Maandag 21/10/2019

Vermalen tussen de raderen van de arbeid

In zijn nieuwe boek Werk werk werk fileert Christophe Van Gerrewey in vijf scènes de ongemakkelijke beroepssituaties waarin zoveel ambitieuze mensen zich vastrijden. Een meanderende, maar spitse en vaak grappige roman met een sociologisch tintje.

Roman.

Hij is de favoriete schietschijf van Herman Brusselmans. En ook de illustere belhamel J. De Witte sleep destijds zijn vileine pen aan de boeken van Christophe van Gerrewey (°1982). De Gentse architectuurprofessor, essayist en romancier wekt weerstand op.

Maar Van Gerrewey laat zich niet gauw van de wijs brengen. Hij kiest zelf zijn moment om terug te slaan, rustig, gedecideerd en minstens even scherp. Van Gerrewey houdt van een potje polemiek, zo bewees zijn essaybundel Over alles en voor iedereen (2015) en zijn onverwachte oekaze tegen Lize Spit. Hij is daarmee stilaan een unicum in de Vlaamse literatuur, ook al omdat hij afkerig is van opdringerig mediagedruis of podiumfratsen.

Lichtjes onverstoorbaar brengt einzelgänger Van Gerrewey vanuit de fluwelen luwte van zijn werkkamer enige cerebraliteit terug in het literaire debat. Ook zijn romans - het met de Debuutprijs bekroonde Op de hoogte (2012) en Trein met vertraging (2013) - zaaien verdeeldheid. De ene groep lezers raakt geënerveerd door dat nauwlettende uitvlooien van gedachten, ervaringen en indrukken, de andere is gefascineerd door de uitgebalanceerde taal waarin Van Gerrewey zijn thema's giet.

Telkens weer dubt hij over een verrassend raamwerk. "Bij Trein met vertraging heeft de roman de structuur en het concept van een treinrit, bij mijn debuut Op de hoogte was dat een brief", vertelde hij ooit in een interview met De Morgen. "Gewoon een traditionele roman schrijven lukt me niet. Ik wil een mysterieus machientje maken dat je ziet werken: het functioneert perfect en toch is het volstrekt nutteloos."

Ook in zijn bewust plotloze, nieuwe roman Werk werk werk kiest Van Gerrewey voor een opmerkelijke vorm. In vijf bespiegelingen, die vrijuit schipperen tussen een essay en een verhaal, tast hij de situatie op de hedendaagse arbeidsmarkt af. Spoedig blijkt dat iedereen - van professor en manager tot cultuurwerker en schrijver- vermalen dreigt te worden door onhaalbare verwachtingen én in grimmige concurrentieposities verzeilt. Werk werk werk heeft een sterk sociologische invalshoek.

Van Gerrewey introduceert een naamloze verteller die vijf gesprekken onderhoudt met vrienden en familieleden, telkens geritmeerd tot maximaal drie uur, ergens tussen september 2015 en mei 2016. De actualiteit spookt regelmatig door de pagina's heen. Toch drijft de conversatie telkens weer in de richting van het beroepsleven. Dat voelt bijna voor alle personages aan als een keurslijf. Niemand put er de gewenste bevrediging uit, integendeel. De twijfelzuchtige professor architectuurtheorie in Zwitserland uit sommige tranches de vie vertoont bijvoorbeeld aanzienlijke gelijkenissen met Van Gerrewey zelf, die onlangs de Universiteit Gent achter zich liet en nu in Zwitserland doceert aan de Ecole Polytechnique Fédérale de Lausanne.

Running gag

De schrijver graait in dit boek wel vaker in persoonlijke ervaringen van vrienden of kennissen. Zo is er de gepensioneerde manager die te kampen krijgt met overnames en herstructureringen uit de VS en weggeëvalueerd wordt. 'Zo zijn de Amerikanen, ze richten een ramp aan en vervolgens wijzen ze in de richting van de slachtoffers.'

De consciëntieuze Trice wordt dan weer in het nauw gedreven door rücksichtslose politici. Die willen altijd maar meer vingers in de pap in het Brugse kunstencentrum waar ze werkt. Ze plaatsen Trice voor potsierlijke dilemma's en ze stuitert van het kastje naar de muur.

Nauwelijks beter gaat het eraan toe in de academische wereld, waar elkaar vliegen afvangen onder doctorandi gemeengoed is en Frida met wraakzuchtige collega's krijgt af te rekenen.

Slechts schijnbaar amicaal is de sfeer onder Vlaamse schrijvers, zoals bij Thomas, die tussen neus en lippen een aantal collega's op hun nummer zet (waarin we onder meer Stefan Hertmans herkennen), de uitgeverswereld doorlicht en zijn poëtica ventileert.

De hamvraag blijft: 'Zou er werk bestaan waar je energie aan ontleent, eerder dan dat het je krachten opgebruikt? Of is dat te veel gevraagd?' Logisch dat bij wijze van running gag meermaals deze verzuchting opduikt: 'Zolang er iedere maand loon op je rekening staat, kun je veel verdragen - zo heb ik het ook volgehouden.'

Werk werk werk is een veelkantig en schrander boek, dat met diabolisch genoegen zout in open wondes strooit. De cultuursector komt er erg bekaaid van af en de academische wereld is een levensgevaarlijke slangenkuil.

Toch bouwt Van Gerrewey soms te zeer de betere krantenopiniestukken na of verliest hij zich in neurotische cirkelredeneringen. Hoogst hilarische momenten (let op de geweldige scène met de gescheurde broek) wisselen af met iets droogstoppeliger passages, waarin hij bijvoorbeeld al te gedetailleerd treindienstregelingen opdist.

De meanderende, maar geciseleerde stijl van zijn overpeinzingen vertoont enige verwantschap met nouveaux romanciers als Alain Robbe-Grillet of Claude Simon, terwijl de invloed van Max Frisch aanwijsbaar is.

Buiten kijf staat dat Van Gerrewey lastige vragen opwerpt over de professionele ratrace. Vaak spitsvondig, stekelig en to the point. Kan iemand bij gelegenheid een vrachtje van dit boek deponeren op de stoep van de Vlaamse minister van Werk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234