Zaterdag 16/01/2021

Wereldeconomie

Verhogen centrale bankiers op hun Woodstock de rente opnieuw?

Een houten bord heet 'vreemdelingen' welkom in het schilderachtige Jackson Hole.Beeld thinkstock

De hippies hebben Woodstock, de bankiers Jackson Hole. Op het jaarlijkse symposium bespreken de centrale bankiers de toekomst van de wereldeconomie, en gaan daarnaast barbecueën en vliegvissen. Vergis u niet, het informele zomerkamp heeft wel degelijk belang. Wat daar gezegd wordt, sijpelt door naar uw spaarboekje of beleggingsportefeuille.

Vrijdag treedt Ian McIver live op in the Mangy Moose Saloon. Terwijl hij, de slidegitaar in aanslag, het beste van zichzelf geeft, blaast het kruim van 's werelds financiële goeroes enkele kilometers verderop verzamelen. Geen countrymuziek in hun oren, maar academische uiteenzettingen. In de bescheiden blokhutten van Jackson Hole Lodge, met zicht op de schilderachtige vallei, kijken onder meer Janet Yellen, topvrouw van de Amerikaanse centrale bank (Fed) en Mario Draghi, haar Europese evenknie van de Europese Centrale Bank (ECB), elkaar in de ogen.

Samen met andere centrale bankiers en Nobelprijswinnaars bespreken deze toplui, ver weg van de camera's, de toestand van de wereldeconomie en het meest geschikte monetaire beleid. Tussen de discussies door is er tijd voor vliegvissen, barbecue en – naar verluidt occasioneel – een linedance. Informeel is een paar dagen het ordewoord aan de voet van de Rocky Mountains.

Een houten bord heet de ‘vreemdelingen’ welkom in ‘The last of the Old West’. Het is de 36ste keer dat de Federal Reserve van Kansas hier, in het uiterste westen van de staat Wyoming, zijn jaarlijkse congres houdt.

U wil misschien de schouders ophalen voor dit ver-van-uw-bedgebeuren, maar wacht daar nog even mee. Het belangt u immers wel degelijk aan. Jackson Hole is uitgegroeid tot een icoon. Wat Woodstock was voor de hippies, welnu, dat is Jackson Hole voor de wereldwijde financiële markten, zegt Corné van Zeijl, analist en strateeg bij vermogensbeheerder Actiam.

Afspraak met de geschiedenis

In deze vallei, vernoemd naar de 19de-eeuwse pelsjager Davey Jackson, is al menig crisis wetenschappelijk geanalyseerd. Van de beurskrach in oktober 1987 (Black Monday), tot het uiteenspatten van de internetzeepbel, de Amerikaanse huizencrisis, de val van zakenbank Lehman Brothers, de Europese schuldencrisis, alles is hier met chirurgische precisie ontleed.

Wat Jackson Hole evenwel helemaal zijn mythische allures gaf, was het optreden van Mario Draghi in augustus 2014. De eurozone verkeerde in belabberde staat, het waren de dagen dat nachtelijke spoedvergaderingen het Griekse lekgeslagen schip moesten zien te redden. De financiële markten testten met een haast sardonisch genoegen de Europese eenheidsmunt, en het einde van de euro werd meermaals voorspeld. Draghi bezwoer toen en daar de crisis. Hij zou alles doen wat binnen zijn mandaat lag. Het was het begin van zijn 'bazooka': de massale opkoop van staats- en bedrijfsschulden met vers gedrukt geld.

De baas van de ECB liet zich in de daaropvolgende jaren niet zien in Jackson Hole, wat leidde tot vele speculaties. Hij zou niet kunnen antwoorden op de vele vragen, omdat hij op onbekend terrein was aanbeland, zo klonk het. Dit jaar treedt Draghi wél aan in Wyoming, wat andermaal de speculaties voedt: 'De ECB heeft iets aan te kondigen!'

Vandaag hebben de centrale bankiers en economen inderdaad een afspraak met zichzelf. Zo hanteert de Europese Centrale Bank (ECB) al maanden een negatieve rente en besteedt ze miljarden aan het opkopen van staatsleningen en bedrijfsobligaties. De geldmachine werd aangezet, en puffend deed die wat ze verondersteld werd te doen. Financiële en monetaire stabiliteit bewerkstelligen, opdat de Europese economie zichzelf niet helemaal in de gracht zou rijden.

De inflatie mag dan wel achterop blijven, met die economische groei zit het wel degelijk snor. De wereldeconomie groeit met een ongeziene 3 procent, en ook de Europese economische motor spint als een tevreden poes in de middagzon. Mario Draghi zal er graag luisteren naar Janet Yellen, want ook zij heeft inmiddels tonnen ervaring met geldcreatie. De Federal Reserve was de wegbereider voor dat ongeziene monetaire experiment waar de ECB zijn mosterd haalde. Vandaag heeft de Fed ’s werelds grootste economie losgekoppeld van de geldpomp. Sterker nog, de Fed heeft de rente dit jaar al twee keer verhoogd. Dat biedt inzichten voor de ECB, die het pad volgt dat de Fed heeft geëffend.

De ballon moet leeglopen voor hij knapt

Dat beleid van hun onorthodoxe crisisaanpak, waarbij massaal goedkoop geld de economie werd ingepompt, laat een opgeblazen balans zien. En dat is heus niet overdreven: alles samen bezitten de Amerikaanse Federal Reserve, de ECB en de centrale banken van Japan, Engeland, Zwitserland en Zweden ongeveer 7,7 biljoen euro aan opgekochte staatsobligaties.

Voor de ECB staat de teller op de onbevattelijke som van 2.000 miljard euro aan opgekochte schulden, zowel van overheden als grote bedrijven. Het vergt geen grote verbeeldingskracht om te beseffen dat die opgeblazen ballon langzaamaan opnieuw moet leeglopen. En daar zit hem het belang van Jackson Hole. Lossen Yellen en Draghi iets over dat momentum en hoe ze dat willen aanpakken? Want hoe onorthodox hun monetair beleid ook was, het omgekeerde geldt ook voor het terugdringen van dat beleid. De financiële markten zijn inmiddels zo gewend geraakt aan dat infuus van de centrale banken, dat ze als heuse verslaafden moeten afkicken. Te snel het monetair beleid weer naar af dringen, kan niet. Dan loopt de wereldeconomie een heuse cold turkey op. 

Te traag is evenwel ook niet goed. Een economie draait in cycli. De conjunctuur gaat op en neer, en alle parameters wijzen erop dat de hoogconjunctuur van de Verenigde Staten langzaamaan naar zijn einde loopt. De cyclus zal stilaan omslaan richting een groeivertraging. En als het regent in de VS, dan druppelt het in Europa. "Yellen is daarom bezig met het optrekken van de rente, opdat ze opnieuw wat monetaire munitie in huis zou hebben tegen dat de recessie zich echt aandient, en zij – of haar opvolger – opnieuw met rentedalingen kan bijsturen", zegt Hans Bevers van Bank Degroof Petercam.

De ECB moet nog beginnen aan die klus. Maar te snel afbouwen en de rente optrekken, dat kan dus niet. Binnen de eurozone zijn de verschillende lidstaten nog te ver van elkaar verwijderd. Pakweg Griekenland zou een renteopstoot niet aankunnen, daar tegenover staat Duitsland dat daar net behoefte aan heeft, wil het zijn economie niet gaan oververhitten. Die evenwichtsoefening vergt behendigheid en koelbloedigheid.

Dit weekeinde zijn alle ogen dan ook gericht op Mario Draghi. "Gaat de Italiaanse ECB-voorzitter nu al hinten op het einde van de monetaire noodtoestand? En hoe wil hij die enorme schuldenberg ooit afbouwen, zonder nieuwe onrust te veroorzaken op de financiële markten", vraagt Koen De Leus, hoofdeconoom van BNP Paribas, zich af. Net voor de zomervakantie voelde Draghi al even de temperatuur op de markten. In het Portugese Sintra liet hij zich optimistisch uit, zij het in typisch centrale-bankiersjargon. Draghi verklaarde de dreiging van deflatie, een ontwrichtend klimaat van algemene prijsdalingen, voor geweken. De financiële markten zagen daarin het bewijs dat de vervaldag van het stimulusbeleid aangebroken was.

De euro steeg fors, waarop een geschrokken ECB duidde op een 'misverstand'. Het geeft aan hoe nerveus iedereen is. Het geeft ook aan hoe Draghi spitsroeden moet lopen, wil hij de Europese economie niet beschadigen. Vandaag houdt hij – vooraleer door te reizen naar de VS – nog een tussenstop in Lindau. Aan de voet van de Alpen zal hij een toespraak houden op de jaarlijkse economenconferentie. Hoeft het nog gezegd dat iedereen op vinkenslag zit?

Janet Yellen houdt, als gastvrouw van Jackson Hole, vrijdag de openingstoespraak. Het thema van de conferentie is het streven naar een dynamische wereldeconomie. Vijf uur later geeft ook Draghi een toespraak op de conferentie. "Hij zal focussen op het thema van de conferentie", sust een woordvoerder van de ECB.

Janet Yellen, topvrouw van de U.S. Federal Reserve, met Mario Draghi, voorzitter van de ECB.Beeld Bloomberg via Getty Images

Het einde van een tijdperk, maar wat betekent dat voor u? 

Een grote stijlbreuk valt dit weekend niet meteen te verwachten in Jackson Hole. Toch is zowel de Amerikaanse als de Europese centrale bank langzaamaan toe aan een koerswijziging. Het zaadje voor het einde van een genereus monetair beleid is reeds geplant. En dat zal ook u voelen. Bereid u maar stilaan voor op stijgende rentevoeten. Wat betekent dit?

Wat betekent dat voor uw spaarboekje?

Een blik op uw spaarrente zegt genoeg. De politiek van monetaire verruiming resulteerde in een lagerentebeleid. Met die lage rente wilde de ECB ervoor zorgen dat we minder spaarden en meer consumeerden. Het gevolg was dat spaarboekjes amper iets opbrachten, en dat de inflatie zelfs hoger uitkwam dan de rente. Waardoor uw spaargeld in waarde afnam zelfs. Dat beleid komt stilaan op zijn eindpunt, maar vooraleer u in juichen uitbarst, het zal nog wel enige tijd duren vooraleer de rente op uw spaarboekje zal stijgen. 

"De referentie is de ECB-rente", zegt Koen De Leus hoofdeconoom van BNP Paribas. "De ECB zal eerst haar balans beginnen afbouwen, om pas later de referentierente op te trekken. Wij verwachten dat dit pas ten vroegste eind 2018 zal gebeuren. En dan nog zal dit met heel voorzichtige stappen zijn." Hans Bevers, van Bank Degroof Petercam bevestigt die prognose en waarschuwt ook voor te hoge verwachtingen. "Rentevoeten zoals we kenden voor 2008 zitten er niet meteen in. Als de ECB te snel zou gaan, dan zou de markt dat niet kunnen absorberen, en zou de economie beginnen te haperen. De centrale banken kunnen niet anders dan de weg van de geleidelijkheid bewandelen."

Wat betekent dat voor uw hypotheeklening?

Anders dan bij uw spaarboekje is een snellere stijging van de hypotheekrente wel aan de orde, al moeten we dat ook niet meteen gaan overdrijven. Dat komt omdat daarvoor de tienjarige rente als referentie wordt gebruikt. En die rente is over iets langere termijn gezien wel al aan het stijgen, wat op zich goed nieuws is. Dat wordt door de markt gelezen als de spreekwoordelijke kanarie in de koolmijn. Een jaar geleden had een tienjarige Duitse rente een negatieve rente van 0,2 procent, vandaag is dat omgezet naar zowat + 0,45 procent. Volgens de meest gangbare prognoses kan er tegen eind 2018 voor de tienjarige staatsobligaties zowat 100 basispunten of 1 procent bijkomen. Dat betekent dat bijvoorbeeld de Duitse rente tegen dan allicht boven de 1 procent zal uitkomen. Dat klinkt technisch, maar het betekent dat uw hypotheekrente mogelijk volgend jaar al kan stijgen. En al verwacht niemand meteen bokkensprongen, het impliceert wel dat de trend is ingezet. Wie met andere woorden nu nog altijd zijn woonkrediet niet heeft herzien, is er stilaan aan voor de moeite.

Wat betekent dat voor uw beleggingsportefeuille?

Hier zal het gewijzigde beleid sneller en tastbaarder zijn. En dat komt omdat de centrale bankiers niet langer obligaties zullen opkopen. In 2018 zal de Fed zijn balans afbouwen met 400 miljard dollar en in 2019 met 500 miljard dollar. Ook de ECB zal volgend jaar niet meer inkopen. Dat zijn grote kopers die verdwijnen. Sterker, als ze beginnen met de afbouw van hun balans, dan is dat ongekend terrein voor de financiële markten. De impact is voorlopig onbekend, maar het zal leiden tot meer volatiliteit. "De aandelenmarkten kenden de voorbije maanden enkel groei, maar beleggers houden best rekening met grotere schommelingen", zegt Hans Bevers. Ook Koen De Leus verwacht een onzekere periode, met mogelijk grote schommelingen op de aandelenmarkten. "Het gevaar bestaat dat kleine beleggers zich eerst nog laten verblinden door de groeiende economie, en de stijgende beurzen. Wie nu pas zou instappen en aandelen koopt, heeft al een stuk van de winst aan zich voorbij zien gaan. Door de schommelingen die eraan zitten te komen, zijn verliezen op korte termijn dan niet uitgesloten", zegt Bevers. Of: een gewaarschuwd mens is er twee waard. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234