Maandag 18/10/2021

'Vergeet de Japanse duivel nooit'

Met een gigantische militaire parade viert China morgen de Japanse capitulatie, zeventig jaar geleden. De herinnering aan de 'Japanse gruwel' wordt nog steeds actief levend gehouden, onder meer in het 'Verzetscultuurpark'.

Acteur Yang Lei (27) zou graag eens sterven als een Chinese held. Heroïsch neerzijgen in slow motion, en dan muziek die zijn laatste adem aankondigt. Hij oefent er vaak op, maar zijn motoriek blijft Japans. "De rol van Japanse officier zit er te goed in." Daarom denkt de regisseur er niet aan hem een communistische verzetsman te laten spelen. Een Japanse duivel sterft nu eenmaal niet mooi, zegt Yang. "Mijn dood symboliseert de onvermijdelijke nederlaag van Japan en het einde van de Tweede Wereldoorlog."

Laf wegrennen, in de borst worden geschoten en dan lomp neerploffen, zo sneuvelt Yang gemiddeld duizend keer per jaar. Hij is al vier jaar in dienst van het Verzetscultuurpark in Wuxian, een district in de West-Chinese provincie Shanxi. Dit park dankt zijn bestaansrecht aan een slag aan de Tweede Wereldoorlog, toen de Japanse legers hier een bloedbad aanrichtten onder de bevolking en communistische ondergrondse. Twintigduizend mensen stierven. Ondanks dat het al zeventig jaar vrede is, worden Japanners hier nog steeds aangeduid met oude scheldwoorden uit de Tweede Wereldoorlog.

In de westerse geschiedschrijving is China in de Tweede Wereldoorlog een vergeten voetnoot, maar er sneuvelden 14 tot 20 miljoen Chinezen. Alleen de Sovjet-Unie heeft meer oorlogsdoden. Met een grote parade waar ook Russische troepen aan deelnemen, herdenkt China donderdagochtend de 'overwinning op het fascisme' en het einde van de oorlog, die hier al in 1937 met de Japanse bezetting begon.

Nog steeds beïnvloedt de oorlog de Chinees-Japanse relatie. In Chinese ogen ontkent of bagatelliseert Tokio excessen zoals de Genocide van Nanjing. Zolang Japan geen 'correcte houding' tegenover die geschiedenis aanneemt en naar Chinese smaak diep genoeg door het stof gaat, houdt Peking de herinneringen aan de oorlog springlevend.

Jaarlijks komen er meer dan 456.000 bezoekers naar het Verzetscultuurpark (toegang: 13 euro). Het zijn vooral scholieren en personeel van staatsorganisaties op een bedrijfsuitje. Verpleegsters uit een ziekenhuis in Wuxian doen aan teambuilding. Ze mogen met houten handgranaten op doelwitten in de vorm van een Japanse militair gooien. Ze hebben dezelfde uniformen aan als de knappe jongens en meiden die met rode vlaggen door het park paraderen: het lichte grijs van de communistische ondergrondse.

Met hun gladde huidjes en sympathieke uitstraling zijn de acteurs die communisten spelen onder de bezoekers het populairst om een selfie mee te maken. Pas daarna poseren bezoekers met 'Japanse duivel' Yang, wiens stevige, gedrongen lijf uit een te krappe mosterdgele uniformjas puilt. Hij zegt dat bij de oudere bezoekers de haat zo diep zit dat ze hem backstage ook niet kunnen luchten of zien. "Mijn generatie heeft geleerd vriendelijk te zijn. De geschiedenis is voorbij. Japanners die als gast naar China komen, die reik ik de hand."

Atoombommen

In die geest, en omdat het een geweldige propagandastunt is om de verliezer op een feestje ter ere van zijn nederlaag te verwelkomen, heeft Peking ook de Japanse premier Abe uitgenodigd voor de militaire parade. Maar Abe bedankte. Uitgerekend op de paradedag heeft hij een belangrijk debat in het parlement over nieuwe, controversiële defensiewetgeving. Eerder gaf hij te kennen "anti-Japanse herdenkingen" over te slaan.

Een gemiste kans voor Japan, aldus de krant Global Times. "Met hun aanwezigheid kunnen Japanse leiders hun reflectie op hun oorlogsgeschiedenis demonstreren. Hij mist ontmoetingen met Chinese en andere wereldleiders. Niet jammer voor China." Deze uitzonderlijk milde toon past in de Chinese strategie aansluiting te zoeken bij internationale herdenkingen elders. De Communistische Partij profileert zich als een bondgenoot van de geallieerden en eist haar plaats in het zegevierende kamp op.

De historische werkelijkheid ligt iets ingewikkelder. Noch de communistische guerrillastrijders noch het leger van de Chinese nationalisten waren opgewassen tegen de Japanse militaire superioriteit. Feitelijk is de Chinees-Japanse oorlog nooit echt goed uitgevochten, want het waren Amerikaanse atoombommen die een einde aan de Japanse bezetting van China maakten. Peking eiste echter de overwinning voor zichzelf op als een van de belangrijkste mythes in de ontstaansgeschiedenis van de Communistische Partij.

Het park, dat in 2009 opende als 'grootste anti-Japanse voorlichtingsbasis', is een schoolvoorbeeld van de 'nieuwe realistische beleving' die de propaganda-autoriteiten tegenwoordig voorstaan. Anti-Japanse dramaseries zijn in de ban gedaan. Jarenlang kon iedere filmregisseur die een anti-Japanse televisieserie wilde maken, rekenen op vlotte toestemming van de staatscensor, royale financiering en de beste acteurs. Dit bloederig genre was in 2012 goed voor 70 procent van alle televisieseries en tweehonderd speelfilms. Toen een Goddelijk Drama, zoals de series werden genoemd, een vrouw een handgranaat in haar kruis liet verbergen, ging de censor over de rooie. Wegens dit soort 'vulgaire details' werd de productie van anti-Japanse films vorig jaar op een laag pitje gezet. Eerder werden anti-Japanse series bekritiseerd wegens absurde geweldscènes, zoals een communist die met zijn hand een Japanner doormidden hakt. Televisiestudio's kregen het commando 'realistisch en serieus' te blijven in de opmaat naar het herdenkingsjaar.

"Je kunt beter een foute Chinees spelen dan een Japanse duivel", zegt Liu Chuan (29). Zijn opa zat bij het communistisch verzet, dus hij vertelt thuis niet dat hij vier keer per dag met oogpotlood een blokvormig Hitler-snorretje op zijn bovenlip tekent. "Zodra ik klaar ben, veeg ik hem eraf. Zo'n snor laten staan is vragen om problemen, daarmee kan ik de straat niet op. Iedereen scheldt me uit voor Japanse duivel." Als stuntrijder rijdt hij in het toneelstuk met een motorfiets op onschuldige dorpelingen in, nadat Japanse soldaten gierend van het lachen een baby als een basketbal de lucht ingooien. "Dat roept woede op. Als het publiek me met waterflesjes bekogelt of me verrot scheldt, heb ik goed gespeeld", zegt hij. Voor verzoening is in zijn werk geen plaats, zegt ook Yang. "Mensen moeten doordrongen blijven van de gruwelen en de slechtheid van Japanse duivels."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234