Vrijdag 03/12/2021

Verhofstadt in het literaire wespennest

Mark Eyskens vergelijkt de literatuurkritiek met de politiek.

Mark Eyskens is minister van staat en was voorzitter van de AKO Literatuurprijs in 1993.

Voormalig premier Guy Verhofstadt zal de jury van de AKO Literatuurprijs 2009 voorzitten. Mark Eyskens, een andere ex-premier, weet wat die job inhoudt en geeft zijn collega-politicus goede raad.

Dat Guy Verhofstadt werd aangesteld tot voorzitter van de AKO Literatuurprijs verheugt mij ten zeerste. Het gaat om een van de belangrijkste literaire prijzen uit het Nederlandse taalgebied. Zelf kreeg ik het voorrecht in 1993 de jury voor te zitten en ik was zeer gesticht door de ernst en deskundigheid waarmee de Nederlanders te werk gaan. Verhofstadt behoort tot die kleine cohorte van politici die eveneens een uitgesproken literaire belangstelling opbrengen. Ik beken alvast dat mijn literaire passie veel ouder is dan mijn politieke. En ik voeg er zonder spijt maar met volmaakt berouw aan toe dat ik in de Kamer van Volksvertegenwoordigers tijdens lange zittingen aan mijn bank gekluisterd grote letterkundige meesterwerken heb gelezen zoals Ulysses van James Joyce en de dolle erotische avonturen van Molly, om te zwijgen van de spreekwoordelijke A la recherche du temps perdu van Marcel Proust en de fijnzinnige wijze waarop je het best een madeleinekoekje in je koffie laat smelten. Verhofstadt bewijst met zijn literaire bevlogenheid de pertinentie van wat John Stuart Mill verkondigde over de economen: "An economist is not likely to be a good economist, if he is nothing else". Die waarheid geldt ook voor een politicus die niet mag vervallen in de exclusieve waan- en wancultuur van de politiek en daardoor dreigt een politiek dier te worden, dat zelf vroeg of laat door de politiek zal worden verslonden.

Literatuur verzacht nochtans niet noodzakelijkerwijze de zeden. Grote literaire scheppers kunnen ook zeer hard zijn en de onverbiddelijke kanten van het menselijke bestaan meesterlijk onder woorden brengen. De Nederlandse auteur Arnon Grunberg is er zo een. Echte literatuur, vooral in de roman- en dichtkunst, veronderstelt echter veel verbeelding, die de schrijver toelaat een nieuwe wereld te scheppen. Dat geldt ook voor de politicus. De Parijse studenten hadden tijdens de meirevolte van 1968 geen ongelijk toen ze op de muur schreven: 'l'imagination au pouvoir'. De Europese integratie, waaraan Verhofstadt zoals ikzelf zoveel belang hechten, zou niet mogelijk zijn geweest zonder een enorme dosis creatieve verbeelding.

De jury van een grote literaire prijs functioneert volgens geëigende regels. De AKO-prijs heeft veel succes en honderden auteurs zenden hun werken in. In mijn tijd werden die dan bij lot onder de vijf juryleden verdeeld, waarbij twee leden van de jury verzocht werden dezelfde boeken door te nemen en een eerste selectie door te voeren. Dan vond een tweede ronde plaats, waarin drie juryleden dezelfde boeken beoordeelden. Ten slotte bleven een dozijn werken op de tafel liggen, die dan door alle juryleden kritisch werden ingeschat. Finaal ontstond een shortlist met een vijftal werken, waaruit de winnaar werd geselecteerd.

Die procedure is natuurlijk van een heel ander allooi dan wat ik heb meegemaakt in de schoot van regeringen, toen het erop aankwam een of andere hoge ambtenaar te benoemen om een belangrijke functie te bemannen. Partijpolitieke voorkeuren zijn in een literaire jury niet aan de orde, wat niet wil zeggen dat juryleden geen beschermelingen en dus vooroordelen kunnen hebben. Toen ik AKO-voorzitter was, bleek ook Harry Mulisch in de running. Maar uiteindelijk kreeg hij de AKO-prijs niet, omdat een aantal juryleden vond dat die auteur al voldoende gelauwerd was en daar bovendien erg trots op was. Zodat hij zeker niet te beklagen was. Een jonge auteur, Marcel Möring, ging toen met de grote prijs lopen.

De literaire wereld is bijzonder competitief. In de jury zitten soms leden die het een collega niet kunnen gunnen om een grote prijs in de wacht te slepen omdat zijzelf er nooit in geslaagd zijn. Nog erger is het gedrag van recensenten die auteurs neersabelen, ook al zijn ze zelf nauwelijks in staat om een paar samenhangende regels en gedachten op papier te zetten. Het literaire milieu is voorzeker een wespennest. Politici van hun kant worden dagelijks bestookt door criticasters uit de media. Toen ik minister was, noemde ik de journalisten van de schrijvende pers soms 'de inktsekten', die in staat zijn je giftige beten toe te dienen. Een uitspraak die mij tot op vandaag niet in dank is afgenomen.

Echt grote literatuur handelt steeds over dezelfde existentiële thema's: liefde en lijden, leven en dood. Literatuur moet de ziel van de lezer ontroeren en zijn geest tot nadenken stemmen. De politiek, althans in België bekeken door een vervormend vergrootglas, lijkt wel een anticlimax als die onder meer handelt over Brussel-Halle-Vilvoorde en de al dan niet benoeming van drie burgemeesters in drie dorpen. Toch is het bestuur van de polis geen banale en nog minder een groteske bezigheid. In een aantal landen van de wereld gaat politiek noch min noch meer over vrede of oorlog, over welvaart of honger, over leven of dood. Ongetwijfeld verheugen wij ons onvoldoende over het feit dat de politiek in (vooralsnog) welvarende landen zich met pietluttigheden kan bezighouden. Hopelijk bekroont de jury van de AKO-prijs, onder de verlichte leiding van Guy Verhofstadt, een schrijver die bijdraagt aan de vermenselijking van de mens in de overtuiging dat onze menswording niet af is. En dat wij behoren tot de mensheid; maar soms ook tot het mensdom.

Hopelijk bekroont de jury van de AKO-prijs, onder de verlichte leiding van Guy Verhofstadt, een schrijver die bijdraagt aan de vermenselijking van de mens in de overtuiging dat onze menswording niet af is

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234