Zondag 25/10/2020

Verhalen van een mensenhaatster

Haar romans worden weer uitgegeven, haar successen worden verfilmd, en nu verschijnt er een bundel verhalen die nooit eerder in boekvorm zijn gepubliceerd: bijna tien jaar na haar dood is Patricia Highsmith populairder dan ooit.

Patricia Highsmith

De ogen van mevrouw Blynn

Oorspronkelijke titel: Posthumous short

stories, volume II

Vertaald door Mary Bresser

Sirene, Amsterdam, 287 p., 17,95 euro.

Plotting and Writing Suspense Fiction

St. Martin's Griffin, New York,

145 p., 12,95 euro.

Andrew Wilson

Beautiful Shadow. A Life of Patricia Highsmith

Bloomsbury Publishing, Londen,

534 p., 25 pond.

Het kan verkeren. Hoewel ze tot het einde van haar leven productief bleef, was Patricia Highsmith (1921-1995) pakweg tien jaar geleden een bijna vergeten schrijfster en werd ze meestal geassocieerd met haar door Hitchcock verfilmde Strangers on a Train. Toen kwam Anthony Minghella, die in 1999 The Talented Mister Ripley verfilmde, het eerste van haar boeken met Tom Ripley als fascinerende hoofdfiguur. Opeens kende iedereen haar weer en kreeg ze haar verdiende plaats aan de top van de (misdaad)literatuur. Highsmith is altijd een buitenbeentje geweest. In Beautiful Shadow schetst haar biograaf, de Britse journalist Andrew Wilson, een boeiend portret van een lang, creatief en ongelukkig leven. Het begon al niet zo best: toen haar moeder vijf maanden zwanger was van haar, probeerde ze abortus te plegen door terpentijn te drinken ("Is het niet grappig dat je graag terpentijn ruikt, Pat?", zei ze later tegen haar dochter). Haar ouders scheidden nog voor ze werd geboren, zodat ze haar biologische vader pas leerde kennen toen ze twaalf was. Ze groeide op met een moeder die weinig belangstelling voor haar had en een stiefvader die ze haatte. Een gezin dat ze zelf als "een hel" beschreef.

Highsmith zelf was een lelijk eendje met een moeilijk karakter. Ze was lesbisch, in een tijd dat zoiets allesbehalve werd aanvaard, flirtte in de jaren dertig met het communisme en bracht het grootste deel van haar leven in zelfgekozen ballingschap buiten de VS door, vooral in Frankrijk en Zwitserland. Ze leed aan depressies, dronk te veel en verkoos het gezelschap van haar katten boven dat van mensen. Een leven als een goudmijn voor een schrijfster die in haar werk op een haast geobsedeerde manier de duistere kanten van de menselijke psyche heeft verkend.

Ook als auteur was Highsmith een vreemde eend in de bijt. Ze was een schrijfster van de oude stempel, met een hekel aan de hype en publiciteit die de moderne uitgeverswereld kenmerkt. Een schrijfster ook die haar vak ernstig nam en nooit voor de weg van de minste weerstand koos. Ze had meer succes in Europa dan in Amerika, waar haar boeken nooit de bestsellerlijsten haalden (omdat, zoals een uitgever haar uitlegde, haar personages te antipathiek waren). Haar juiste plaats in de literatuur was onzeker en is dat eigenlijk nog altijd. Ze schreef misdaadboeken en publiceerde verhalen in bladen als het legendarische Ellery Queen's Crime Magazine, maar beschouwde zichzelf als een mainstream schrijfster. Wat haar echter niet belette om Plotting and Writing Suspense Fiction te schrijven, een korte maar boeiende handleiding voor beginnende misdaadschrijvers, met een schat van adviezen over de benadering van het genre. Etiketten zijn niet van belang. Patricia Highsmith is in dat opzicht vergelijkbaar met Georges Simenon, met wie ze trouwens meer gemeen heeft (ook al is haar kijk op de mensheid een stuk somberder). Allebei zijn het auteurs met een talent, een techniek en een intuïtie die hun werk boven alle genres verheffen. In Highsmiths boeken is de spanning bijna toeval. Ze komt niet voort uit plotconstructies, kunstgrepen of slimme vondsten maar uit haar echte interesse: haar personages, vreemde en vaak vervreemde figuren met donkere kronkels in hun ziel.

De beroemdste en meest geslaagde van die figuren is natuurlijk Tom Ripley, de fijnzinnige, kunstminnende, intelligente, amorele moordenaar, charmant en afstotelijk tegelijk. Door hem te beschrijven maar niet te verklaren, door hem niet te veroordelen maar evenmin goed te keuren, schept Highsmith een personage dat haar lezers fascineert.

Tijd nu voor een discreet maar welgemeend applausje voor uitgeverij Maarten Muntinga, die onder haar imprint Sirene een mooie selectie van Highsmith in vertaling uitgeeft. Er zijn intussen zes titels verschenen. Enkele weken geleden volgde De ogen van Mevrouw Blynn, een bundel van 28 korte verhalen uit de periode 1950-1990 die nooit eerder werden gebundeld en in sommige gevallen zelfs niet gepubliceerd. Wat niet betekent dat het winkeldochters zouden zijn, want elk verhaal in deze bundel is een demonstratie van Highsmiths intense verbeeldingskracht en buitengewone subtiliteit. Stilistisch is ze in topvorm en altijd toont ze een groot inlevingsvermogen, niet het minst in het titelverhaal, een indringende schets van de gespannen verhouding tussen een stervende vrouw en haar verpleegster.

Soms bewijst Highsmith in deze verhalen haar reputatie als mensenhaatster - ''s Mans beste vriend', een schitterend portret van een tandarts met complexen en zijn volmaakte herdershond is daar een mooi voorbeeld van - maar andere keren toont ze een verrassend zachte, milde kant van haar talent. Enkele verhalen krijgen zelfs een happy ending. Zoals de uitgever terecht opmerkt: dit zijn volwaardige en uiterst intrigerende psychologische vertellingen waarin we een nieuwe kant van Patricia Highsmith leren kennen. Een snoepje voor de fans van deze grote schrijfster.

Bart Holsters

Highsmith heeft in haar werk op een haast geobsedeerde manier de duistere kanten van de menselijke psyche verkend

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234