Donderdag 04/06/2020

Verjaardagscadeau: een man zonder papieren

Groepsdruk. Dat is volgens de politiemensen die terechtstaan in Brussel de voornaamste reden waarom ze tijdens hun werkuren systematisch daklozen mishandelden en vernederden. 'Wanneer in een groep een norm ontstaat, wordt die meestal gevolgd', zegt Alain Van Hiel, professor in de sociale psychologie aan de UGent.

"Hoe kon het toch zo ver komen?" De strafrechter in Brussel vroeg het gisteren meerdere keren aan de zeven mannen en zes vrouwen van de spoorwegpolitie die tijdens hun diensturen in 2006 zeker vijftien daklozen vernederden en mishandelden.

Zo kreeg een van de vrouwelijke agenten op haar verjaardag een man zonder papieren cadeau van haar collega's. De politie sleurde hem naar een kantoortje onder het Zuidstation, sloeg hem met een stroomkabel en sloot hem op in 'de muziekdoos'. Dat is een kast waar geregeld asielzoekers in werden opgesloten. De politiemensen sloegen dan met hun matrak op het metaal van de kast.

De lijst met aantijgingen is lang. Zo zou de politie ook het haar van een minderjarig zigeunermeisje hebben afgeknipt. In nog een ander geval trapten ze opzettelijk op de testikels van een Oost-Europeaan die op de grond lag na een pak slaag dat hij al had gekregen.

Zwijgen en meedoen

Voor de correctionele rechtbank in Brussel kwamen de verdachten gisteren voor het eerst aan het woord. De meesten werken niet meer bij de politie. Nadat collega's hen verklikten, werden ze geschorst of ontslagen. Ze ontkennen de feiten niet.

Ze beklemtonen wel dat ze na al die jaren nog niet kunnen begrijpen hoe het zo ver is kunnen komen. Zoals de hoofdbeklaagde. Ze vertelde de rechtbank hoe ze opgroeide als een halve jongen en dus best tegen een stootje kan. "Maar ik schrok van het geweld dat mijn collega's bij arrestaties gebruikten", zei ze. "In het begin probeerde ik er ook iets van te zeggen, maar het was duidelijk dat ik moest zwijgen. Ik deed uiteindelijk maar mee. Ik durfde niet anders. Ik wilde bij de groep horen."

Haar ex-collega's hingen een bijna identiek verhaal op. Dat ze bang waren van de groep. Ze klaagden ook over de werkdruk en de stress. "We waren met zo weinig personeel en er waren zo veel problemen", klonk het. Of ook nog: "In het station was de sfeer van agressie en geweld permanent."

Allerslechtste

Alain Van Hiel, professor in de sociale psychologie aan de UGent, is niet verbaasd: "De sociaal psycholoog Stanley Milgram uit New York concludeerde tientallen jaren geleden al dat zelfs de meest gewone mensen afschuwelijke misdaden kunnen begaan indien ze in bepaalde situaties worden geplaatst. Tijdens zijn bekende experiment liet Milgram zogezegde leiders elektrische schokken toedienen bij proefpersonen die fout antwoordden. Daarbij werd de intensiteit van de schokken telkens verhoogd. Ondanks dat proefpersonen klaagden over hartklachten ging 65 procent door tot het hoogste schokniveau van 450 volt. Door een situatie kan iemand gedrag vertonen waarvan hij zich zelfs niet kan indenken dit ooit te doen."

"De mens is een sociaal dier. Hij is doordrongen van anderen. Groepen kunnen zowel goede als slechte mensen teweeg brengen. Wanneer er in een groep een norm ontstaat, wordt die meestal gevolgd. Nietzsche stelde al dat groepen niet alleen het beste in de mens bovenbrengen, maar helaas ook het allerslechtste", zegt Van Hiel.

Vanmiddag ondervraagt de rechter nog enkele verdachten en komen de burgerlijke partijen aan het woord. Volgende maandag vordert de rechter de straf. Ze riskeren vijf jaar cel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234