Woensdag 16/06/2021

Verlenging niet wenselijk: belangstelling te groot

theater

Amsterdam

Van onze medewerkster

Sabine Kok

Het toneelstuk Cloaca verovert Nederland. Met een geschat bezoekersaantal van meer dan 54.000 in drie maanden heeft het stuk van de Amsterdamse toneelgroep Het Toneel Speelt een bezettingspercentage van nagenoeg 100 procent, en tot januari is het vrijwel uitverkocht. Dat is ongekend voor Nederland. Doorspelen is echter niet mogelijk: de Nederlandse toneelmarkt blijkt niet berekend op een dergelijk succes.

Verantwoordelijk voor de toneelhit is schrijfster Maria Goos, die naam maakte met bekroonde televisieseries als Oud Geld en Pleidooi. Het toneelstuk Familie, net als Cloaca populair bij pers en publiek, markeerde in 2000 haar overstap naar het theater. De regisseur van Cloaca is Willem van de Sande Bakhuyzen, met wie ze al jaren samenwerkt. Het wordt gespeeld door vier van Nederlands grootste acteurs: Pierre Bokma, Gijs Scholten van Aschat, Peter Blok en Jaap Spijkers.

De vier, die ook in werkelijkheid een vriendenclub vormen, spelen een groep dolende veertigers in een midlifecrisis. Nog één keer komen ze samen, om te ontdekken dat er van hun idealen even weinig over is als van hun ooit zo hechte vriendschap. Een thema dat blijkbaar bij jong én oud aanslaat. Want bestaat het Nederlandse toneelpubliek over het algemeen uit vrouwen van middelbare leeftijd, de zalen die Cloaca trekt, doen denken aan een bioscoop op vrijdagavond.

Toch valt op 18 januari, de geplande einddatum, het doek, ondanks het verlangen van Het Toneel Speelt om door te gaan. Het lot van Cloaca toont aan hoe slecht Nederlandse schouwburgen berekend zijn op onverwacht grote belangstelling. In hun programmering zit zo weinig rek dat er voor spontaniteit geen ruimte is. Zo heeft de Stadsschouwburg aan het Amsterdamse Leidseplein te maken met het huisgezelschap Toneelgroep Amsterdam van Ivo ten Hove, dat een derde van alle avonden claimt, maar zijn ook de Theatercompagnie en Het Toneel Speelt er vaste gasten.

De drie houden elkaar nauwlettend in de gaten en klagen bij de programmeur zodra de buit oneerlijk dreigt te worden verdeeld. Ronald Klamer, artistiek leider van het Toneel Speelt, is ontevreden met deze situatie: "Helaas maakt de overheid van de toneelgezelschappen concurrenten, terwijl we allemaal belang hebben bij een artistiek goed lopende toneelschouwburg. Ik zou graag meer willen samenwerken. De Stadsschouwburg kan daarin een bemiddelende rol vervullen. Ik beschouw het als ons huis, maar zou me er graag ook thuis willen voelen."

Toch voelt Melle Daamen, directeur van de Stadsschouwburg in Amsterdam, zich niet geroepen Cloaca te redden: "Wij kunnen en willen geen 'open-eind-theater' zijn, waar succesvolle voorstellingen kunnen worden doorgespeeld, zoals dat in Londen gebeurt. Die pretentie hebben we niet, bij ons gaat het in de eerste plaats om de diversiteit van het aanbod."

Wie wél interesse heeft in zo'n open-eind-theater is televisie- en toneelproducent Joop van den Ende. Zijn commerciële theaterbedrijf Stage Holding verovert op dit moment de Duitse musicalmarkt, en in die sector is het doorspelen van toppers allang niets bijzonders meer. Als het aan Van den Ende ligt, krijgen in de toekomst ook toneelsuccessen als Cloaca de kans om hun speelperiode te verlengen.

Maar om dit doel te verwezenlijken moeten er in Amsterdam eerst nieuwe theaters bij. Over de bouw van een musicaltheater met 1.700 stoelen heeft de gemeente al in grote lijnen haar goedkeuring uitgesproken. Dit zal verrijzen aan de Amsterdamse Zuid-as, een nieuwbouwgebied buiten het centrum waar zich, als alles volgens plan verloopt, een groot deel van het hoofdstedelijke culturele leven zal afspelen. In een minder vergevorderd stadium zijn de initiatieven voor een 'theaterstraat' rond het Leidseplein, met een gloednieuw complex bestaande uit drie zalen.

Stuitten in het verleden Van den Endes plannen nogal eens op scepsis, het tij lijkt te keren. Melle Daamen ziet zo'n nieuw, commercieel theater tegenover zijn Schouwburg in elk geval wel zitten. Het zal de druk op zijn toneelhuis vermoedelijk doen verminderen, zodat er voor gesubsidieerde, 'elitaire' gezelschappen met een kleiner publiek meer ruimte komt.

Een boulevardtheater in de buurt van het Leidseplein lijkt ook Ronald Klamer een goede oplossing van de problemen. Tot het zover is, houdt hij zijn hoop gevestigd op de Stadsschouwburg, al vindt hij wel dat er nodig wat dient te gebeuren aan de publieksservice: "Je kunt er niet eens fatsoenlijk eten of na afloop een drankje drinken. Wat dat betreft, kunnen we nog veel leren van de schouwburgen in België."

Toneelstuk 'Cloaca' lokt 54.000 toeschouwers in drie maanden tijd

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234