Zaterdag 24/10/2020

Verkrachter en slachtoffer delen podium

Veel opschudding deze week in Londen. Een vrouw en haar verkrachter kwamen er samen openlijk vertellen wat het seksueel geweld met hen had gedaan. Maar kun je dat wel maken, verkrachters een forum geven?

"Er zit een verkrachter in het gebouw. Haal hem eruit!" Het vrouwenprotest was groot aan het Southbank Centre in Londen. Met luidsprekers en banners - 'geen platform voor daders' - probeerden betogers de toespraak te verhinderen van Thordis Elva (36) en haar verkrachter, haar ex-vriendje Tom Stranger (38).

Elva, een IJslandse, was zestien toen ze smoorverliefd werd op de Australische uitwisselingsstudent Stranger. Maar na een wild kerstfeestje had hij haar plots in zijn greep. "Op de wekker telde ik elke seconde, om de verblindende pijn te verbijten", vertelt ze in een TED-talk die 2,7 miljoen kijkers haalde. "Sinds die nacht weet ik dat er 7.200 seconden gaan in twee uur."

Touwtjes in handen

Stranger verkaste weer naar de andere kant van de wereld. Elva bleef verdoofd achter, om op haar 25ste helemaal in te storten. Acht jaar later nam ze contact met hem op, via mail. Hij erkende zijn daden en was bereid te doen "wat hij maar kon". Samen reisden ze af naar Kaapstad. Hun gesprekken daar goten ze in een boek: South Forgiveness. Nu toeren ze rond met hun verhaal.

Vorig weekend werd hun lezing nog op het laatste nippertje afgevoerd op een vrouwenfestival. Maar het was de vereniging Women of the World die erop hamerde dat dit debat te belangrijk is om er het zwijgen toe te doen. In de TED-talk, in hun interview op BBC: het is duidelijk dat Elva de touwtjes in handjes heeft. Stranger is degene die klein is, die zijn keel schraapt en naar woorden zoekt.

Vraag blijft natuurlijk: kan het wel? Kunnen we daders van seksueel geweld een forum geven? "Dat kan juist zeer zinvol zijn", stelt psycholoog Wim Huys (universitair forensisch centrum Antwerpen), die daders van seksueel geweld behandelt. "Dan heb ik het uiteraard niet over mediaoptredens zoals dat van Roger Vangheluwe, daders die de feiten beginnen te vergoelijken. Nee, het moet constructief zijn, zoals in dit geval. Zo kunnen we loskomen van het stereotype van de seksuele delinquent als losgeslagen monster dat vanachter een struik springt."

Dat kan ervoor zorgen dat andere slachtoffers net wel met hun verhaal naar buiten durven te stappen, beaamt Ines Keygnaert, experte seksueel geweld (UGent). "Zolang het beeld bestaat dat daders onmensen zijn, blijven slachtoffers veel schaamte en schuld meedragen. Zeker zij die verkracht zijn door een bekende, een partner of familielid. 'Het moet toch zijn dat wij verkeerde signalen gegeven hebben', denken ze dan. Door zo'n dader en slachtoffer, goed gekaderd, samen op een podium te zetten, kun je dat taboe doorbreken."

Voor sommige slachtoffers is het belangrijk de dader ooit recht in de ogen te kunnen kijken. Anderen mogen er niet aan denken. Bij Moderator, het forum voor herstelrecht en bemiddeling, komt het bij zedenfeiten in 24 procent van de gevallen tot zo'n contact. Veel vaker pendelt de bemiddelaar tussen beide partijen. Soms is het zelfs de dader die erop aanstuurt het contact te 'herstellen', weet Wim Huys. "Je hebt er die blijven worstelen met wat ze hebben gedaan, die zich ten minste willen verontschuldigen."

Doofpot opentrekken

Of dat dan ook publiekelijk moet, zoals met Tom Stranger op BBC Newsnight? "Het blijft een risico", vindt Liesbeth Kennes, experte seksueel geweld (CAW Leuven). "Een opgeleide, blanke poster boy die sorry komt zeggen; ik geef hem geen applaus, het is zijn morele plicht. Aan de andere kant: hij had het ook níét kunnen doen, zoals de meesten. Je ziet dat hij daar niet voor zijn plezier zit. Hij erkent zijn slachtoffer terwijl de hele wereld meekijkt, dat is zeer sterk."

Toch teert hij op media-aandacht, werpen tegenstanders op, ook al schenkt hij alle opbrengsten van het boek aan een goed doel. Ines Keygnaert weerlegt: "Een serieverkrachter zou inderdaad alleen maar van de aandacht genieten. Geef zo iemand geen forum. Maar in dit geval is het kortzichtig om het niet te doen. Het is niet omdat je een verkrachter hoort dat je zijn daden goedpraat. Wil je aan preventie doen, dan moet je de doofpot net opentrekken. Anders blijft het iets van de ander, iets wat jou niet kan overkomen. Daders mee op een podium zetten kan ons juist helpen begrijpen hoe vaak en hoe makkelijk het voorvalt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234