Zondag 26/06/2022

'Vergeet niet: God kijkt mee als u stemt'

'En dan nu een paar verzen uit ónze grondwet: de Koran', roept de ceremoniemeester die de menigte in Nuqaytah moet opwarmen. In dit dorp in de Nijldelta wordt pas in januari gestemd, en de salafistische Nour-partij, dé verrassing van de Egyptische verkiezingen, houdt hier een meeting.

Op de enige open plek tussen de smalle, onverharde straatjes van Nuaqytah is een podium opgesteld en stoelen voor zo'n honderd man. Om het wat spannender te maken is er ook een tombola: wie geluk heeft kan straks met een klok naar huis. Wanneer de hoofdspreker, dr. Mohamed Ramadan, het woord neemt komt hij meteen terzake. "Wanneer u straks gaat stemmen vergeet dan niet dat God u gaat vragen voor wie u hebt gestemd."

Eind november kreeg Nour, de grootste salafistische partij, 24 procent in de eerste ronde van de verkiezingen. De alliantie rond de Partij voor Vrijheid en Rechtvaardigheid van het meer gematigde Moslimbroederschap behaalde 40 procent. Voor de seculiere - en christelijke - Egyptenaren was de uitslag een koude douche. Alle islamitische partijen samen kregen bijna 70 procent van de stemmen: een absolute meerderheid. De liberale partijen komen samen net niet aan 20 procent.

Nuqaytah ligt in het kiesdistrict Mansoura, dat naast Alexandrië en Kafr El Sheikh geldt als een bastion van de salafisten, de radicale moslims die terugwillen naar de tijd van de profeet Mohammed en de drie generaties na hem. Dat wil zeggen: de invoering van een islamitische staat en een strikte toepassing van de sharia, de islamitische wetgeving, compleet met lijfstraffen.

In haar partijprogramma gaat de Nour-partij niet zo ver: de verkiezingswet verbiedt in principe religieuze partijen. Maar het Nour-campagnelied dat uit de luidsprekers knalt in Nuqaytah liegt er niet om: "Waarom zijn jullie toch zo bang voor de sharia? Ze zeggen dat wij terugwillen naar de oude tijd. Maar was het dan zo slecht in de oude tijd? Er was tenminste geen honger en onrecht."

Dat de Moslimbroeders sterk gingen scoren, daar twijfelde niemand aan. Zij waren de enige partij met een sterke nationale organisatie; ze doen al decennialang aan sociaal dienstbetoon én ze speelden een grote rol bij het omverwerpen van het Moebarak-regime begin dit jaar. De salafisten daarentegen waren in januari en februari grotendeels afwezig op het Tahrirplein. Sommige salafistische predikanten hadden fatwa's uitgevaardigd tegen het protest. De salafisten hadden de laatste tijd een deal met het regime: zij hielden zich niet met politiek bezig, in ruil waarvoor het regime zich niet moeide met hun religieuze activiteiten.

In het gigantische salon van zijn appartement in Mansoura-stad heeft Khaled Said zijn dochtertje van twee op zijn schoot zitten. Ze speelt met zijn iPhone. "U ziet het: wij salafisten eten geen kinderen op", grapt hij.

De 41-jarige ingenieur is een leider van de salafistische Al-Fadeel-partij, maar omdat die te laat is goedgekeurd heeft zij deze keer haar steun gegeven aan de Nour-partij. Politiek bedrijven is nieuw voor de salafisten, en er zijn binnen de beweging meningsverschillen over wel of niet meedoen aan het politieke spel.

"In principe komen alle wetten van God", zegt Said. "Dat heeft sommigen doen zeggen dat democratie zondig is. Maar dat is onzin. Er zitten veel goede kanten aan de democratie: vrijheid, rechtvaardigheid, zaken die ook in de Koran voorkomen. De democratie is niet perfect, en we aanvaarden haar niet in haar geheel, maar we kunnen ermee werken."

Dat wil zeggen: de salafisten zijn bereid om het democratische spel mee te spelen in afwachting van de invoering van een islamitische staat. "Wij zijn geen seculieren: laat dat duidelijk zijn. Wij weigeren resoluut de scheiding tussen religie en staat. Maar zolang wij niet de absolute meerderheid hebben, is het toegestaan om zekere compromissen te maken."

Landen als Frankrijk en België, die anti-boerkawetten hebben gestemd, hebben de salafisten een geweldig argument gegeven in discussies met westerlingen. "In Europa mag een vrouw wel naakt zijn maar ze mag niet haar gezicht bedekken. Nu, wij vragen alleen dat de Egyptische vrouw de vrijheid krijgt om zich te bedekken zoals ze wil."

Said is een redelijk man. "Het gaat nog jaren duren vooraleer we de islamitische wetten in de praktijk gaan brengen. We gaan de vrouwen eerst opvoeden. Pas wanneer die wetten algemeen aanvaard zijn, zullen we die ook opleggen."

Dat is dan de toekomst van de vrouw in een salafistisch Egypte: ze krijgt ruim de tijd om te wennen aan het idee dat ze straks gesluierd moet zijn. Dat geldt overigens ook voor buitenlandse vrouwen die Egypte bezoeken, zegt Said. Sowieso krijgen de vrouwen de vrijheid om te kiezen of ze ook gelaat, ogen en handen bedekken. "Ik vind een integrale sluier beter, en alle vrouwen in mijn familie dragen hem. Maar dat is de keuze van de vrouw. U ziet: wij zijn toleranter dan u."

Het electoraal succes van de islamisten wil nog niet zeggen dat Egypte straks een islamitische regering krijgt. Leiders van zowel Nour als de Moslimbroederschap hebben samenwerking bij voorbaat uitgesloten. "Een coalitie met de salafisten is voor ons ondenkbaar", zegt Kamal Helbawy, een prominente Moslimbroeder in Caïro. "Daarvoor liggen onze visies over fiqh, de interpretatie van de sharia, te ver uit mekaar."

Handen afhakken

Helbawy keerde in april terug uit ballingschap in Groot-Brittannië, waar hij jarenlang de woordvoerder was van de Moslimbroederschap in het Westen. "Zaken als het afhakken van de handen van dieven zijn voor ons geen prioriteit", zegt Helbawy. "We moeten er eerst voor zorgen dat de mensen alles krijgen waar ze recht op hebben. Onderwijs, tewerkstelling, gezondheidszorg, de strijd tegen de armoede: dat zijn onze prioriteiten. Pas als die voorwaarden vervuld zijn, kunnen we het hebben over het afhakken van handen."

Helbawy wil niet horen van een concurrentiestrijd tussen de Moslimbroeders en de salafisten. "Iedereen heeft gekregen wat hij verdient", zegt hij. "De salafisten hebben net als ons aan sociaal dienstbetoon gedaan. Ze hebben de zakat ingezameld en die verdeeld onder de armen. Ze hebben moskeeën, klinieken en weeshuizen gebouwd. Dat is wat de mensen onthouden wanneer ze gaan stemmen, niet de religie. Als de liberalen hetzelfde hadden gedaan, dan hadden zij ook meer stemmen gekregen. Maar zij hebben zich nooit onder de mensen gemengd. Ze hebben nooit iets voor hen gedaan."

Het valt nochtans niet te ontkennen dat, nu de liberalen voorlopig aan de kantlijn staan, er zich binnen de islamitische beweging in Egypte een keiharde concurrentiestrijd aftekent. De Moslimbroeders hebben de voorbije maanden zo hard hun best gedaan om als gematigd over te komen dat de salafisten hen moeiteloos langs rechts zijn voorbijgestoken.

In de aanloop naar de tweede ronde deze week was duidelijk dat er op dat vlak een inhaalbeweging bezig is. "Toeristen moeten geen alcohol drinken wanneer ze naar Egypte komen. Ze hebben thuis alcohol genoeg", zei Azza Al-Jarf, een kandidate van de Moslimbroederschap, afgelopen zondag tijdens een meeting vlak bij de piramides. Dat is in tegenspraak met het officiële programma, dat het toerisme juist wil aanmoedigen. De Moslimbroederschap herhaalt voortdurend dat het de Egyptenaren geen islamitische levensstijl wil opdringen. Omgekeerd zei een woordvoerder van Nour in Aswan dat zijn partij niet van plan is om de tempels te sluiten of buitenlandse toeristen te verplichten om de sluier te dragen.

De situatie in het kiesdistrict Mansoura maakt duidelijk hoe ingewikkeld de relatie tussen Moslimbroeders en salafisten wel niet is. Nour, dat hier met de populaire predikant Hazim Shoman nochtans een stemmenkanon in huis heeft, dingt niet mee naar de individuele zetel voor Mansoura-stad omdat het niet op kan tegen sheikh Yusri Hani, de kandidaat van de Moslimbroederschap. Hani is een predikant die tien jaar heeft lesgegeven in Saoedi-Arabië. Zo gerespecteerd is Hani in islamitische kringen dat zelfs Shoman zei dat hij Hani verkiest boven een kandidaat van zijn eigen partij.

Op de campussen van Mansoura hebben de studenten al aan de lijve ondervonden wat het effect kan zijn van een islamitische overwinning op de samenleving. In de voorbije maanden werd daar tot tweemaal toe een concert stilgelegd door de islamisten.

Zondige dansers

Op 15 november stormde Hazim Shoman de Nijl-academie, een privéschool, binnen waar op dat moment een concert van de bekende popzanger Hisham Abbas plaatsvond. Het waren vooral de gemengde dansers die Abbas voorafgingen die Shoman stoorden. Die waren volgens hem 'haram', zondig. Het concert mocht uiteindelijk wel doorgaan maar de dansers werden naar huis gestuurd.

Eerder was al een heavy metal-festival aan de faculteit farmaceutica van de Mansoura-universiteit in de war gestuurd. Mahmoud Shawaf, 23, was erbij. "De Moslimbroeders aan de universiteit zijn begonnen", zegt Shawaf. "Ze hadden vooraf duizend handtekeningen verzameld tegen het concert en toen het toch zou doorgaan hebben ze het stilgelegd. Toen is ook Shoman opgedoken. Hij heeft de studenten toegesproken en hen uitgelegd dat God dit concert niet goed zou vinden." Uiteindelijk werd een compromis bedongen: het concert mocht doorgaan maar werd stilgelegd telkens als het gebedstijd was. En het publiek werd gesplitst tussen jongens en meisjes.

Volgens Shawaf, die zelf vier jaar met het salafisme heeft geflirt, was Shoman veel redelijker dan de Moslimbroeders. "Shoman is populair en hij heeft de studenten beleefd toegesproken. De Moslimbroeders daarentegen waren arrogant. Ze hebben een speech van 20 minuten gegeven waarin ze zeiden: wij hebben de macht om dit concert stil te leggen maar we geven jullie voor één keer de toestemming."

Sindsdien, zegt student Mohamed Abdkareem, geeft de decaan geen toestemming meer voor activiteiten in open lucht. "Ze is als de dood voor een nieuw conflict met de islamisten."

Dat de Moslimbroeders gematigder zijn dan de salafisten is dus niet altijd en overal waar, zo blijkt. Plaatselijke journalisten hebben de uitspraken van Yusri Hani in Mansoura voor en na de eerste ronde vergeleken. Vooraf sprak Hani over een burgerlijke staat met een islamitische referentiekader. Na de islamitische overwinning veranderde Hani van toon. "Hervormingen in Egypte zullen plaatsvinden onder de vlag van de islam met de sharia als enige referentie. Er komt een terugkeer naar de islam op alle vlakken: in de economie, in het onderwijs en in de gezondheidssector", zei Hani.

Mohamed Elawaad, een 40-jarige apotheker die in het centrum van Mansoura affiches aanplakt voor de linkse coalitie El Thawar Mostamera (De revolutie gaat door), is daar niet verbaasd over. "De Moslimbroeders stellen zich nu wel gematigd op maar zodra ze de gevestigde macht zijn, zullen ze van Egypte een tweede Iran maken", weet Elawaad. "Ik heb het tegen mijn vrouw al gezegd: als de islamisten hier echt aan de macht komen, dan emigreren we."

Een beetje verderop houdt de bekende salafistische predikant Mohamed Hassan zijn vrijdagpreek in de grootste moskee van Mansoura. "De sharia is de wet van God", knalt het door het verlaten centrum van de stad, "niet het parlement, het leger of wie dan ook. Het verschil tussen de sharia en de wetten die door het parlement worden uitgevaardigd is het verschil tussen God en de mensen."

Op de Nour-meeting in Naquytah lijken de meeste mensen weinig onderscheid te maken tussen de Moslimbroeders en de salafisten. "De Moslimbroeders en Nour willen allebei hetzelfde: de invoering van de sharia. Alleen hebben ze andere ideeën over hoe dat doel best te bereiken", zegt Ahmed Omara (25), een buurtbewoner en leraar gymnastiek.

'Allemaal onzin'

Omara vindt dat verder geen probleem. "Sharia wil niet zeggen dat ze zomaar lukraak handen gaan afhakken. Dat geldt alleen voor dieven en dan nog alleen in sommige gevallen." De sharia, zegt ook zijn vriend Anas Rezk, een 22-jarige student farmaceutica, "is gewoon een goede manier om te verhinderen dat de misdaad zich verspreidt in de gemeenschap".

De 21-jarige Louai Mustafa Rabia, die met een fluorescerend hesje van de Nour-partij rondloopt, zegt het zo: "Wat is het verschil tussen ons en de Moslimbroeders? Op een lijst van de Moslimbroeders kan je van alles tegenkomen: er staan liberalen op, zelfs linkse mensen. Van een Nour-lijst weet je dat het 100 procent religieuze mensen zijn."

Op het podium belooft dr. Mohamed Ramadan dat de Nour-partij de woestijn groen gaat maken maar hij zegt er niet bij hoe zij dat gaat doen. "Wij hebben ook een economisch programma maar het zal in overeenstemming zijn met de sharia", zegt hij. Een jongen uit de buurt rijdt op zijn fiets voorbij de meeting. "Allemaal onzin", roept hij keihard vooraleer zich uit de voeten te maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234