Dinsdag 28/01/2020

Verhoogde druk op de keel

Joe Sacco, journalist en graphic novelist, hanteert een confron-terende aanpak. Hij toont de slachtoffers van conflicten en geeft ze een gezicht. Uit liefde voor hen die lijden.

Joe Sacco is 's werelds enige beroepsjournalist wiens ervaringen in conflicthaarden in stripvorm verschijnen. De grootse internationale stripprijzen heeft hij ondertussen gekregen voor zijn graphic novels over de oorlog in onder meer Israël/Palestina (Onder Palestijnen), Sarajevo (Fikser) en Oost-Bosnië (Moslimenclave Gorazde). De man slaagde er zelfs in 2009 in om zich als onderzoeksjournalist te buigen over een 'vergeten' massamoord in Rafah, een stad in de zuidelijke punt van de Gazastrook waar Israëlische soldaten in 1956 honderdelf Palestijnen doodschoten.

Zijn boeken laten zich steeds sneller in het Nederlands vertalen, maar de korte stripreportages die hij in opdracht maakte van onder meer Time, The Guardian of The New York Times Magazine verschenen opmerkelijk genoeg zelden in Europese publicaties. Zes van zijn beste korte verhalen (van 4 tot 48 pagina's) zijn nu gebundeld.

Sacco begint met zijn voor de verandering ingekleurde verslag van de twee weken in 1998 waarin hij het oorlogstribunaal over voormalig Joegoslavië in Den Haag volgde. Niet zijn beste verslag, zo schrijft de auteur zelf ook in een aantekening na elk verhaal in dit boek. De reden: twee belangrijke juristen weigerden een officieel interview. "De hoofdjuristen van het hof hadden moeten uitleggen hoe belangrijk het werk was dat in Den Haag gedaan werd, niet ik", verontschuldigt Sacco zich.

Achter tralies

Wat volgt zijn reisreportages door de Palestijnse gebieden, de Kaukasus, India en Irak, waar hij een tijdlang 'embedded' was. Hij brengt verslag uit van zijn eigen belevenissen te velde en vertelt op welke (brute) wijze de Amerikaanse soldaten hun Iraakse collega's trainen.

Het langste verhaal is 'De ongewensten', over de Afrikaanse migratie naar Europa vanuit Malta, Sacco's geboorteplaats. Hij laat zowel de angsten van de migranten als de bekommernissen van de Maltezen aan bod komen. De migranten worden er niet bepaald welkom geheten en belanden meteen achter tralies, zonder op hun rechten te worden gewezen. "Mijn eigen land is geen haar beter dan een ander", schrijft Sacco.

Sacco staat telkenmale garant voor onthutsende benaderingen van conflicten, waar ook ter wereld. Zijn aanpak is vaak confronterend. Niet alleen omdat hij zichzelf en zijn emoties toont, maar vooral omdat hij zijn getuigen een gezicht geeft. Tegenstanders hekelen die aanpak, want Sacco zou op die manier niet objectief genoeg zijn. Sacco zelf pareert die kritiek al in zijn voorwoord. Hij heeft het over de valstrik die op Amerikaanse scholen voor journalistiek wordt gepredikt: het slaafse streven naar 'evenwichtigheid'.

Zelf ziet hij het zo: "Als de ene kant het ene beweert en de andere kant het tegenovergestelde, ligt de waarheid dan niet 'ergens in het midden'? Een journalist kan wel zeggen: 'Ik heb beide partijen afgezeken - dan zal ik in ieder geval wel iets goed doen. Maar dan houdt hij niet alleen zichzelf voor de gek maar ook - en dat is erger - de lezer. Evenwichtigheid mag niet luiheid maskeren. (...) Journalistiek gaat niet alleen om 'wat ze zeiden', maar ook om 'wat ik zelf zag'. De journalist moet proberen uit te zoeken wat er aan de hand is en dat vertellen, niet de waarheid onder het tapijt vegen in naam van gelijke spreektijd."

Tegen de machtigen

Evenwichtigheid zoekt Sacco in geen enkele van zijn verhalen, of het nu een kort verhaal dan wel een honderden pagina's tellende graphic novel betreft. Vaak is het duidelijk waar Sacco's sympathieën liggen, en die wil hij stofferen noch maskeren met gepolijste verweren van de machtigen aan wier uitspraken mediatrainingen en propagandastrategieën voorafgaan.

Sacco toont vooral de slachtoffers van conflicten, en net dat maakt zijn reportagewerk bijzonder pakkend. Graag refereert hij aan de bekende Britse journalist Robert Fisk: "Ik zeg altijd dat reporters neutraal en onbevooroordeeld de kant van hen die lijden behoren te kiezen." Sacco in een notendop.

's Mans tekenwerk is daarenboven van een zelden geziene schoonheid en gedetailleerdheid. Realistisch ook, om de druk op de keel van de lezer nog wat te verhogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234