Zaterdag 26/11/2022

AchtergrondSancties tegen Rusland

Verkopen Italianen hun producten stiekem aan Rusland via Turkije? ‘Weer bewijs dat sancties niet werken’

Een steenkoolvoorraad in de haven van Vladivostok, Rusland.  Beeld Bloomberg via Getty Images
Een steenkoolvoorraad in de haven van Vladivostok, Rusland.Beeld Bloomberg via Getty Images

Hoewel de Europese Unie zware sancties heeft uitgevaardigd tegen Rusland, lijken Italiaanse producten massaal op de Russische markt te belanden via Turkije. ‘Italië zal wellicht niet het enige land zijn waar dit gebeurt.’

Ann De Boeck

Het zijn gouden tijden voor Italiaanse bedrijven. Het voorbije jaar is de export naar Turkije met 87 procent gestegen, goed voor ongeveer 1,4 miljard euro aan inkomsten per maand. Alleen al sinds februari zijn die inkomsten iedere maand ongeveer 500 miljoen euro gestegen. Dat is opmerkelijk, want de Turkse lira is het voorbije jaar gehalveerd in waarde. Normaal zou de import vanuit Italië net minder interessant moeten worden voor Turkse bedrijven.

Opmerkelijk genoeg volgt de Turkse export naar Rusland een gelijkaardige trend. Tussen februari en juni nam hij met 400 miljoen dollar per maand toe. Sinds de start van de oorlog in Oekraïne is de verkoop van producten aan Rusland met 68 procent gestegen. “De stroom van diensten en goederen van Turkije naar Rusland was nog nooit zo sterk, net zoals de stroom van Italië naar Turkije nog nooit zo sterk was”, zo schrijft de Italiaanse krant Corriere della Sera.

Omzeilen Italiaanse bedrijven massaal de sancties tegen Rusland? Daarvoor ontbreken harde bewijzen, maar de parallellen tussen de handelsstromen doen economen wel vermoeden dat Turkije fungeert als een soort draaischijf om Italiaanse producten stiekem op de Russische markt te gooien. “Italië zal wellicht niet het enige land zijn waar dit gebeurt”, zegt Karel Lannoo, CEO van het Centre for European Policy Studies (CEPS).

In eigen vel snijden

Sinds de Russische inval in Oekraïne heeft de Europese Unie al zeven sanctiepakketten uitgevaardigd om de Russische economie te treffen. Zo kwam er een olieboycot en werden Russische banken uitgesloten uit het transactiesysteem SWIFT. Toch was het van in het begin een evenwicht zoeken tussen slagen uitdelen en incasseren. De belangrijke Gazprom-bank kreeg bijvoorbeeld een uitzondering omdat we die nodig hadden voor de levering van gas.

De aarzeling om door te pakken heeft te maken met de verwevenheid tussen de Europese en Russische economieën. Door Rusland te raken, snijden we ook in eigen vel. Dat de limieten van ons incasseringsvermogen bijna bereikt zijn, bleek vorige week nog bij de goedkeuring van het Europese noodplan voor gas. Toen vroeg ons land samen met een tiental andere landen een uitzondering op de verplichting om het gasverbruik met 15 procent te verminderen.

Herinner u ook de toespraak die de Oekraïense president Volodymyr Zelensky vier maanden geleden gaf voor het Belgisch parlement. Zelensky deelde toen een sneer uit naar het uitblijven van sancties tegen de Russische diamantsector. België wilde de Antwerpse diamanthandel liever sparen. “Voor sommige mensen zijn Russische diamanten belangrijker dan het verdedigen van de Europese waarden”, klonk het scherp.

Kortom, de sancties dekken lang niet alles. Voedsel kan bijvoorbeeld nog steeds geëxporteerd worden. Ook het verbod op de olie-export wordt niet altijd even fel verdedigd. “Alles hangt af van de bereidheid van lidstaten om mee te doen”, zegt Lannoo. “Zo heeft België al veel meer activa van oligarchen bevroren dan Nederland. En als een land zoals Hongarije openlijk zegt dat het niet gelooft in sancties, weet iedereen natuurlijk dat er zaken te doen zijn.”

De versnippering van de internationale sancties helpt ook niet. Zo zijn de maatregelen van de Europese Unie anders dan die van de Verenigde Staten of Zwitserland. Lannoo: “Wat doen grote bedrijven dan? Ze schakelen gespecialiseerde advocatenbureaus in die hun weg kennen in de wirwar aan sancties en op zoek gaan naar de gaten. Zo kunnen ze toch nog op een wettelijke manier producten uitvoeren naar een ander land.”

Paradox

Dit verklaart waarom de Europese sancties tegen Rusland na de inval van de Krim in 2014 nauwelijks een impact hadden op de handelsstromen tussen Rusland en de Europese Unie. En waarom een land zoals India nu enorme hoeveelheden Russische olie inslaat. India exporteert de jongste maanden ontzettend veel benzine en diesel naar het Westen. Dat doet vermoeden dat het land, net zoals Italië dus, gebruikmaakt van de oorlog om een cent bij te verdienen.

Voor Paul De Grauwe, econoom aan de London School of Economics, klinkt het allemaal weinig verrassend. “Keer op keer hebben studies bewezen dat economische handelssancties weinig effect hebben”, zegt hij. “In het land dat getroffen wordt, ontstaat er immers schaarste waardoor de prijzen stijgen. Dat creëert nieuwe winstmogelijkheden voor mensen die van de situatie willen profiteren.” Dat is de paradox: hoe meer we iets verbieden, hoe winstgevender.

Ook de geschiedenis toont aan dat sancties niet altijd hun doel raken. Denk aan het Iraanse regime, dat na jaren van sancties nog altijd overeind staat. Of het Cubaanse regime dat na een embargo van vijftig jaar vanuit de Verenigde Staten nog altijd overleeft. Politici lijken net populairder te worden bij de eigen bevolking vanwege de gezamenlijke strijd tegen de vijand. Ook Poetins populariteit is sinds de inval in Oekraïne gestegen.

Moeten de sancties tegen Rusland dan wel worden aangehouden? Toch wel, menen specialisten. Al is het maar om de druk op Poetin zo hoog mogelijk te houden. Veel andere opties zijn er tenslotte niet.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234