeggen wat loyaliteit was?

‘Moskou zwijgt’

In 1990 werd Skripal vanop het KGB-kantoor in het Duitse Dresden terug naar huis gestuurd. Hij had al drie maanden geen loon meer ontvangen en wist niet waar hij moest gaan wonen – zo veel spionnen keerden terug naar huis dat de overheid hen niet allemaal kon huisvesten. Aan zijn buitenlandse jaren had hij niets meer overgehouden dan wat harde valuta en een twintig jaar oude wasmachine, een afscheidscadeau van een buur in Oost-Duitsland.

Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie voelde aan als een persoonlijke nederlaag voor Poetin, die er niet in slaagde al zijn Duitse contacten te beschermen. Op een dag pleitte hij er bij de militaire bevelhebbers voor het KGB-hoofdkwartier te verdedigen, dat omsingeld was door Duitse demonstranten die bij de dossiers wilden geraken. In paniek was men ze aan het verbranden. “Moskou zwijgt”, zei een officier hem. Hij zou zich dat zinnetje nog vele keren herinneren in de komende jaren. “Ik had het gevoel dat het land niet meer bestond”, zei hij later.

Zijn vriend Sergej Roldoegin zei ooit dat hij Poetin nooit zo emotioneel heeft gezien als toen hij over de Oost-Duitse informanten sprak wier identiteit was onthuld. “Hij zei dat het gelijkstond aan verraad”, vertelde Roldoegin aan Steven Lee Myers, de biograaf van Poetin. “Hij was extreem aangedaan.”

Massa’s inlichtingenagenten liepen naar het Westen over. Poetin walgt van hen, noemt ze ‘beesten’ en ‘zwijnen’. Verraad, vertelde hij een interviewer ooit, is de enige zonde die hij niet kan vergeven. Het kan ook slecht voor je gezondheid zijn, stelde hij duister. “Verraders komen altijd slecht aan hun einde”, zei hij ooit. “In de regel sterven ze aan de drank of de drugs.”

Toen hij aan de macht was, bestreed Poetin verraders op dezelfde manier als andere 'kwalen' van de chaotische jaren 90, de oligarchen en de maffiabazen. Zijn eerste bewindsjaren werden gekenmerkt door tal van processen tegen spionnen, soms duidelijk als wraak bedoeld.

De toon werd gezet rond de eerste verkiezing van Poetin tot Russisch president in 2000 – een dag ervoor om precies te zijn. De Federale Veiligheidsdienst, die Poetin kort ervoor had geleid, lekte de identiteit van de Britse MI6-officier die veel Russische spionnen had gerekruteerd. Het was een zorgvuldig georkestreerd lek, dat erop gericht was de carrière van de man te ruïneren, en een bewuste persoonlijke aanval: de spionnendienst gaf ook de naam van de vrouw van de officier vrij en het feit dat hij twee dochters had.

Diezelfde officier, bleek later, had ook Skripal gerekruteerd.

Een gezin valt in duigen

Nadat Skripal in 2006 veroordeeld was, werd hij een ‘verstotene’, zegt zijn voormalige collega Ivanov. Het gezin Skripal moest het zonder hem redden en droeg de schaamte in stilte. Ivan V. Fedoseyev, 76, hun buurman, merkte op dat Skripal er niet meer was en ging ervan uit dat hij zijn vrouw Ljoedmila voor een andere vrouw verlaten had. “Het was gênant ernaar te vragen”, zegt hij.

Ljoedmila was bitter over de vrienden die tegen haar man getuigd hadden, zegt Viktoria Skripal, een nicht. Ze klaagde tegen haar dat veel GROe-collega’s naar het Westen verhuisd waren toen de Sovjet-Unie in elkaar stortte. “Waarom noemde niemand hén verraders?”, vroeg ze zich af.

Op dat moment ontbolsterde Poetin helemaal. Hij had de zakenmogols in het gareel gekregen en zijn eigen bondgenoten, meestal voormalige intelligentieofficiers uit Sint-Petersburg, de sleutelindustrieën in handen gegeven. Poetins vrienden voegden zich bij ’s werelds superrijken, kochten jachten en huizen in Mayfair.

Ljoedmila Skripal daarentegen moest geld bij elkaar smeken. Het lukte haar niet meer maandelijks het bedrag over te maken dat Skripal in de gevangenis nodig had voor eten en toiletgerief, en ze vroeg of het pensioen van zijn moeder, 500 à 600 dollar, naar hem kon gaan, zegt Viktoria Skripal. Ze diende massa’s juridische verzoeken in bij een hele rist militaire functionarissen – onder wie uiteindelijk ook de minister van Defensie – om opnieuw aanspraak te maken op het pensioen van haar man. “Ik voel me verplicht me tot u te wenden om mij, een gepensioneerde, te helpen in de moeilijke situatie waarin ik me bevind”, schreef ze. Voor haar inspanningen in de loop van twee jaar kreeg ze uiteindelijk 33.148 roebels en 89 kopeken, omgerekend ongeveer 1.000 dollar.

Alexander Petrov en Ruslan Bosjirov, hier op een bewakingsbeeld in het treinstation van Salisbury, staan terecht voor de moordpoging op Sergej Skripal. Beeld AFP

Ljoedmila kon het niet meer beredderen. Het appartement was onderkomen, met afbrokkelende muren en vlekken op het linoleum, zegt Lilia Borisovna, die de woning later kocht. “Het appartement was in verval.”

En dat was ook het lichaam van Ljoedmila. Ze kreeg baarmoederhalskanker met uitzaaiingen die onbehandeld bleven. Het was duidelijk dat het heel slecht met haar ging, en Viktoria Skripal smeekte haar naar een dokter te gaan. Maar ze weigerde, zegt ze, “zolang Sergej Viktorovitsj niet weer thuis was”.

Skripal probeerde vroeger vrij te komen en diende een gedetailleerd verzoek in bij de militaire rechtbank. Tijdens het proces had hij bekend dat hij geheime informatie aan een Britse inlichtingenofficier had gegeven. Maar in zijn beroep, blijkt uit de gerechtsdocumenten, beweerde hij dat hij de officier verkeerdelijk had aangezien voor een zakenman “die hem gewoon had voorgesteld bij hem te komen werken na zijn pensioen bij de diplomatieke dienst”. Hij ving bot.

Terwijl het gezin Skripal wachtte, viel zoon Sasha in een diep gat. Zijn leven was grotendeels gebouwd rond de contacten van zijn vader bij de GROe. Zijn vrouw Natalya was de dochter van een andere kolonel, die in hetzelfde gebouwencomplex woonde. Hij had zijn baan via het GROe-netwerk. Toen zijn vaders verraad bekend raakte, ontspoorde hij. Hij nam ineens ontslag, zegt Ivanov. Zijn schoonvader vertelde Moskovsky Komsomolets, een Russische krant, dat Sasha zwaar aan de drank was en hij raadde zijn dochter aan de scheiding aan te vragen. Sasha werd behandeld voor een nieraandoening en stierf in 2017 op 43-jarige leeftijd.

Een deal wordt voorgesteld

Toen hij het nummer van zijn Russische tegenhanger vormde vanuit zijn kantoor in Langley, Virginia, voelde Leon Panetta, de directeur van de Central Intelligence Agency (CIA), zich niet bijster optimistisch. Hij had Michail Fradkov, het hoofd van de Russische buitenlandse inlichtingendienst, één keer ontmoet. Ze hadden samen in Washington gedineerd. Panetta vroeg hem toen wat volgens hem de grootste inlichtingenblunder van Rusland was geweest. Die van Amerika, gaf hij toe, was de invasie van Irak.

Fradkov liet een lange stilte vallen, en antwoordde toen simpelweg: “Penkovsky.”

Panetta schrok. Het antwoord sprak boekdelen over de manier waarop het Russische systeem tegen mollen aankijkt. Oleg Penkovsky was een kolonel bij de GROe die tijdens de jaren 50 en 60 voor de CIA en de Britse inlichtingendiensten had gespioneerd. Hij bezorgde informatie die de regering-Kennedy door de Cubaanse rakettencrisis loodste. Hij werd ontmaskerd door de Sovjet-autoriteiten en naar men gelooft doodgeschoten.

Het was de zomer van 2010 en Panetta had Fradkov aan de lijn, met de bedoeling een deal te maken die tot de vrijlating van een andere GROe-mol zou leiden. Een paar dagen eerder had de FBI Operation Ghost Stories uitgevoerd en tien ‘slapende’ Russische agenten gearresteerd die al bijna tien jaar actief waren in de Verenigde Staten. “Je mag die mensen hebben”, zei hij tegen Fradkov.

“Ik zei: ‘Kijk eens hier, we gaan ze vervolgen, het kan heel gênant voor jullie worden”, herinnert Panetta zich tijdens een interview. “Jullie hebben drie à vier mensen die wij willen, en ik stel voor dat we tot een overeenkomst komen.”

Cheeseburgers van Ray’s Hell Burger

Normaal gezien, zegt Panetta, zou zo’n voorstel op ontkenning en ontwijkingsmanoeuvres stuiten. Maar het was de zomer van 2010 en de twee tegenstanders uit de Koude Oorlog beleefden een kortstondige periode van dooi.

Poetin had het presidentschap doorgegeven aan zijn trouwe luitenant Dmitri Medvedev. Hijzelf werd premier en kon zo aan de macht blijven zonder te zondigen tegen de grondwettelijke beperking van de presidentiële termijn. Tegelijk was het een manier om te testen in welke mate hij met het Westen kon samenwerken. Medvedev had tijdens een bezoek aan Washington een band met de Amerikaanse president Barack Obama opgebouwd. De twee aten samen cheeseburgers van Ray’s Hell Burger.

Dit speciaal vervaardigd flesje, vermomd als een flacon Nina Ricci’s Premier Jour, bevatte het vloeibaar gemaakte zenuwgas. Beeld RV London Metropolitan Police

Na het telefoontje met Panetta besloten de Russen tot een ruil. Panetta gaf vier namen door, onder wie Skripal. “Ik denk dat onze Russische mensen bij de CIA met die namen op de proppen kwamen”, zegt Panetta. “En hij werd toegevoegd aan de lijst.”

Op een hete dag in juli kwamen wachten van de Correctionele Kolonie Nr. 5 van de Russische republiek Mordovië naar Skripals cel en zeiden ze hem dat hij zijn spullen moest pakken. Hij werd naar de Lefortovo-gevangenis in Moskou gebracht, waar hij kort met zijn familie kon praten alvorens op een Yak-vliegtuig van het Russische ministerie van Spoedgevallen gezet te worden, samen met drie andere ex-gevangenen. Ze zeiden geen woord tijdens de drie uur durende vlucht naar Wenen.

De stemming was heel anders aan boord van de door Amerika gecharterde Vision Airlines 737 die de vier mannen oppikte. Na het opstijgen ontkurkten begeleidende Amerikaanse agenten champagneflessen en schonken ze whisky om op de vrijheid te toosten, vertelt iemand die op de vlucht zat. Een voormalige KGB-majoor gaf een bevlogen speech. Ze waren vrij.

Maar één man kookte. “Een mens geeft zijn leven voor zijn vaderland, en dan komt er zo’n smeerlap die hem verraadt”, sneerde Poetin live op de televisie over de ruil. “Hoe kan hij nog in de ogen van zijn kinderen kijken, het varken? Wat ze ook in ruil hebben gekregen, die 30 zilverlingen die ze hebben gekregen, ze zullen erin stikken. Geloof me.”

Ook al zouden ze niet sterven, zei hij, ze zouden zeker lijden. “Ze zullen hun leven lang moeten onderduiken”, zei Poetin. “Ze zullen nooit meer met andere mensen kunnen praten, ook niet met hun geliefden.” Hij rechtte de rug en keek in de camera. “Weet je,” zei hij, “iemand die dit lot kiest, zal zich dat duizend keer betreuren.”

Kende hij de namen van de mannen die hun kameraden hadden verraden?, vroeg een journalist hem kort na de ruil. “Natuurlijk”, zei Poetin. Zou hij hen straffen? Verkeerde vraag, antwoordde Poetin raadselachtig. “Dit wordt niet beslist op een persconferentie. Ze leven volgens hun eigen regels, en die regels zijn bekend bij iedereen binnen de inlichtingendiensten.”

Poetin verloor zijn geduld met de entente tussen Medvedev en Obama. In 2011 maakte hij zich boos over de door Frankrijk geleide bommencampagne in Libië. Hij vond dat Medvedev was gezwicht voor de Amerikaanse druk en verweet hem dat hij er niet in geslaagd was het Russische vetorecht bij de VN-Veiligheidsraad te gebruiken om de campagne tegen te houden. Zijn hevige kritiek op de operatie, die hij vergeleek met een “middeleeuwse oproep tot een kruistocht”, was een voorbode van wat daarna zou gebeuren: in 2012 nam hij de macht weer in handen en begon hij de dooi die Medvedev had ingezet volledig terug te draaien.

Maar de verraders die waren uitgeleverd aan de westerse inlichtingendiensten, waren toen al uitgevlogen.

Pure wodka

Je kon in Salisbury in Groot-Brittannië moeilijk naast Sergej Skripal kijken. Matthew Dean, voorzitter van de gemeenteraad in die stad, weet nog dat hij hem op een dag opmerkte in de Railway Social Club, een bescheiden café met elektronische pokertoestellen en foto’s van racepaarden aan de muur. Dean is een pubuitbater en kent de drinkers in Salisbury. Deze man had hij nog nooit gezien.

“Het was een zondagmiddag en hij dronk pure wodka”, zegt Dean. “Hij was extreem luidruchtig, en hij droeg een wit trainingspak. Ik weet nog dat ik zei: ‘Wie in godsnaam is dat?’ Ze vertelden me dat hij hun enige Russische klant was.”

Skripal draaide rond de pot over zijn verleden, althans in het begin. In een cursus Engels als tweede taal in Wiltshire College stelde hij zichzelf voor als de baas van een bouwfirma die daarvoor in Spanje had gewoond. Ivan Bombarov, een Bulgaarse taxichauffeur die vrienden in dezelfde klas had, zegt dat niemand dat verhaal geloofde. “In Bulgarije zien we wel meer van die maffiatypes. We hadden zoiets van: ‘Ja, zal wel zijn.’”

Skripal vereenzaamde na de dood van Ljoedmila door kanker in 2012, twee jaar en drie maanden na de spionnenruil. In 2017 stierf Sasha tijdens een weekendtrip naar Sint-Petersburg. Zijn enige resterende gezinslid, Joelia, was terug in Moskou met haar vriend.

Vorig jaar raakte hij in een kruidenierszaak in Londen aan de praat met een Russisch emigrantenkoppel. Tot hun verrassing nodigde hij hen – totale vreemden – uit om hem in Salisbury te komen opzoeken. Terwijl hij de dood van zijn vrouw en zijn zoon beschreef, had hij tranen in de ogen, zegt Valery Morozov, een zakenman.

“Hij miste Rusland”, zegt Ross Cassidy, een potige voormalige duikbootmatroos die een van zijn beste vrienden werd. Lisa Carey, een andere buur, zag hoe de Rus dagelijks in zijn trainingspak naar de Bargain Shop slofte om krasbiljetten te kopen. “Hij pochte dat hij een spion was, en daar moesten we hard om lachen”, zegt ze. “We vonden hem gestoord.”

Hij had wel degelijk geheimen. Skripal reisde regelmatig voor geheime opdrachten georganiseerd door MI6, waarop hij Europese en Amerikaanse inlichtingendiensten uitleg gaf over de werking van de GROe. Zulke opdrachten kunnen een manier zijn om voormalige spionnen bezig te houden, zegt Nigel West, een Britse historicus gespecialiseerd in spionage. Het is niet ongebruikelijk, zegt hij, dat overlopers zich vervelen en zich niet geapprecieerd voelen. Hij noemde dat het ‘postbruikbaarheidssyndroom’.

De bank in het pittoreske centrum van Salisbury waar Skripal en zijn dochter werden gevonden. Beeld AFP

“Men beseft dat heel goed bij de inlichtingendiensten”, zegt West. “Als het moment daar is, en ze zeggen ‘Neem geen contact met me op, ik zal contact met jou opnemen’, dan ben je geneigd te zeggen ‘Ik heb een heel interessant klusje voor je’. Dat gebeurt vaak. Hun status wordt lichtjes overdreven of belangrijker gemaakt, en ze gaan dat geloven.”

De contacten met andere inlichtingenofficieren voerden hem terug naar de dagen van weleer. Hij trok herhaaldelijk naar Spanje om te overleggen met de CNI, de Spaanse inlichtingendienst. Hij reisde ook naar Estland en Tsjechië.

“Eigenlijk waren dat gewoon ontmoetingsmomenten van mensen met dezelfde achtergrond die vroeger tegenover elkaar hadden gestaan”, zegt een inlichtingenofficier die anoniem wenst te blijven om het bezoek van Skripal in 2012 aan Praag te omschrijven. “Ze lunchten samen. Het duurde uren. Het was heel plezant.”

De Britse overheid, die mee de opdrachten organiseerde, geeft geen commentaar, en Britse spionage-experts doen ze af als onbeduidende lezingen. Toch blijft onduidelijk welke informatie Skripal doorspeelde.

En misschien luisterden de Russen wel nauwer dan hun Britse collega’s vermoedden, zegt Aleksei A. Venediktov, hoofdredacteur van de Moskouse radiozender Echo Moskvi, die uitgebreid verslag uitbracht over de zaak. “Als je daar bent, dan werk je ons niet tegen, dat is de regel”, zegt hij. “Dat staat niet geschreven, maar wordt wel aangenomen. Je verleden wordt je vergeven, in de toekomst mag je leven van je pensioen en in alle rust en stilte bloemen telen. Dat zijn de voorwaarden. Je zet je militaire vaardigheden niet in tegen Rusland, tegen de Sovjet-Unie. Wat deed Skripal? Het is bewezen: hij zondigde tegen die regel.”

Joelia had het oude appartement van haar vader verkocht, samen met wat oude meubelen en de tweekoppige adelaar, het symbool van Rusland, die aan de muur hing. Ze kocht zichzelf een bescheiden stek in West-Moskou. Maar ze was er weggetrokken om plaats te maken voor bouwvakkers die een kleine kamer zouden ombouwen tot een kinderkamer, zegt Diana Petik, die de renovatie zou begeleiden. Joelia stond op het punt te trouwen met de man met wie ze al lang samen was en wilde moeder worden.

Maar ze had het gevoel dat ze eerst nog iets anders moest doen. Skripal kon niet veilig naar Rusland reizen voor het huwelijk, en ze wilde op de een of andere manier zijn zegen hebben. Dat was haar opzet, zegt Petik, toen ze zich op 3 maart vastgespte in een vliegtuig van Aeroflot met bestemming Londen.

Een dag eerder, beweren de Britse autoriteiten, arriveerden twee Russische inlichtingenagenten met een andere Aeroflot-vlucht in Londen. Ze waren onopvallend gekleed als doodnormale Russen in parka’s en tennisschoenen. In hun bagage zat een speciaal vervaardigd flesje, vermomd als een flacon Nina Ricci’s Premier Jour. Het bevatte een vloeibaar gemaakt zenuwgas.

Toen Joelia Skripal bij de douane in Heathrow Airport passeerde en op haar bagage wachtte, waren de twee mannen volgens Britse speurders al in Salisbury om de kust te verkennen.

Skripal in een militaire rechtbank in Moskou, augustus 2006. Beeld EPA

De volgende namiddag, kort na 16 uur, vertrok Freya Church bij de fitnessclub Snap Fitness waar ze werkte en passeerde ze twee onderuitgezakte mensen op een bank in het pittoreske centrum van Salisbury. De vrouw leunde tegen de man aan. De man staarde naar de lucht, alsof hij er iets zag, en maakte vreemde, schokkende bewegingen met zijn handen, vertelde ze tegen de BBC.

Op dat moment stapten de twee mannen op een trein in het station van Salisbury, de eerste etappe van hun ontsnappingsroute terug naar Moskou.

Leger spionnen

Het nieuws van het misdrijf verspreidde zich als een lopend vuurtje, via de inlichtingendiensten van een tiental landen, via de VN-Veiligheidsraad en het internationale orgaan dat belast is met de strijd tegen chemische wapens. Voor de agentschappen die toezicht houden op het leger spionnen die overbleven na de Koude Oorlog zou de kwestie alle engagementen die waren aangegaan op de helling zetten.

Maar voorlopig was het een beklonken zaak. Een ex-GROe-officier met een onzekere toekomst had zijn clan verraden. In navolging van de regels die iedereen in de Russische inlichtingendiensten maar al te goed kent, kwamen twee moordenaars naar Engeland om zich te ontfermen over een kleine garnaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234