Dinsdag 29/11/2022

Analyse

Verhuizende politici: lang niet altijd een goed idee

John Crombez, de recentste protagonist in de reeks verhuisverhalen voor de verkiezingen van 2018. Beeld BELGA
John Crombez, de recentste protagonist in de reeks verhuisverhalen voor de verkiezingen van 2018.Beeld BELGA

"SP.A-voorzitter John Crombez verhuist mogelijk van Oostende naar Gent", schrijft Het Laatste Nieuws vandaag. De gemeenteraadsverkiezingen van 2018 verschijnen stilaan aan de horizon, en de verhuisgeruchten steken weer volop de kop op. "Er is niets van aan", reageert Crombez meteen. Maar is het per se een probleem als politici verhuizen?

Dieter Bauwens

De Gentse sp.a beraadt zich al maanden over de vraag wie de immens populaire burgemeester Daniël Termont moet opvolgen. Telkens worden dezelfde drie namen naar voren geschoven: Freya Van den Bossche, Karin Temmerman en Tom Balthazar, elk met zijn voor- en nadelen. Maar geen van hen heeft dezelfde allure of het electoraal potentieel van Termont. Vandaar het gerucht dat Crombez zijn thuisstad Oostende zou verlaten voor Gent. Een gerucht dus, en niet meer dan dat, zegt Crombez zelf. "Wellicht zeg ik te vaak hoe geweldig ik Gent vind. Maar we hebben nergens zoveel krachtige mensen rondlopen als in Gent. Daniël, Freya, Karin, Tom, en ook Joris Vandenbroucke. Een verhuis is echt geen piste."

Crombez blijft dus waar hij is, maar dat neemt niet weg dat andere politici zich wel opmaken om te verhuizen. N-VA-Kamerlid Zuhal Demir verlaat Antwerpen al zeker voor Genk. Mogelijk verhuist ook haar partijgenoot Theo Francken van Lubbeek naar Leuven, en dan zijn er nog heel wat geruchten, bij verschillende partijen, over politici die om electorale redenen hun woonplaats zouden verlaten. Johan Van Overtveldt (eveneens N-VA) naar Mechelen of Koen Geens (CD&V) naar Leuven bijvoorbeeld. Zo'n verhuisscenario wordt vaak als een schande neergezet, maar is het dat ook? Hoe kijkt de kiezer daar tegen aan?

Postbusverhuis

"Soms is het een probleem, maar soms ook niet", zegt politicoloog Carl Devos (UGent). "Als iemand bepaalde roots heeft in de regio, komt zo'n verhuis wellicht overtuigender over. Bijvoorbeeld bij Zuhal Demir, die van Limburg afkomstig is en nu terugkeert om dichter bij haar familie te zijn."

Het electoraal rendement van zo'n verhuis moet ook niet overschat worden, meent Devos. "Eén politicus kan wel een verschil maken, maar het hangt ook van de politieke context af. De partij moet de stroom mee hebben." Maar ook de petites histoires zijn belangrijk, zegt Devos. "Heeft de partij lokaal mee bestuurd of voerde ze constructief oppositie? Als de partij op apegapen ligt, is het voor een nieuwkomer makkelijker om aanvaard te worden."

Een andere belangrijke vraag is of het om een echte verhuis dan wel een "postbusverhuis" gaat. In het laatste geval huurt de politicus bijvoorbeeld een appartement in de nieuwe gemeente, maar blijft hij of zij wel wonen in de oude gemeente. "Dat werd in het begin gezegd toen Annemie Turtelboom (Open Vld) van Puurs naar Antwerpen ging", zegt Devos. "Zo'n postbusverhuis wordt natuurlijk veel moeilijker aanvaard door de buurt."

Opportunisme

Politici krijgen al snel het verwijt uit opportunisme te verhuizen. Daar kan ook Siegfried Bracke (N-VA) van meespreken. Bracke, een geboren en getogen Gentenaar, keerde in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 terug naar Gent, na vijf jaar in Mol te hebben gewoond. "Ik werd toen geframed als een buitenstaander die naar Gent kwam, met name door sp.a", vertelt hij. "Ik ben ervan geschrokken hoe vlot dat er bij de mensen in ging. Er hebben mij toen heel wat mensen aangesproken op het feit dat ik 'van de Kempen kwam'."

Volgens Devos speelde er in Brackes geval meer dan louter framing. "Er hingen in die periode veel verwijten van opportunisme rond hem. Hij koos als journalist voor N-VA, de partij die de wind in de zeilen had, en wat later keerde hij terug naar Gent met politieke ambities. 'Hij had de stad dan maar niet moeten verlaten', was het gevoel dat toen bij veel mensen leefde."

Een verhuis is altijd een gok. Slechts enkele politici zien zo'n stap electoraal beloond worden. Caroline Gennez (sp.a) liet in 2003 op vraag van Steve Stevaert haar schepenambt in Sint-Truiden voor wat het was en trok naar Mechelen om er de socialistische afdeling te versterken. Met succes, want in 2006 vormde ze er een paars-groene coalitie met Bart Somers (Open Vld), waarin zij eerste schepen werd.

De voorbeelden van politici die gokten en verloren, zijn veel makkelijker te vinden. Denk recent aan Annemie Turtelboom, die in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 in Antwerpen neerstreek. Zij moest de zieltogende Open Vld-afdeling nieuw leven inblazen, maar slaagde daar niet in. Meer zelfs: de liberalen kwamen gedecimeerd uit de stembusslag en hielden amper twee gemeenteraadsleden over. Een ander voorbeeld is dat van voormalig minister-president Luc Van den Brande (CD&V). Die verhuisde in 2000 van Bonheiden naar Mechelen in de hoop daar burgemeester te worden. Toen dat mislukte, verhuisde hij meteen terug naar Bonheiden.

Of een verhuis door de kiezer aanvaard wordt, hangt af van gemeente tot gemeente en van politicus tot politicus. En soms doet ook de tijd haar werk. Hans Bonte, de sp.a-burgemeester van Vilvoorde, wordt bijvoorbeeld gezien als een echte Vilvoordenaar. Wie weet vandaag nog dat de West-Vlaming destijds ook om electorale redenen verhuisde? "Dat was een politiek manoeuvre uit de koker van Louis Tobback", vertelt Bonte. "Bij de federale verkiezingen van 1995 was ik eerste opvolger in de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde. Leo Peeters was lijsttrekker. Ik woonde toen in Aalst, maar het was de afspraak dat ik zou verhuizen naar Vilvoorde als ik in het parlement kwam. Dat gebeurde, want Leo werd Vlaams minister, en dus ben ik verhuisd." En met goed gevolg: in 2006 werd Bonte schepen, sinds 2012 is hij zelfs burgemeester van Vilvoorde.

Siegfried Bracke. Beeld BELGA
Siegfried Bracke.Beeld BELGA

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234